روزنامه هفت صبح، اکرم احمدی | بعد از محدوديتهاي اخير اينترنت و فیلترینگ بیشتر سرویسهای گوگل، حالا کاربران در فضای مجازی از یاندکس موتور جستوجوگر روسی صحبت میکنند که با اینکه سالهای زیادی از تاسیس آن میگذرد اما در دو سه هفته گذشته توانسته از زیر سایه گوگل بیرون بیاید و بعد از فیلترینگهای اخیر در ایران خودی نشان بدهد. بعد از فیلترینگ واتساپ و اینستاگرام، دسترسی به پلیاستور بهعنوان فروشگاه مجازی اپلیکیشن هم محدود شد.
اما بعد از اینکه سپر ایمنی گوگل با ارسال پیامی به کاربران ادعا کرد اپلیکیشن ایرانی روبیکا امن نیست، پلیاستور نیز بهطور کامل از دسترس کاربران خارج شد و بعد از آن نیز قابلیتهای مختلف این موتور جستوجو مثل گوگلمپ، گوگلپلی، گوگل میت، گوگل ترنسلیت و دیسکاور نیز در ایران فیلتر شدند. این محدودسازیها باعث شده تا احتمال فیلترینگ موتور جستوجوی گوگل نیز افزایش پیدا کند.
در حال حاضر و در شرایطی که به غیر از موتور جستوجوگر گوگل بیشتر سرویسهای آن در ایران فیلتر شدهاند و بسیاری از وبسايتهاي بزرگ ایرانی دنبال جايگزينهاي سرويسهاي مختلف در شبکه جهاني اينترنت هستند، شايد این جستوجوگر روسي مهمترین جانشین گوگل در ایران باشد.
البته شواهدی مثل ایندکس شدن تعدادی از صفحههای ایرانی در هفتههای گذشته و توسعه زبان فارسی در این موتور جستوجو شایعه جایگزینی این پلتفرم را پررنگتر از همیشه میکند. بااین اوصاف این موتور جستوجوی روسی را چقدر میشناسیم. یاندکس چه ویژگیهایی دارد؟ آیا میتواند جای گوگل را در ایران بگیرد؟
یاندکس غریبه آشنا
با اینکه در ایران نام یاندکس را کمتر شنیدهایم اما این موتور جستوجو در کشورهای بلاروس، قزاقستان، تاجیکستان، ازبکستان، ترکیه، گرجستان و روسیه محبوبیت زیادی دارد. نکته جالب درباره یاندکس، فیلتر شدن آن در سال 1394 است. یاندکس 7 سال پیش توسط کمیته فیلترینگ در ایران فیلتر شد. همان زمان مدیر این موتور جستوجوی روسی اعلام کرد از دست دادن بازار ایران برای آنها اهمیتی ندارد.
اما مردادماه گذشته و پس از سفر عیسی زارعپور وزیر ارتباطات و فناوری به روسیه برای پرتاب ماهواره خیام و بازدید او از مرکز ارتباطات روسیه فیلترینگ این پلتفرم برداشته شد تا حالا جدیترین رقیب برای جایگزینی گوگل در ایران باشد. یاندکس که در حال حاضر هشتمین موتور جستوجو در جهان است، در سال 1997 میلادی و با سرمایهگذاری مشترک شرکتهای روسی و هلندی راهاندازی شد.
یاندکس در چند سال گذشته بیشترین سهم بازار روسیه را با وجود موتور جستوجوی گوگل به خود اختصاص داده و با ۴۸.۸۴درصد بیشترین سهم را در بازار داخلی این کشور دارد که کمی از سهم ۴۷/۸۸درصدی گوگل در روسیه بیشتر است.
یاندکس یک نسخه کپی شده از گوگل
یاندکس از همان روزهای اول به عنوان نسخه روسیسازی شده از گوگل شناخته شد، چون طراحان آن همه سرویسها را از گوگل کپی کردهاند. مثل موتور جستوجو، جستوجوی اخبار، سرویس عکس، سایت کتاب راهنما، جستوجو و تماشای فیلم و موزیک، سرویس ترجمه آنلاین، سرویس تبلیغاتی مشابه گوگل، مکانیابی اینترنتی، سرویس پرداخت الکترونیک، مقایسه کالا و قیمت در بازار، جستوجوگر پیشرفته عکس، ذخیره رایگان عکس، ذخیرهسازی مجازی، سرویس ارسال و دریافت ایمیل.
بااینکه یاندکس کاملا از گوگل کپی شده است اما به دلیل طرفداران کمتر، به آدرسها و محتوای کمتری دسترسی دارد. جستوجو در یاندکس خیلی شبیه گوگل است. وقتی برای جستوجوی یک عبارت روی اینتر کلیک میکنید، صفحه نتایج جستوجو باز میشود که لینکها، URLها و توضیحاتی آبیرنگ را به شما نشان می دهد.
یکی از بزرگترین مشکلات یاندکس برای خارجیها این است که زبان نتایج جستوجو را گاهی به صورت خودکار به زبان روسی تغییر میدهد اما نکته جالب این است که اگر از نتایج جستوجو رضایت نداشته باشید، با چند لینک که در پایین صفحه است به صفحه جستوجوی همان عبارت در گوگل و بینگ هدایت میشوید.
اما بین همه سرویسهای یاندکس، اپلیکیشن یاندکس و سرویس ترجمه آن محبوبیت زیادی بین کاربران دارد. اپلیکیشن یاندکس (Yandex Start) خدماتی مثل جستوجو، مرور اینترنت، آب و هوا، ترافیک، اخبار، تبلیغات، رویدادها، مترجم و جستوجو ، سیستم تشخیص گفتار و جستوجوی تصاویر را دارد. اپلیکیشن یاندکس همه کدهای QR را میخواند و دسترسی سریع به تمام سرویسهای یاندکس را فراهم میکند.
بخش خبری هم دارد. از موتور ترجمه یاندکس (Yandex Translate) برای ترجمه متن یا صفحات وب به زبانهای مختلف استفاده میشود. اما نکته مهم برای کاربران ایرانی این است که یاندکس میتواند فارسی را ترجمه کند اما در مقایسه با ترجمه گوگل کیفیت پایینتری دارد. چون موتور ترجمه یاندکس، کلمهها را بر اساس فرهنگ لغت ترجمه میکند و سپس با آموختههای خود از تجزیه و تحلیل میلیونها عبارت، نتیجه را نمایش میدهد.
آیا یاندکس در ایران جایگزین گوگل میشود؟
هنوز هیچ مقامی از وزارت ارتباطات به صورت رسمی درباره فیلترینگ موتور جستوجوی گوگل و جانشین آن توسط یاندکس اظهار نظری نکرده اما با توجه به محدودیتهای شدیدی که علیه پلتفرمهای خارجی به ویژه گوگل اعمال شده است و با توجه به رابطه خوبی که ایران و روسیه از لحاظ اقتصادی و سیاسی دارند، به نظر میرسد موتور جستوجوی یاندکس به زودی به کاربران ایرانی معرفی شود. حالا سوالی که مطرح میشود این است که یاندکس میتواند جای خالی احتمالی گوگل را برای کاربران ایرانی پر کند؟
سینا تفنگچی پژوهشگر فناوریهای نوین و کارشناس فضای مجازی معتقد است یاندکس نمیتواند مثل گوگل موفق باشد. او دراین باره به هفتصبح میگوید: « موتورهای جستوجوگر کلا بر مبنای دادههایی که داخل آنها ریخته میشود، ترند میشوند. یعنی یک موتور جستوجوگر با جستوجوی معنایی شناخته و محبوب میشود. قبل از گوگل، همه از یاهو استفاده میکردند اما حالا گوگل محبوبترین است، چون از اطلاعات بههم پیوسته استفاده میکند.
وقتی گوگل را باز میکنید، جیمیل هم باز میشود. وقتی عبارتی را جستوجو میکنید، چند خدمت دیگر هم باز میشود و از اینستاگرام و واتساپ و فیسبوک گرفته تا یوتیوب را به شما نشان میدهد. اما یاندکس چه دارد؟ یاندکس در وب معنایی کم میآورد و نمیتواند مثل گوگل محتوای دقیقی به شما نشان بدهد.» اما این تنها دلیل محبوب نشدن یاندکس در ایران نیست.
تفنگچی معتقد است استفاده از یاندکس برای کاربر ایرانی پرهزینه و زمانبر است و همین باعث میشود کاربران ایرانی خیلی مایل نباشند از آن استفاده کنند. این کارشناس فضای مجازی میگوید:« سایتهایی که میخواهند محتوای خود را در موتورهای جستوجوگر جدید بهینهسازی کنند، باید زمان و هزینه زیادی بگذارند. چون به کارها و برنامهنویسیهای خاصی نیاز است و همین میتواند مهمترین ویژگی منفی یاندکس باشد. یاندکس حرف جدید یا سیستم جدیدی ندارد که برایش امتیاز باشد. اگر یک کار جدیدی انجام میداد میتوانستیم درباره موفقیت آن صحبت کنیم.
مثلا اگر به حوزه شبکههای اجتماعی ورود کنیم وقتی کلابهاوس آمد چون حرف جدیدی داشت موفق شد. زمانی که همه از هم دور بودیم و نیاز به گفتوگو داشتیم و نمیخواستیم در بستر تصویر این ارتباط شکل بگیرد، کلابهاوس این امکان را در گروههای چند هزار نفره واقعی کرد و کارش هم گرفت. چون کار جدیدی بود و جذابیت داشت. اما حالا و در سال 2022 وقتی از لحاظ فنی حرفی برای گفتن و سرویسی برای رقابت با غول گوگل نداری، پس موفق نمیشوی. تجربه نشان داده که کاربران ایرانی با وجود فیلترینگ همچنان از پلتفرمهای فیلتر شده استفاده میکنند..»
