روزنامه هفت صبح| رجب طیب اردوغان، بعد از سوگند در پارلمان ترکیه، کابینه جدید خود را معرفی کرد که در آن تغییرات مهمی به چشم میخورد:
یک: مهمت شیمشک، بانکدار سابق بانک انگلیسی مریل لینچ، وزیر دارایی و معاون نخستوزیر سابق، مجددا به عنوان وزیر دارایی منصوب شد.
دو: انتخاب جودت یلماز به عنوان معاون رئیسجمهور که پیش از این، مناصب اقتصادی مهمی در دولت و پارلمان ترکیه داشت، از سوی تحلیلگران به عنوان نشانهای از تغییر در سیاست تلقی شده است. انتصاب یلماز نشان میدهد که اولویت اردوغان اقتصاد است و سیاست اقتصادی تغییر میکند.
سه: تغییر مهم دیگر، جایگزینی سلیمان سویلو، وزیر کشور است که به سخنان تند خود علیه غرب شهرت داشته. علی یرلیکایا، فرماندار استانبول جانشین او خواهد شد.
چهار: همچنین ژنرال یاشار گولر، رئیس ستاد ارتش ترکیه، سکاندار وزارت دفاع خواهد شد.
مهمترین تغییر
اما در یک تغییر بسیار مهم، چاووش اوغلو، وزیر خارجه که از سال ۲۰۱۴ این سمت را برعهده داشت و در پایتختهای غربی شهرت دارد، کنار گذاشته شد و هاکان فیدان، رئیس سابق آژانس اطلاعات ملی ترکیه، نظامی سابق و دارای مدرک دکترای روابط بینالملل به عنوان وزیر جدید معرفی خواهد شد. از این تغییر به نظر میرسد اردوغان قصد دارد موضعی معتدلتر، همراه با چاشنی تکنوکراتی اتخاذ کند. البته قبل از آن پیشبینی میشد که فیدان به جای «سلیمان صویلو» به وزارت کشور برود چون میان این وزارتخانه و دستگاه اطلاعات ملی تناسب بیشتری وجود دارد و به جای آن «ابراهیم کالن»، سخنگوی ریاستجمهوری ترکیه به وزارت خارجه بیاید.
فیدان کیست؟
هاکان فیدان زاده آنکارا در سال 1968 و تحصیلکرده مدرسه حربیه است و سپس در زمان مأموریت خود در ناتو، تحصیلات عالی خود را در رشته علوم سیاسی و مدیریت در دانشگاه مریلند پی گرفته است و همچنین کارشناسی ارشد و دکترای خود را از دانشکده روابط خارجی دانشگاه بیلکنت آنکارا دریافت کرده است.
فیدان مسئولیتهای گوناگونی از جمله معاون سیاست خارجی و امنیت دستگاه نخستوزیری، عضو هیات مدیره آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نماینده ویژه نخستوزیر، معاون رئیس دستگاه اطلاعات و نماینده ویژه رئیسجمهور را برعهده داشت و به مدت 13سال نیز رئیس دستگاه اطلاعات ترکیه (میت) بوده است.
رسانههای ترکیه در این دو روز تأکید بسیاری بر سوابق دیپلماتیک فیدان کردهاند: مشاور وزیر خارجه اسبق (داوداوغلو)، مشاور سفیر ترکیه در استرالیا، رئیس آژانس توسعه و هماهنگی ترکیه، عضو هیات مدیره آژانس بینالمللی انرژی اتمی، معاونت ریاست دستگاه اطلاعات و در نهایت ریاست این دستگاه از سال 2010.در کودتای ناکام علیه اردوغان در سال 2016، فیدان تا ساعت هشت و نیم شب 15 ژوئیه 2016 در مقر ریاست ستاد ارتش ماند و فقط بیست دقیقه پیش از حمله به این ستاد از آن خارج شد و بدین ترتیب جان سالم به در برد.روزنامه «حریـت» ترکیه تأکید کرده که فیدان در 7 فوریه 2012 نیز از یک ترور توسط «گروه گولن» جان سالم به در برده است.
تحلیل ترکیهایها از انتصاب فیدان
«برهان کور اوغلو»، استاد فلسفه سیاسی دانشگاه مرمره، معتقد است که تعیین هاکان فیدان به این مقام بازتابدهنده رویکرد «سده ترکیه» است، ترکیهای که روابط خوب با شرق و غرب دارد، بهخصوص که فیدان معمار آشتی و ازسرگیری روابط ترکیه با بسیاری کشورها در فاصله 2010 تا اکنون بود و در کمیته چهارجانبه امنیتی مسکو با حضور ایران و سوریه نیز حضور داشت.
به نظر کور اوغلو، فیدان روابط گسترده خارجی دارد، هم با کشورهای غربی و هم با کشورهای آفریقایی و شرقی و این شرایط «کاملا متناسب با برنامههای مرحله پیشروی ترکیه است»، زیرا ترکیه در این مرحله در پی تقویت روابط با کشورهای عربی و اسلامی است و فیدان بنیانگذار آشتی ترکیه با امارات و مصر و عربستان است و نقش اصلی را در روابط با سوریه داشته و نیز موجب تقویت روابط با روسیه و کشورهای غربی شده است.
به نظر این استاد دانشگاه، ویژگی مهم دیگر هاکان فیدان نزدیکی شدید او به اردوغان است در حدی که او را سایه اردوغان و «صندوق سیاه» و فرستاده ویژه وی در بسیاری مأموریتهای حساس میدانند و حضور او در وزارت خارجه به معنای آن است که قرار است ترکیه در این مرحله دیپلماسی قدرتمند را پیش بگیرد.
به گفته کور اوغلو، همه مشکلات در روابط خارجی ترکیه پیش از آنکه به وزارت خارجه منتقل شود، در دستگاه امنیتی که فیدان ریاست آن را داشت حل و فصل شده بود.سمیر صالحه، استاد روابط بینالمللی ترکیه تأکید میکند که فیدان از قدیم رؤیای آن را داشته که از سایه بیرون بیاید و در سال 2015 صریحا این موضوع را با اردوغان در میان گذاشت و اردوغان هم در این باره به او وعده مثبت داد هرچند از او خواست مدتی صبر کند و در دستگاه اطلاعات بماند.به گفته صالحه، فیدان یکی از اعضای حلقه چهارنفره نزدیکان اردوغان بود و در مرکز برنامهریزی و تصمیمگیری و اجرا نه فقط در عرصه اطلاعاتی جای دارد و بارها مأموریتهای مهمی را با موفقیت انجام داده است.
او میافزاید که ترکیه امروز وارد مرحله تازهای میشود که با گذشته کاملا متفاوت است و میخواهد با انتخاب شخصیتی مقتدر در رأس دستگاه دیپلماسی پیامی چندجانبه به همه طرفها برساند، چه به کسانی که از مخالفان اردوغان حمایت میکنند، چه به «تروریست»ها و چه به دوستانی که قرار است روابط خوبی با ترکیه داشته باشند.صالحه تأکید میکند که وزیر خارجه جدید اطلاعات و روابط عمیقی با کشورهای همسایه و اروپا دارد و بهترین فرد برای ارائه ترکیه جدید در مرحله پیشرو است.
یک تحلیل دیگر
از سوی دیگر، کسانی انتخاب فیدان به وزارت خارجه را با انتخاب « مهمت شیمشک» به وزارت دارایی مرتبط میدانند، زیرا اردوغان در دهه هفتم زندگی خود است و این آخرین دوره ریاست جمهوری اوست و برای همین میخواهد با یک تیم قوی برنامههای باقیمانده خود را اجرا کند.
انتخاب «علی یرلی کایا» دیپلمات منعطف به جای «سلیمان صویلو» که شخصیتی با صلابت و قاطع دانسته میشد در وزارت کشور نیز در همین راستا دانسته شده است. یرلی کایا متخصص امور پناهجویان و پرونده کردها و نیز مسلط به پرونده حیاتی استانبول است.ناظران میگویند که اردوغان به تجربه اقتصادی چین نظر دارد: افزایش تولید، افزایش صادرات، پایین نگهداشتن ارزش پول ملی برای بهصرفه کردن صادرات، اما از سوی دیگر در عرصه امنیتی به تجربه انگلستان نظر دارد: فعالیت اطلاعاتی همپای دیپلماسی و این بدان معناست که در دوره پیشرو شاهد همکاری گسترده فیدان و کالن خواهیم بود.
تحلیل بلومبرگ چیست؟
پایگاه اینترنتی شبکه «المیادین» به نقل از بلومبرگ نوشت: فیدان پشت پرده در حال انجام مذاکراتی برای بهبود روابط دیپلماتیک ترکیه با کشورهایی مانند مصر، اسرائیل، امارات، عراق و سوریه بود. او که جایگزین مولود چاووشاوغلو شده، دومین وزیر امور خارجه ترکیه جدید با سابقهای نظامی است.
«کورهان قراقوش»، مسئول پرونده سوریه در وزارت خارجه ترکیه، روز یکشنبه، چهارم ژوئن طی گفتوگو با شبکه «المیادین» تاکید کرده بود: گفتوگو با دمشق، به عنوان بخشی از دستورکار آنکارا در نشست چهارجانبه به میزبانی مسکو مهم خواهد بود؛ رایزنیهای آنکارا در نشست مسکو، برای دستیابی به توافق در خصوص سوریه تعیینکننده بودهاند.
«نهاد علی اوزجان»، استراتژیست مشغول در بنیاد تحقیقات سیاست اقتصادی آنکارا در اینباره به بلومبرگ میگوید: تغییر و تحولات ترکیه در بُعد سیاست خارجی با این واقعیت مطابقت دارد که «حفظ سیاستهای مستقل این کشور در یک حوزه گسترده دشوارتر شده است».این استراتژیست ترکیهای در ادامه گفتوگو با خبرگزاری آمریکایی افزود: «تجربه منحصربهفرد فیدان در برخورد با بازیگران دولتی و غیردولتی میتواند به او در برخورد با مسائل جدی سیاست خارجی کمک کند.» (اکوایران، میدل ایست نیوز و فارس)
