روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی | نیویورک، این روزها میزبان هفتاد و ششمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد است. بنابراین این روزها، آن ساختمان مستطیلی شکل و نماشیشهای معروف سازمان ملل را خیلی در رسانهها میبینید. بد نیست که نگاهی داشته باشیم به این ساختمان و جزئیات تاریخی و معماری آن.
یک: نیویورک یک شهر بندری است. در ساحل اقیانوس آرام. خوب البته اگر بخواهی حساب کنی این شهر مجموعهای است از جزایر و شبه جزایر. به طور کلی پنج محله مهم در نیویورک داریم. مشهورترینش منهتن است. بعد از آن بروکلین و کوئینز. بورنکس و استیتن آیلند هم دیگر مناطق نیویورک هستند. ساختمان سازمان ملل در محله منهتن واقع شده است. در خیابان اول آن. ساختمان دقیقا لب ساحل رود شرقی است که منتهن را از دو محله بروکلین و کوئینز جدا میکند.
برای اینکه به این ساختمان دسترسی پیدا کنید باید از داخل تونل زیرآبی کوئینز میدتاون، از محله کوئینز وارد منهتن شوید. مقر سازمان ملل همانطور که گفتیم در خیابان اول است و حد فاصل خیابانهای فرعی ۴۲ تا ۴۸ شرقی. نیویورکیها به این منطقه خلیج لاکپشت هم میگویند. طبیعتا نزدیکی به آب برای ساختمان ملل خطراتی هم داشته و همین چند سال پیش هم آب از رودخانه شرقی یا همان ایست ریور، وارد محوطه و ساختمان سازمان ملل شد.
دو: این منطقه از نظر فنی خارج از مدیریت دولت آمریکاست. با این حال طبق یک توافقنامه، در ازای دریافت خدمات پلیس محلی، آتشنشانی و سایر خدمات، سازمان ملل متحد موافقت کرده که اکثر قوانین محلی، ایالتی و فدرال را به رسمیت بشناسد.
سه: زمینی که مقر سازمان ملل در آن واقع شده است، حدود ۷ هکتار مساحت دارد و متعلق به ویلیام زکندروف، ملّاک بزرگ نیویورکی در دهه ۴۰ و ۵۰ میلادی بوده است. سابق بر این در این منطقه چند کشتارگاه و یک کارخانه تولید مداد فعال بوده است. بعدها خانواده راکفلر آن را از آقای زکندروف خریداری میکنند و به سازمان ملل اهدا میکنند.
البته پیش از اهدای این زمین قرار بود که ساختمان در شهرهای دیگری مثل پنسیلوانیا یا فیلادلفیا ساخته شود که در نهایت با اهدای این زمین، ماجرا تغییر کرد. در جریان هم هستید که مقر جامعه ملل که در واقع سلف این سازمان ملل بود تا قبل از جنگ جهانی دوم در ژنو سوئیس بود و تا قبل از تاسیس ساختمان سازمان ملل هم جلساتی از این سازمان در لندن و پاریس و نیز برخی جلسات در نیویورک برگزار شده است.
سازمان ملل در حال حاضر سه محل فرعی هم در ژنو، وین و نایروبی دارد. برخی از ارکان و اجزای سازمان ملل هم در کشورهای دیگری قرار دارند. مثلا مقر دیوان بینالمللی دادگستری که به آن دیوان لاهه میگویند؛ در شهر لاهه هلند است. یادتان باشد که شهر لاهه محل استقرار دیوانهای دادگستری بینالمللی بسیاری است. مثلا دیوان بینالمللی کیفری یا دیوان دعاوی ایران و آمریکا نیز در این شهر است ولی اصطلاح دیوان لاهه را فقط باید برای دیوان بینالمللی دادگستری یا ICJ به کار برد.
چهار: احتمالا اینکه والاس هریسون، معمار آمریکایی هم طراح این ساختمان باشد پیشنهاد راکفلرها بوده است. خلاصه یک هیات مشاوران بینالمللی تشکیل میشود و در نهایت ترکیبی از دو نقشه لو کوربوزیه فرانسوی و اسکار نیمایر برزیلی انتخاب میشود. ساختمان در حال حاضر سه بخش جدی دارد.
کتابخانه داگ هامر شولد و مرکز آموزش سازمان ملل در سمت راست، همان برج بلند و معروف (۳۹ طبقه) که دبیرخانه سازمان ملل است در روبهرو و محل برگزاری مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سمت چپ. البته به جز اینها، برخی تاسیسات ضروری نیز در کنار سازمان ملل تاسیس شده است مثل یک تونل زیر خیابان اول برای وقتهایی که جلسه مجمع عمومی، مثل این روزها در حال برگزاری است. تاریخ آغاز ساخت آن شهریور ۱۳۲۷ و تاریخ پایان ساخت آن مهرماه ۱۳۳۲ بوده است.
پنج: این ساختمان در سال ۲۰۰۷ و با هزینهای که حدود ۲٫۱۵ میلیارد دلار ارزیابی میشود توسط یک شرکت سوئدی بازسازی شده است. بازسازی حدود ۸ سال طول کشید و در طول اجرای عملیات بازسازی نیز یک ساختمان موقت در محوطه ایجاد شد.
شش: در مورد خود ساختمان کمی توضیح بدهیم. اول اینکه سازمان ملل سردری ندارد که روی آن نوشته شده باشد: بنی آدم اعضای یک پیکرند. این موضوع یک اطلاعات غلط است. فقط روی فرشی که از ایران به سازمان ملل اهدا شده و در یکی از سالنهای اصلی نصب شده؛ شعر سعدی قرار گرفته است.
هفت: بالاترین طبقه طبیعتا اتاق دبیر کل است که باید با کارت مخصوص به آنجا تردد کنید. روی دیوارهای این طبقه فرشبافتهایی از چهره دبیران کل نشسته است. همگی کار ایران. این طبقه آخر بود. طبقه اول، غیر از ورودی یک رستوران نسبتا بزرگ هم دارد. شورای امنیت با آن سالن جلسه معروفش در طبقه دوم قرار دارد. دفاتر خبری هم معمولا در طبقه سوم و چهارم جمع شدهاند.
هشت: مشکل بزرگ ساختمان از دید ساکنانش پارکینگ خودرو است. تونلهای مارپیچی دارد که فقط یک خودرو در آن جا میشود. برای حرکت در این تونلها باید یک بند دستت روی بوق باشد تا مبادا یکی حواسش به چراغ نباشد و از آن طرف بیاید.
۹ : مشکل بعدی البته گرانی بیش از حد ملک در این منطقه است. وقتی این گزارش را مینوشتیم؛ یک خانه تک خوابه، در جزیره روزولت که دقیقا مقابل سازمان ملل در رودخانه شرقی قرار گرفته، به قیمت ۳ هزار و ۱۵۰ دلار برای یک ماه، اجاره داده میشود. یک آپارتمان یا به تعبیر بهتر استودیو یا سوئیت کوچک ۴۲ متری هم روبهروی دفتر سازمان ملل در خیابان اول هست که به قیمت ۲۵۰۰ دلار برای هر ماه اجاره داده میشود.
۱۰: با این حال کشورها تلاش میکنند حتی با پرداخت چنین هزینههای گزافی، اطراف همین ساختمان جایی برای دفتر نمایندگی خود پیدا کنند. نزدیکترین ساختمان احتمالا دفتر نمایندگی کشور بروئنی دارالسلام است. کشوری کوچک ولی ثروتمند. دفتر نمایندگی ترکیه که هم به تازگی در برجی به نام ترکیه افتتاح شده درست روبهروی منتهی الیه شمالی سازمان ملل است. دفتر نمایندگی کره نیز در همان خیابان چهل و پنجم نزدیک سازمان ملل است. دفتر نمایندگی ایران در سازمان ملل هم تقریبا نزدیک برج سازمان ملل است. جایی در تقاطع خیابان سوم و چهلودوم شرقی که نزدیک به ۶۵۰ متر با سازمان ملل فاصله دارد و با ۱۰ دقیقه پیادهروی میشود به آنجا رسید.
