روزنامه هفت صبح، فاطمه رجبی| ما تحریم هستیم که مهم ترین آنها تحریمهای بانکی هستند. این عبارت کوتاه یک واقعیت بزرگ را نشان میدهد که یعنی حتی اگر بتوانیم گروهی از تحریمها را دور بزنیم و با اهل دنیا معامله کنیم بخش بدتری از تحریمها اجازه نمیدهند که پولها به دستمان برسند چون بر اساس آنها تمام کانالهای مرسوم مالی به روي ایران و سیستم بانکی ایران بسته هستند. ماجرا وقتی پیچیدهتر میشود که بدانیم بر اساس تحریمهای ثانویه بانک مرکزی آمریکا علیه ایران که در اواخر دولت ترامپ اجرا شد شبکه بانکی جهانی چنان به رویمان بسته شد که ما حتی نمیتوانیم پولمان را با ارزهای دیگر مانند یورو یا حتی ین و روبل بگیریم.
حالا تصور کنید اگر سوراخ سنبهای هم باشد و بانکی در گوشهای از دنیا بخواهد مسیر رسیدن پول به ایران را هموار کند و تحریم شدن از طرف آمریکا هم برایش مهم نباشد تازه بر میخورد به تحریمهای مربوط به افایتیاف که ناشی از قرار داشتن ایران در لیست سیاه است. همه اینها را گفتیم تا به اینجا برسیم که چند وقتی است خبرهایی به گوش میرسد که شاید این دیوار ضخیم در حال برداشتن ترکهایی است. هرچند این خبرها ضد و نقیض هستند و ترکها هم خیلی بزرگ و کاری به نظر نمیآیند اما جای امیدواری را برایمان باز میگذارند.
شاید به FATF پیوستیم
در روزهای گذشته مشهد میزبان نشست ماهانه هیات نمایندگان اتاق بازرگانی ایران بود. نشستی که به دلیل حاشیههایی که پیرامون حسین سلاحورزی رئیس اتاق بازرگانی همچنان ادامه دارد انتظار میرفت مورد توجه رسانهها قرار بگیرد اما یکی از جملات کوتاه سلاح ورزی چنان سر و صدا کرد که کل نشست به حاشیه رفت. او گفت: «اخبار غیررسمیدرباره پذیرفته شدن «افایتیاف» شنیدهایم و امکان جدیتر شدن مذاکرات هم وجود دارد.»
همانطور که در ابتدای متن گفتیم اگر حرفهای غیر رسمیکه سلاح ورزی شنیده درست باشد یعنی میتوان به انتظار گشایشهای مالی و بانکی بود و تحریمهای ثانویه آمریکا را با هزینه کمتری دور زد اما بلافاصله بعد از حرفهای سلاح ورزی، حسین کنعانی سخنگوی وزارت امور خارجه در نشست خبریاش گفت که از چنین ماجرایی بیاطلاع است و اگر هم چیزی باشد به گوش او نرسیده است.
اینجا بود که خیلیها گفتند چون گره لوایح مربوط به پیوستن ایران به اف ای تی اف در مجمع تشخیص مصلحت نظام است شاید طبیعی باشد که سخنگوی وزارت امور خارجه چندان در جریان تحولات نباشد و همین که کنعانی موضوع را با قاطعیت تکذیب نکرده خودش سیگنال مثبتی است اما در مقابل گروه دیگری هم گفتند که چطور ممکن است خبر به گوش رئیس اتاق بازرگانی رسیده باشد و بعد هم رسانهای شده باشد اما وزارت امور خارجه از آن بیاطلاع باشد.
از طرف دیگر تا وقتی که تحریمهای آمریکا پا برجاست و ایران مجبور است از راههای مختلف آنها را دور بزند تا بخشی از وجهالمعاملهاش با کشورهای دیگر را دریافت کند تن به شفافيت مالی و نظارت نهادهای بینالمللی بر روندهای مالی کشور را نمیدهد و همه این حرفها تلاشی است برای دادن سیگنال به بازارها تا مقاومتشان را بشکنند و بیشتر کاهشی شوند اما کماکان همه ما دوست داریم فکر کنیم آنچه سلاح ورزی گفته اتفاق خواهد افتاد و بعد از سالها ایران از لیست سیاه و خاکستری افایتیاف بیرون خواهد آمد.
بریکس پی به جای سوئیفت
یکی دیگر از روزنههای امید به حرفهای محمدباقر قالیباف بر میگردد که چهار روز پیش گفته سیستم مالی بریکس پی یا همان «پرداخت بریکس» جایگزین سوئیفت خواهد شد و به این ترتیب یک کانال مالی بزرگ به روی ایران باز میشود تا بتواند مطالبات مالی که در ازای فروش نفت، گاز، برق و… دارد دریافت کند.
چند ماه پیش هم رئیس کمیته همکاری اقتصادی روسیه با کشورهای آفریقایی گفته بود: «جهان چندقطبی با مشارکت آفریقا در حال شکلگیری است که سیستم پرداخت بریکس در «دنیای جدید غیرغربی» جایگزین سوئیفت خواهد شد.» واکنشهای داخل ایران اما به حرفهای قالیباف کاملا مثبت نبود.
اگرچه رسانههای نزدیک به دولت و مجلس این حرفها را با خوشحالی مخابره کردند اما کارشناسانی هم هستند که میگویند بریکس پی اگرچه میتواند کانالی برای معامله با ارزهایی غیر از دلار باشد و مثلا بین هند و آفریقای جنوبی یا روسیه و چین کانالهایی باز کند اما به چند دلیل چندان به کار ایران نخواهد آمد اول اینکه در داخل بریکس هم کشورهای بسیار مهمی هستند که ارتباط بسیار خوبی با آمریکا دارند از جمله همین آفریقای جنوبی و هند که بعید است حاضر شوند در معرض تحریمهای آمریکا قرار بگیرند و بانکهایشان را درگیر کانال مالی کنند
که در آن ایران و روسیه به عنوان دو هدف مهم تحریمهای آمریکا حضور دارند، از طرفی حجم خرید از ایران بین اعضای بریکس غیر از چین آنقدر نیست که چنین ریسکی ارزشش را داشته باشد، موضوعی که ممکن است در مورد روسیه صدق نکند و به همین دلیل کانال مالی بریکس پی در صورت راه افتادن چنان فایدهای که برای روسیه دارد برای ایران نداشته باشد از طرفی چین چند سالی است که در حال خرید نفت ایران با تخفیف زیاد است چرا باید به باز شدن کانالی تن بدهد که کمک کند نفت ایران را با قیمت واقعی بخرد؟
شکستن طلسم سوئیفت
سوئیفت یا همان جامعه جهانی ارتباطات مالی بین بانکی یک انجمن تعاونی غیرانتفاعی است که قدمتش درست به 50سال پیش بر میگردد که در زمان راهاندازی ابتکاری بود برای اجرای یک استاندارد غیرکاغذی ارتباط مالی بین پانزده کشور اروپایی و آمریکای شمالی اما در ادامه چنان توسعه پیدا کرد که حالا بیشتر از ۹۷۰۰ بانک در ۲۰۹ کشور جهان عضو آن هستند و از استانداردها و قوانین آن پیروی میکنند. بانکهای ایرانی هم عضو بریکس هستند و نقطه دسترسی آن که SAP نام دارد در بانک مرکزی قرار گرفته است اما این کانال مالی و به تبع موسسات مالی و بانکهای عضو آن تحت تاثیر تحریمهای آمریکا نقل و انتقال به ایران را پشتیبانی نمیکنند.
این وضعیت بعد از تحریمهای ثانویه بانک مرکزی آمریکا علیه ایران چنان جدی شد که حتی تجار ایرانی هم با مشکل مواجه شدند تا اینکه چند هفته پیش همزمان با باز شدن گره انتقال پولهای ایران در کره جنوبی این تحریم گسترده یک جورهایی ترک برداشت و اعلام شد که کانال سوئیفت برای انتقال این طلب از بانکهای قطری به شعب بانکهای ایرانی در قطر باز شده است.
این اتفاق باعث شد که خیلیها بگویند سوئیفت در واکنش به بحثهای که درباره بریکس پی شنیده میشود کمیانعطاف نشان داده و آمریکا در این زمینه کوتاه آمده است، بعضیها هم این تحلیل را زیادی خوشبینانه دانستند و گفتند که در هر حال معاملهای بین ایران و آمریکا در مورد آزادی زندانیان دو طرف شکل گرفته و بخشی از آن هم همکاری برای آزاد شدن این پولهای بلوکه شده بوده است. با این حال همین که طلسم بریکس بعد از سالها شکسته و دیوارش ترک برداشته این گمان را به وجود آورده که شاید باز هم از این اتفاقها بیفتد.
