روزنامه هفت صبح، گروه بازار| وزیر امور اقتصادی و دارایی هفتم شهریور ماه در سیوسومین همایش بانکداری اسلامی اعلام کرد بهزودی خبرهای خوبی به مردم میدهیم. اما خیلی وارد جزئیات نشد و این خبر خوش را نگه داشت تا بعد از تصویب شورای پول و اعتبار به مردم بدهد. اما موضوعی که مشخص است، اخذ کارمزد ثابت در تسهیلات قرضالحسنه و نحوه محاسبه آن است که به گفته خاندوزی در شورای پول و اعتبار حل و فصل شده اما هنوز قطعی نشده.
در صورت موافقت نهایی شورای پول و اعتبار بهعنوان نهاد تصمیمگیر درباره قوانین بانکی، قرار است کارمزد تسهیلات قرضالحسنه کمتر شود. فعلا کارمزد انواع بانکهای قرضالحسنه حدود چهار درصد است، اما شورای فقهی بانک مرکزی میخواهد این درصد را کمتر کند. بانک مرکزی ابتدای سال مبلغ وام قرضالحسنه را افزایش داد، تا افرادی که برای کارهای ضروری به وامهای خرد نیاز دارند بتوانند، مبلغ بیشتری وام بگیرند.
اما گزارش عملکرد بعضی از بانکها نشان میدهد، این افزایش مبلغ خیلی به مذاق آنها خوش نیامده، چون طبق آمار فقط 10درصد از تسهیلات بانکی کشور به وام قرضالحسنه تعلق گرفته و بعضی از بانکهای خصوصی در قعر جدول رتبهبندی پرداخت این وام قرار گرفتهاند. با این اوصاف و قدمهایی که بانک مرکزی برای افزایش مبلغ و کاهش کارمزد برداشته گویا قرار است جان تازهای به کالبد این وام دمیده شود، اما باید دید بانکها چقدر در این روند همراه میشوند.
رستاخیز وامهای قرضالحسنه
وام قرضالحسنه کمکم از محاق بیرون میآید و دوباره قرار است جان بگیرد. دولت میخواهد به افراد عادی که سرمایه زیادی ندارند و نمیتوانند وامهای کلان با درصد سود بالا بگیرند وامهای خرد پرداخت کند. متقاضیان وامهای قرضالحسنه بیشتر زوجهای جوان هستند و معمولا تسهیلات ازدواج یا وام فرزندآوری میگیرند. اولین قدم برای احیای وام قرضالحسنه را چند وقت پیش بانک مرکزی برداشت و مبلغ این وام را از 200 میلیون تومان به 300 میلیون تومان افزایش داد.
کسانیکه این وام را دریافت میکنند تا پنج سال برای بازپرداخت وام قرضالحسنه با کارمزد چهار درصد فرصت خواهند داشت. همچنین مبلغ وام قرضالحسنه برای اشخاص حقوقی، کسبوکارهای خرد و شرکتهای دانشبنیان تا 750 میلیون تومان افزیش پیدا کرده، مبلغ این وام در سال گذشته 500 میلیون تومان بود که از نیمه فروردین امسال حدود 250 میلیون تومان افزایش داشته است. دوره بازپرداخت این وام نیز تا 84 ماه در نظر گرفته شده است.
دومین قدم را شورای فقهی بانک مرکزی برداشت و اعلام کرد این شورا قانونی تصویب کرده که برای تسهیلات قرضالحسنه فقط یکبار کارمزد دریافت شود. بهجای اینکه هرسال درصدی روی مانده تسهیلات بهعنوان کارمزد اخذ شود، کارمزد تسهیلات قرضالحسنه فقط یکبار پرداخت شود. طبق این مصوبه شورای فقهی کارمزد مکرر بر اساس مانده بدهی سالانه از مشتری دریافت نمیشود و همین موضوع باعث کاهش کارمزد پرداخت افراد وامگیرنده میشود.
وام قرضالحسنه چیست؟
این وام کمبهره است. یعنی بر اساس وامی که متقاضی دریافت میکند سود آن بین صفر تا چهار درصد است. به همین دلیل وام قرضالحسنه جزو محبوبترین انواع تسهیلات بانکی است، چون وقتی با سود 23درصدی بقیه وامها مقایسه میشود، این درصدی که به وام قرضالحسنه تعلق میگیرد اصلا بهچشم نمیآید. خود مردم منابع وام قرضالحسنه را تامین میکنند.
بعضی از سرمایهگذارها که دلشان نمیخواهد بهره بانکی دریافت کنند یا نسبت به آن تردید دارند، ترجیح میدهند روی سپردهگذاری که انجام دادهاند سود دریافت نکنند. این افراد صندوقهای قرضالحسنه زیرنظر نظام بانکی را انتخاب میکنند چون به سپردههای قرضالحسنه سود تعلق نمیگیرد. با این اوصاف این گروه از سپردهگذاران آگاهانه تصمیم میگیرند، سرمایهشان صرف امور خیر مثل وام برای ازدواج، درمان بیماران، کمک هزینه تحصیل و فرزندآوری شود.
برای دریافت وام قرضالحسنه باید در بانکهایی که پرداخت این وام در راس کارهایشان قرار دارد، حساب باز کنید، مثل بانک مهر ایران و بانک رسالت. البته به دلیل وجود متقاضیان زیاد برای دریافت وامهای قرضالحسنه، وام بلافاصله به شما تعلق نمیگیرد و باید در نوبت بمانید. مهمترین شرط دریافت این وام نداشتن بدهی بانکی و خوشحساب بودن است. اگر متقاضی قبلا وام گرفته باشد و در پرداخت اقساط ماهانه خیلی خوشحسابی نکرده باشد، ممکن است به او وامی تعلق نگیرد یا اینکه زمان بیشتری در نوبت بماند.
به همین دلیل خوشحسابی شرط اول برای دریافت این وام است. برای دریافت این وام قرضالحسنه حتما باید ضامن داشته باشید. شرایط ضامن به قانون هر بانک بستگی دارد. تعدادی از بانکها شرایط دریافت وام را براساس اعتبارسنجی مشتری تعیین میکنند و اگر شخصی در اعتبارسنجی رتبه بالایی داشته باشد، شرایط او برای دریافت وام و تعداد ضامنها تغییر میکند. سومین شرط برای پرداخت وام قرضالحسنه توان مالی متقاضی است. یعنی در این مرحله بانک وضعیت شغلی فرد وامگیرنده و میزان حقوق دریافتی او را بررسی میکند که میتواند ماهانه اقساط وام را بپردازد یا نه.
نحوه ثبتنام این وام نیز در بانکها متفاوت است و میتوانید به شکل حضوری یا غیرحضوری مراحل ثبتنام را انجام بدهید. مثلا بانک رسالت وام قرضالحسنه خود را فقط به شکل غیرحضوری به مشتریان خود ارائه میدهد. البته برای دریافت بعضی از وامها دولت یک سایت خاص معرفی کرده که حتما باید در این سایتها ثبتنام کنید، مثل وام ازدواج و فرزندآوری.
البته این وام فقط مختص ازدواج و فرزندآوری نیست؛ متقاضیان تهیه جهیزیه، درمان بیماری، تعمیرات مسکن، کمک هزینه تحصیلی، ساخت مسکن در روستاها و صاحبان شرکتهای تولیدی و خدماتی که حوزه فعالیت آنها برای تامین نیازهای ضروری جامعه محسوب میشود و کسانی که درخواست راهاندازی یا توسعه کارهای کشاورزی و دامپروری را دارند میتوانند روی دریافت این وام حساب باز کنند.
ماجرای کاهش کارمزد وام قرضالحسنه
کارمزد همیشه مهم است بهخصوص برای کسی که بعد از هفتخان دریافت وام، پول به حسابش واریز میشود و باید ماهانه قسط وام پرداخت کند. در چند سال گذشته نظرهای بسیاری درباره کارمزد و سود وام قرضالحسنه و نحوه محاسبه آن مطرح شده است و هر چند وقت یک بار اعضای شورای پول و اعتبار درباره آن جلسه میگذارند. همین دو هفته پیش نیز شورای فقهی بانک مرکزی در جلسهای به این نتیجه رسیدند که کارمزد وام قرضالحسنه را کاهش بدهند.
این شورا متشکل از پنج فقیه، رئیسکل بانک مرکزی، یک نفر حقوقدان، یکنفر از نمایندگان مجلس و مدیرعامل یکی از بانکهای دولتی است. شورای فقهی بانک مرکزی، وظیفه دارد قوانین بانکی را با شریعت اسلامی انطباق بدهد. امسال گویا تصمیم شورای فقهی برای کاهش کارمزد وام جدی است و عزمشان راسخ است، چون طرحی تصویب کردهاند که میتواند تاثیر زیادی در کاهش کارمزد تسهیلات وام قرضالحسنه داشته باشد.
طبق اعلام سخنگوی شورای فقهی بانکمرکزی کارمزد بانکی وام قرضالحسنه برای دوره آزمایشی شش تا ۱۲ ماهه، در دو بانک رسالت و مهر ایران، به مزد کار تبدیل میشود. نحوه بررسی این کارمزد به این شکل است که همان ابتدا یک کارمزد ثابت چهار درصد بهعلاوه یک عدد ثابت گرفته میشود تا در مجموع کارمزد وام قرضالحسنه نسبت به روش قبلی کاهش پیدا کند. در حال حاضر کارمزد وام قرضالحسنه بر اساس مانده بدهی سالانه محاسبه میشود.
بر این اساس اگر متقاضی 100 میلیون تومان وام دریافت کند، روی قسط اول، کارمزد چهار درصدی محاسبه میشود و وقتی سال اول تمام شود، کارمزد چهار درصدی دوباره روی مانده تسهیلات اضافه میشود. به این ترتیب در پایان مهلت بازپرداخت وام قرضالحسنه، متقاضیان بهجای چهار درصد، هفت درصد کارمزد به بانک میدهند. در حال حاضر بانک رسالت از خردادماه اجرای کارمزد جدید تسهیلات قرضالحسنه را شروع کرده و بانک قرضالحسنه مهر ایران نیز به گفته وزیر اقتصاد با مصوبه شورای پول و اعتبار اجرا خواهد کرد که الگوی مزد واقعی کار در تسهیلات قرضالحسنه گرفته شود.
رتبهبندی پرداخت وام قرضالحسنه
دولت قدمهای مهمی برای افزایش مبلغ وام قرضالحسنه برداشته، از آنطرف هم شورای فقهی کاهش کارمزد را تصویب کرده، اما گویا بانکها خیلی تمایلی به پرداخت این وام ندارند. چون طبق آمارهای رسمی وام قرضالحسنه فقط ۱۰درصد تسهیلات بانکی کشور را تشکیل میدهد. طبق آمار منتشر شده، در مرداد ماه امسال بیش از 27 همت وام قرضالحسنه از سوی 14 بانک پرداخت شده است.
بین 29 بانک کشور فقط بانکهای پاسارگاد، ملت، اقتصاد نوین، پست بانک ایران، صادرات، کارآفرین، سینا، دی، خاورمیانه، سامان، پارسیان، رسالت، موسسه اعتباری ملل و تجارت نسبت به انتشار گزارش عملکرد ماهانه خود اقدام کردهاند. در بین این بانکها و موسسههای مالی، بانک رسالت در صدر بهترین بانک در پرداخت وام قرضالحسنه قرار دارد، البته رسالت این بانک همین است و بهجز تسهیلات قرضالحسنه هیچگونه تسهیلات دیگری پرداخت نمیکند.
این بانک در تیرماه سال 1402 فقط مبلغ 8/5همت وام قرضالحسنه پرداخت کرده و درمجموع مانده تسهیلات قرضالحسنه این بانک در پایان تیر ماه به 72 همت رسیده است. بانکهای صادرات و ملت نیز بعد از بانک رسالت دوم و سوم هستند. این بانکها در مرداد ماه امسال هرکدام معادل 6/1همت وام قرضالحسنه به متقاضیان پرداخت کردهاند.
حدود 6/6درصد از تسهیلات پرداختی بانک ملت مربوط به تسهیلات قرضالحسنه است. بانک صادرات نیز حدود 15 درصد از تسهیلات خود را به ردیف قرضالحسنه اختصاص داده است. در بین بانکهایی که گزارش عملکرد ماهانه اعلام کردهاند، بانک پارسیان در قعر جدول قرار گرفته و طبق آمار کمترین میزان وام قرضالحسنه پرداختی را در مرداد ماه امسال داشته است. بانک پارسیان ماه گذشته فقط 27 میلیارد تومان وام قرضالحسنه به متقاضیان پرداخت کرده است.
بازگشت جایزهها و قرعهکشیهای میلیونی
بانکها تا همین چند سال پیش جوایز زیادی برای صاحبان حساب قرضالحسنه در نظر میگرفتند. ماشینهای رنگارنگ روی سر در بانکها نصب میکردند و هر چند وقت یک بار مراسم قرعهکشی داشتند و به برنده ماشین، لوازم خانگی، یک کیف پر از پول و یک ماشین پر از اسکناس هدیه میدادند. حتی بعضی از این قرعهکشیها از شبکههای تلویزیونی هم پخش میشد. بیلبوردهای شهری نیز همیشه در قرق تبلیغات این جوایز بودند.
اما حالا و بعد از یک دوره رکود، دوباره سروکله این هدایای هیجانانگیز پیدا شده. شاید در سطح شهر تبلیغات جوایز یکی از بانکهای دولتی را دیده باشید که نوید میدهد اگر تا پایان ماه افتتاح حساب کنید یا موجودی حسابتان را به سقف مورد نظر بانک برسانید، در یک جشنواره شرکت میکنید و میتوانید برنده جایزههایی مثل 1307جایزه ویژه کمک هزینه یک میلیارد ریالی خرید خودرو، 1307کمک هزینه 500میلیون ریالی خرید جهیزیه، 1307کمک هزینه 150 میلیون ریالی سفر به کربلای معلی، 1307کمک هزینه 100 میلیون ریالی سفر به مشهد مقدس، 1307کمک هزینه 50میلیون ریالی تحصیلی و… شوید.
این جایزهها فقط مختص یک بانک نیست. یک بانک دیگر هم روی عدد 1312 تاکید دارد. 1312 جایزه نقدی 100 میلیون تومانی، 1312 کمک هزینه 80 میلیون تومانی خرید خودرو، 1312 کمک هزینه 30 میلیون تومانی خرید لوازم خانگی و 1312 کمک هزینه 20 میلیون تومانی سفر به عتبات عالیات.بعضی از این بانکها برای شرکت در قرعهکشی شرایط خاصی دارند، مثلا حداقل مبلغ موجودی حساب برای شرکت در قرعهکشی یک بانک 50 هزار تومان تعیین شده، که باید سهماه یا 90 روز متوالی در حساب وجود داشته باشد. هر 50 هزار تومان روزانه معادل یک امتیاز برای شرکت در این جشنواره است…
