روزنامه هفت صبح، سارا سبزی| بعد از آغاز عمليات اجرايي راهآهن رشت- آستارا كه تير امسال انجام شد، از دو پروژه ريلي ديگر هم خبرهايي منتشر شده كه طرح يكي از آنها چند دهه پيش ريخته شد، اما به نتيجه نرسيد. راهآهن شلمچه-بصره پروژهای است که چند دهه پيش، حتي قبل از جنگ ايران و عراق مطرح شد، اما آنقدر طولاني شد كه مذاکرات ساخت آن حتی بعد از جنگ هم بهجایی نرسید.
طي ماههاي گذشته و بعد از تغيير دولت در عراق، بخشی از تفاهمها در مسیر راهآهن شلمچه به بصره دوباره از سر گرفته شد و كار تا جايي پيش رفته كه فعلا در خاک ایران و در قسمت مرزي، بخشي از ريلگذاري انجام شده است و حالا بايد پروژه در خاك عراق ادامه پيدا كند. تخمين زده ميشود كه در صورت اجراي اين خطآهن، میزان ظرفیت باری و ترانزیت بین ۸ تا ۱۰میلیون تن و میزان جابهجایی مسافر هم ۱۲میلیون نفر باشد.
دولت ميگويد كه اين مسير بخشي از حلقه مفقوده راهآهن تهران- كربلاست و قرار است با تکمیل آن، که ۳۲کیلومتر طول دارد، خطوط ریلی ایران به نیمه غربی و کشورهای حوزه مدیترانه دسترسی پیدا کند. تکمیل راهآهن شلمچه به بصره- آنطور كه وزارت راه و دولت ميگويد- در حقیقت طرح اتصال حرمین است و قرار شده به خط مستقیم انتقال زائر از عتبات عالیات و نجف تا مشهد و برعكس تبديل شود. ۱۶کیلومتر از این پروژه در شلمچه و توسط راهآهن ايران و ۱۶کیلومتر هم در خاک عراق توسط دولت این کشور احداث میشود.
خطوط ریلی در ایران تا نقطه مرزی شلمچه متصل است و در كشور عراق هم از شهر بصره تا شهرهایی مثل کربلا و بغداد مسير قطار وجود دارد. اگر راهآهن بین شلمچه و بصره فعال شود، شبکه ریلی دو کشور هم به یکدیگر متصل ميشوند و در صورت موفقيت اين پروژه 200 ميليون دلاري، اين امكان فراهم ميشود كه پروژه از منطقه «بوکمال» عراق به خاک سوریه ادامه پيدا كند؛ به این ترتیب حجم زيادي از مسافر و بار بين اين سه كشور جابهجا ميشود.
مينهاي باقيمانده از جنگ ايران و عراق يكي از موانع اصلي اجراي اين پروژه بود چون محل اجرای آن، منطقه عملیات کربلای پنج است كه همچنان تعداد بسيار زيادي مين در اين منطقه وجود دارد. تا جاييكه در طول ماههای گذشته نزدیک به 1630 مین کشف و امكان احداث حدود 1/4کیلومتر خط ریلی فراهم شد.
ايران و عراق بر سر چه تفاهم كردند؟
ايران عمليات پاكسازي 16 كيلومتر از زمينهاي مينگذاري شده اين مسير را برعهده دارد و عمليات زيرسازي و روسازي همه 32 كيلومتر هم توسط طرف عراقي انجام ميشود. در نهایت پلی هم روی اروندرود و در میان بصره توسط ايران ساخته ميشود.
از طرف ديگر حجم زيادي ریل وارد این کشور شده و قرار است سکوی مسافری جدیدی هم در خاک عراق ساخته شود. هزينهاي كه در هيات دولت عراق براي اجراي اين پروژه تصويب شده، حدود 200 ميليون دلار است و برنامهريزي شده كه طرح تا دو سال آينده به پايان برسد.
اين پروژه در عراق مخالفاني هم داشت كه تصور ميكردند با این اتصال، رونق بندرهاي عراق و اهمیت آنها در ترانزیت کالا به سود بندر امام خمینی از دست ميرود چون هم هزینه ترانزیت کالا و هم زمان جابهجایی از طریق قطار و خطآهن، شرایط را به سود بندرهاي اين كشور خواهد كرد. ايران از طريق اين مسير ريلي ميتواند به بندرهاي لاذقيه سوريه و بندرهاي حاشيه خليجفارس برسد و از اين راه به مقصد تركيه، روسيه و اروپا و مديترانه ترانزيت كالا داشته باشد.
از چابهار به افغانستان با قطار
دومين خبر مهم ديروز درباره مسيرهاي مهم ريلي ايران و كشورهاي همسايه، مربوط به راهآهن چابهار به زاهدان است كه پاي هند هم درميان بود. چرا نام اين پروژه دوباره مطرح شده است؟ دليل آن سفر هياتي از افغانستان به ايران و توئيت رئيس اداره خطآهن افغانستان است كه نوشت: افغانستان بهزودی از طریق خطآهن میلک در نیمروز و خطآهن زاهدان، به بندر چابهار وصل میشود.
حدود شش سال پيش شركتهاي راهآهن ایران و هند مشغول مذاكره در مورد اين پروژه بودند و قرار بود بخشی از تعهد هند در راستای قرارداد سهجانبه میان ایران، افغانستان و هند باشد و هدف آنهم، ایجاد یک مسیر جایگزین دسترسی به افغانستان و آسیای مرکزی معين شد.
در طول سفر سال ۲۰۱۶ نارندرا مودی نخست وزیر هند به ایران برای امضای قرارداد چابهار، تفاهمنامهاي هم امضا شد كه هدفش ایجاد راهآهن چابهار به زاهدان بهعنوان بخشی از کریدور سهجانبه حمل و نقل شمال و جنوب میان ایران، هند و افغانستان بود. شرکت ایرکان هند متعهد شده بود که تمام خدمات، امور زیرساختی و تامین مالی این پروژه به ارزش حدود 1/6میلیارد دلار را برعهده گیرد، اما بعد از آن ماجراي خروج آمريكا از برجام و آغاز موج جديدي از تحريمها اتفاق افتاد، با اين حال تلاشهای هند برای معافیت پروژه ترانزیت چابهار از تحریمهای آمریکا به نتيجه رسيد و توانست به اين پروژه كمك كند.
ريلگذاري راهآهن چابهار زاهدان به طول 68 كيلومتر سه سال پيش شروع شد و بعد از بارها تغيير زمان پايان پروژه، قرار است تا امسال به نتيجه برسد. از طرف ديگر براي وصل شدن اين ارتباط ريلي، طرف افغانستاني هم بايد كار ساخت خطآهن مرزي بندر ميلك نيمروز را آغاز كند تا اين بخش از شبكه ريلي افغانستان و ايران تكميل شود.
چرا اين طرح براي افغانستان اهميت دارد؟
مسير ريلي چابهار- ميلك براي همسايه شرقي بسيار حياتي است چون راه تجاری بزرگي را براي افغانستان باز ميكند و طرح انتقال مسافران هم از طریق همین خطآهن همچنان در برنامه است. بهغير از آن هم با اين پروژه اتصال کشورهای آسیای میانه و افغانستان به آبهای آزاد اقیانوسی ممكن ميشود. افغانستان به دليل تنشهاي سياسي طولانيمدت با پاكستان، به صادرات از طریق بندرچابهار چشم دوخته است. بندر چابهار تنها بندر ایرانی است که دسترسی مستقیم به اقیانوس هند دارد و به آن «دروازه طلایی» به افغانستان و آسیای میانه گفته میشود.
