روزنامه هفت صبح، سارا سبزی| وقتی دولت ابراهیم رییسی و مجلس فعلی هر دو به این نتیجه رسیدند که زمان حذف ارز ترجیحی 4200 تومانی رسیده، از دو جبهه موافق و مخالف صداهای زیادی بلند شد. در طیف مخالفان حذف این ارز، گروهی از همفکران و همراهان دولت رییسی هم حاضر بودند. یاسر جبراییلی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و علی علیزاده دو چهره شناختهشدهتر این طیفند که اعتقاد دارند اگر رییسی با حذف این ارز موافقت نمیکرد، امروز به قهرمان ملی تبدیل میشد.
چند روز پیش میان مناظرهای درباره تاثیر حذف ارز ترجیحی بر افزایش تورم میان جبراییلی و مهدی طغیانی، سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس، انجام شد. جبراییلی در این مناظره گفته بود که « امروز آنها که طرفدار این مسئله بودند، باید پاسخگو باشند که چرا بعد از این جراحی اقتصادی، قیمتها به شدت افزایش یافته است؟
طبق آمار رسمی بانک مرکزی، سهم قابل توجهی از تورم سال گذشته، به دلیل حذف ارز ترجیحی بوده است؟» بعد از این مناظره یکی از کارشناسان اقتصاد سیاسی به نام بهرام عطایی در یک برنامه اینترنتی به ادعاهای این دو نفر درباره تاثیرات منفی حذف ارز 4200 تومانی پاسخ داد. او یکی از منتقدان جدی ارز ترجیحی است و اعتقاد دارد منشا رانت است و حذف آنها از سر ناچاری و کمبود منابع ارزی انجام شده است. در ادامه مهمترین گفتههای او درباره دلایل اصلی حذف ارز 4200 تومانی را میخوانید:
وقتی نرخ تورم بالایی در اقتصاد دارید، نمیتوانید برای مدت طولانی قیمت یک قلم کالا را ثابت نگه دارید. اگر میخواهید چیزی گران نشود باید تورم را کنترل کنید. نمیتوانید با قیمت کالا گلاویز شوید چون سرکوب ارزی منجر به عدم تولید و افزایش قیمت میشود.
ما به نمایندگان مجلس گفتیم محکم بایستید و زیر بار ارز ترجیحی نروید. اگر بخواهیم قیمت مرغ را با آن کنترل کنیم، دروغ است چون اصلا ارتباطی با آن ندارد. آن زمان دلار حدود 22 یا 23 هزار تومان بود. قیمت مرغ هم حدود 27 تا 30 هزار تومان بود. یعنی تقریبا 1.5 دلار در هر کیلومرغ که سهم اصلی هزینه مرغ هم مربوط به نهاده و دارو است.
آقای جبراییلی به طغیانی میگوید چون ارز 4200 تومانی را حذف کردید، از سال گذشته تا الان قیمت آن از 25 هزار تومان به 80 هزار تومان رسیده است، ولی آن رقمی که او میگوید مربوط به مرغ یخی دولتی بود چون قیمت مرغ در مرداد سال 1400 بیش از 40 هزار تومان بود. مرغ را به صورت عمده از برزیل و ترکیه با قیمت حدود 1.8 دلار وارد میکردند و بابت این کار ارز 4200 تومانی میگرفتند. با این حساب قیمت هر کیلو مرغ باید حدود هفت هزار تومان میشد، اما در میدان ترهبار مرغ یخزده وارداتی را حدود 25هزار تومان میفروختند. این اختلاف قیمت برای چیست؟
ارز 4200 روی قیمت مرغ تاثیری نداشت و حتی در بلندمدت اثرمعکوس داشت. این ارز دلار را گران کرد و همهچیز بدتر شد.از سال 97 که ارز 4200 تومانی ایجاد شد، همیشه نرخ تورم بالا بوده است چون چند نرخی است و به همین دلیل باید این ارز رانتی را حذف کرد. میگفتند ارز 4200 دقیقا به هدف خورده است.
حدود 70 تا 80 درصد قیمت مرغ مربوط به نهادههای دامی و دارو است که همه آنها هم مشمول دریافت ارز 4200 تومانی بودند. اگر 20درصد باقیمانده در این پنج سال، هرسال با تورم 50درصدی عادی هم افزایش پیدا میکرد، قیمت مرغ باید از شش تا هفت هزار تومان سال 96، به 12 هزار تومان در سال جاری میرسید، اما نشد.
در مرداد 1400 قیمت مرغ بین 30 تا 55 تومان بود و نوسان داشت. دلار آزاد هرچقدر نوسان پیدا میکرد، قیمت مرغ هم به همان اندازه تغییر میکرد. امروز قیمت آن دوبرابر شده و بین 60 تا 90 هزار تومان است. قیمت مرغ به طور سنتی باید روی 1.5 دلار بایستد و به همین دلیل است که نرخ آن زیر 70 تا 80 هزار تومان نمیآید. حالا که نهادههای دامی با ارز 28 هزار و 500 تومان وارد میکنیم، تاثیر آن روی قیمت مرغ صفر است. همان طور که اثر ارز 4200 تومانی هم بر قیمت مرغ، صفر بود. شما با ایجاد ارز ترجیحی، شدت تورم را بدتر کردید چون باعث شدید دلار از حالت عادی گرانتر شود.
واردکنندگان از شما 28 میلیارد دلار ارز 4200 تومانی درخواست کردند، اما شما فقط 20میلیارد دلار منابع ارزی داشتید. دولت باید با آن 20 میلیارد دلار بودجه را میبست، اما با توجه به اینکه دیگر منابعی نداشت، گفت این ارز ترجیحی را حذف کنیم. کفگیر که به ته دیگ میخورد، آن وقت قیمت ارز ترجیحی را اصلاح میکنند. این فرمول در این کشور عادی است و اگر همه چیز را با آن تحلیل کنید، به نتیجه میرسید.
به قیمت بنزین نگاه کنید. بنزین سه هزار تومان و گازوئیل 600 تومان است. امسال حدود 1.5 میلیارد دلار ناترازی داشتیم و میگویند واردات بنزین داشته باشیم. هربار میگویند قیمت بنزین تکان نمیخورد. همین را برای شما فاکتور میکنند، اما سر سفره شما نمیآید. وقتی دیگر منابع ارزی کافی نداشته باشیم که این میزان بنزین را وارد کنیم، به دنبال رانتی بالاتر میروند.
بعد از حذف ارز 4200 تومانی چه اتفاقی افتاد؟ قیمت مرغ همان است، اما چون نرخ ارز بالا رفته، گران شده است. اما چرا قیمت ارز بالا رفته است؟ چون چند نرخی است. خودرو گران میشود و قیمت آن به هشت برابر قیمت بازارهای دنیا میرسد، ولی اجازه واردات نمیدهند چون در داخل کشور برای آن رانتی وجود دارد. وقتی قیمت گوشت تکانی میخورد، به سرعت میخواهند واردات انجام دهند چون برای آن رانتی وجود دارد.
ارز 4200 تومانی چه معنایی دارد؟ یعنی اختصاص یارانه به واردات. چطور ممکن است به تولید ملی کمک کنیم، ولی به واردات یارانه دهیم؟ دلار 55 هزار تومان است، ولی ما برای واردات، دلار 28 هزار تومانی تخصیص میدهیم. پارسال دلار 40 هزار تومان بود و ما یارانه 4200 تومانی میدادیم. گندم ایران را در مرزها به قیمت کیلویی 30 هزار تومان میخرند چون خاص و باکیفیت است. گندم وارداتی را با قیمت بیش از 20 هزار تومان میخرند و عمده آن هم عقیم است.
گندم داخلی با این افزایش قیمت کیلویی 15 هزار تومان است و حالا گفتهاند قرار است به 17 هزار تومان برسد. شما برای خرید کالایی که با کمبود آن روبهرو شدهاید و واردکننده آن محسوب میشوید، آن هم با قیمتی کمتر از قیمت واردات، بر سر کشاورز منت میگذارید؟ چطور برای داخل پول نیست، اما برای واردات وجود دارد؟ اگر کشاورزان را ولی نعمتان انقلاب میدانید، این چه برخوردی با آنهاست؟
شما در اقتصاد باید توازن میان مصرف و قیمت را رعایت کنید. اگر قیمت مرغ از کالاهای دیگر پایینتر باشد، میزان مصرف آن هم بالاتر میرود و جانشین کالای ارزانتر میشود. با فرض اینکه بتوانید ارز ترجیحی را به صورت صددرصد به این کالا اصابت دهید، باز هم مطلوب نیست چون جانشین کالاهای دیگر میشود. ما قبل از ارز 4200 صادرکننده مرغ بودیم، اما زمانی که این ارز ایجاد شد، نهاده دامی و مرغ بیشتری وارد کردیم. ما تقریبا 12 میلیون تن کالای اساسی وارد میکردیم، اما بعد از تخصیص ارز ترجیحی، میزان واردات این کالاها به 18میلیون تن رسید. منطق ارز ترجیحی این است که آن را به تولید داخل بدهید، نه اینکه به واردکننده بدهید. اینکه بخواهیم واردات را ارزان انجام دهیم، خیلی عجیب است.
سر قضیه بنزین خبری در رویترز منتشر شد که طبق آن 35 درصد سوخت پاکستان از طریق قاچاق از ایران تامین میشود. با فرض اینکه موضوع را مدیریت کردیم و یک لیتر هم قاچاق نشد. بیش مصرفی داخل را میخواهید چه کنید؟
در مناظره، آقای جبراییلی و طغیانی میگویند چه کسی مسئولیت حذف ارز 4200 تومانی را برعهده میگیرد؟ شما باید جواب مردم را بدهید. حالا جاها عوض شده است؟ 100 میلیارد دلار ارز 4200 تومانی را به چه کسی دادید؟ کمیتهای بگذارید و داده آن را منتشر کنید. الان این ادعا وجود دارد که یک نفر 40 میلیارد دلار از آن را گرفته است.
