روزنامه هفت صبح، نگین باقری| «چینیها خیلی وقت بود که ساخت مسکن ملی در ایران را شروع کرده بودند. شرکتهای کوچک این کشور قبلا این کار را مثلا در شهر قزوین و مقیاس کوچک انجام داده بودند ولی تفاوت گذشته با تفاهم نامه امروزی این است که حالا یک کمپانی معروف این کشور که در بسیاری از کشورها نمایندگی دارد به عنوان مجری این کار انتخاب شده تا نهضت مسکن ملی را جدیتر از قبل و با نرخ ارزانتری پیش ببرد.» این مهمترین موضوعی بود که دیروز احمد حسین فلاحی، نماینده همدان در گفتوگو با هفت صبح خبر داد. آن هم درست در روزی که پشت تریبون مجلس جزئیات مهم دیگری از قرارداد نهضت مسکن ملی را برای اولین بار افشا کرده بود.
ماجرای ساخت مسکن ملی از روزی که رئیسی وعده ساخت 4 میلیون خانه را داد دیگر تبدیل به یک موضوع حیثیتی شد. با این حال با بالا رفتن نرخ مصالح برخی از پیمانکارهای داخلی علاقه کمتری به این پروژه نشان میدادند و یا قیمتهایی که با آن حاضر به کار میشدند برای وزارت راه و شهرسازی قابل قبول نبود.
از آن طرف تکلیف بانکها هم که مشخص بود و با تنبیه و توبیخ هم هیچ میلی به ارائه تسهیلات مسکن نشان نمیدادند. نتیجه این شد که از دوره مرحوم رستم قاسمی (وزیر سابق شهرسازی) ساخت و پاخت با چینیها برای نهضت مسکن ملی کلید خورد. آن هم با این استراتژی که آنها برای ما خانه بسازند و ما دستمزدشان را با نفت پرداخت کنیم. این مبادلات با چینیها تا کجا پیش رفته؟
دیروز از نطق نماینده مجلس مشخص شد که چینیها قرار است یک میلیون و 200 هزار واحد خانه را با نرخ متری یک میلیون و 700 هزار تومان بسازند. کدام شهر؟ معلوم نیست. با کدام نیروی انسانی؟ «این کمپانی دارای قرارداد همکاری با پیمانکاران ایرانی است و همه پروژه را با مصالح و نیروی کار ایرانی انجام خواهد داد.» این موضوع را هم باز فلاحی به هفت صبح میگوید.
این یعنی قرار است چینی ها کل پروژه را با نزدیک 6میلیارد تومان جمع کنند و همین مقدار هم از ایران نفت بگیرند که در این مقیاس آنقدرها هم عدد بزرگی محسوب نمیشود. در کنار اظهار نظر او یک فرضیه دیگر هم میشود مطرح کرد که به جلسه سه روز پیش صندوق مسکن ملی و نمایندههای وزارت راه و نفت برمیگردد.
در آن جلسه گفته شد که اولین قدمها برای اجرای این پروژه با تامین ۲۰ هزار میلیارد تومان برداشته شده که از محل ابلاغ اعتبار تهاتر نفت تامین میشود. در نتیجه به نظر میرسد اگر همان خانههای متری 4 میلیون و 700 هزار تومانی که نماینده مجلس گفت نهایی شود چینیها در ایران 4 هزار و 200 مسکن ملی میسازند که البته ترکیب ساخت مسکن ملی به دست چینیها در آن خیلی متناقض به نظر میرسد.
مصاحبه هفت صبح با مقامهای رسمی امروز یا قدیمی وزارت راه و شهرسازی نشان میدهد که هنوز قراردادی بین ایران و چین امضا نشده و همه چیز در حد تفاهمنامه است و این تفاهمنامه هم در تابستان و زمان حیات رستم قاسمی منعقد شده. به گفته فلاحی (نماینده مجلس) با وجود تغییرات قیمتها در ایران در این فاصله شش ماه گذشته، نرخ پیشنهادی از سمت چینیها هنوز همان متری 4 میلیون و 700 است. در این ماجرا چند نکته وجود داشت که اینجا به آن پرداخته شده.
حالا که پیمانکار چینی دارد مسکن ملی را با متری 7/4 میلیون تومان میسازد فکر میکنید نرخ پیمانکار ایرانی چقدر بوده؟ پیمانکاران در تهران، شهرها و کلانشهرهای دیگر نرخی بین متری 5/2 تا 12 میلیون تومان داشتند. برای مثال در کلانشهرهایی جز تهران ساخت مسکن ملی را با نرخ 8 میلیون تومان انجام میدهند ولی در شهریار یا اطراف تهران این پروژه با قیمت متری 5/4 بسته شده است. کمپانی چینی چطور توانسته قیمت ارزانتری پیشنهاد دهد؟
برای سوال بالا رئیس انبوهسازان یک جواب بیشتر ندارد و آن هم اینکه احتمالا این تفاوت قیمت قرار است با قیمت ارزانتر نفت از سمت ایران سر به سر یا جبران شود. نکته دیگر این است که بالاخره کدام کمپانی چینی با ایران وارد معامله میشود؟ اینطور که نماینده مجلس گفته بود، این شرکت یکی از مشهورترین کمپانیهای عمرانی چین است. بررسی نامهای شرکتها ما را به کمپانی CSCEC میرساند که اولین رتبه را از این نظر در چین به دست آورده ولی هنوز معلوم نیست CSCEC قرار است به ایران بیاید یا نه.
به جای چینیها با سرمایهگذار ایرانی تهاتر کنید
ایرج رهبر، عضو کانون انبوه سازان این نکات جالب را به ماجرا اضافه میکند:« پیمانکاران ایرانی برای حل کردن مشکل بودجه به وزیر راه و شهرسازی نامه زده بودند و قرار شده بود که بودجه ساخت مسکن را به جای تهاتر با چینیها از طریق تهاتر با پیمانکار ایرانی تامین کنند. به چه شکلی؟
اینطور که پیمانکار سرمایه ساخت مجتمع آپارتمانی را بیاورد و در ازای آن زمین با واحد مسکونی دریافت کند و وزیر هم همین پیشنهاد را قبول کرد. در حال حاضر ما در ایران 600 هزار مهندس و شش هزار و 500 انبوه ساز داریم و بهتر بود این پروژه را به خود ایرانیها میسپردند. چینیها شهرت خاصی در انبوه سازی ندارند. آنها پیش از این همین کار را در کشور الجزایر هم تکرار کردهاند و تنها شهرتشان این است که در یک مدت زمان کوتاه ساخت مجتمع آپارتمانی را تمام میکنند.»
حالا فارغ از این همه عدد و رقم که دیروز افشا شد، اصلا کار چینیها چطور است؟ آنها شهرتی در ساخت انبوه مسکن دارند؟ بررسی این سوال ما را به جوابهای خیلی خوبی نمیرساند. مثلا یک تحقیق در ژورنال علمی معتبری که سال 2019 منتشر شده نوشته ایمنی ساخت و ساز در چین از 2009 تا 2015 رو به بهبود بوده ولی از آن سال به بعد امنیت آنها دوباره رو به کاهش بوده.
یک نکته مهم این پژوهش این است که نوشته بیشتر ریزش یا شکستهايي که در پروژههای ساخت و ساز داشتند، مربوط به مسائل مدیریتی بوده و نه فنی. مثل یک مورد خیلی بزرگ حین ساخت یک تونل که سال 2018 در شهر فوشان رقم خورد. یک مورد عجیب دیگر آن سال 2021 برای یک آسمان خراش با 300 متر ارتفاع اتفاق افتاد. برجی که یک روز بعد از ظهر بدون اینکه هیچ زلزلهای بیاید به خاطر وزش باد و حرکت همزمان مترو از زیر زمین شروع به لرزیدن کرد.
مشهور به سرعت بالا و کیفیت پایین
یکی دیگر از نکاتی که در مقالات معتبر یا رسانههای انگلیسی زبان به آن اشاره شده تلفات بالای نیروی کارگر در ساخت و سازهای چینیهاست. سال 2018 دولت چین اعلام کرد که در ساخت و سازهای آن سال، مرگ و میر کارگران 4/1 درصد و 8/7 درصد هم حوادث انسانی افزایش داشته. در بسیاری از این مقالات تاکید شده که ساخت و ساز یکی از خطرناکترین صنایع چین است.
مثلا سال 2016 یک برج در چین فروریخت که 73 کارگر در آن کشته شدند و دادگاه در آن تشخیص داد که پیمانکار برای سرعت دادن به کار ساخت و ساز را بدون پشت سر گذاشتن مراحل ایمنی انجام داده است و به 18 سال حبس محکوم شد. در واقع شهرت اصلی چینیها به همین سرعت است که رکوردش را ساخت یک مجتمع 57 طبقهای در 19 روز (سه طبقه در هر روز) در کل دنیا زده.
این را گوشه ذهنتان داشته باشید که با وجود این خطرات حین ساخت و ساز، کارگران چینی از لحاظ حقوق بالا در رتبه هشتم دنیا قرار دارند. به نظر میرسد که لهستان امنترین پروژههای عمرانی مسکونی و هند امنترین پروژههای جادهای را در همه دنیا دارد. تنها شرکت چینی که اسم آن در ده کمپانی برتر دنیا آمده TYLin است که یک فرد آمریکایی-چینی مدیرعامل آن بوده و بیشتر از اینکه چینی باشد به عنوان یک شرکت بینالمللی شناخته میشود.
