روزنامه هفت صبح، گروه بازار| گمرک ایران هنوز آمار شستهرفته واردات موبایل را منتشر نکرده اما یک خبرگزاری، تقریبا هفت روز پیش با صرف وقت و احتمالا با محاسبات دستی فایل اکسل گمرک را که بهصورت خام و بدون نظم و ترتیب منتشر میشود را کاویده و در پایان مدعی شده آمار واردات موبایل، ظرف هشتماه گذشته در قیاس با مدت مشابه پارسال نزدیک دو میلیون دستگاه آب رفته است. در روزهای گذشته همین گزارش، توسط چند سایت و رسانه تخصصی بازنشر شده و همگی یک نتیجهگیری تقریبا ترسناک به آن اضافه کردهاند: ممکن است بازار با کمبود موبایل و احتمالا افزایش قیمت روبهرو شود! بعد هم آژیر قرمز را بهنشانه هشدار بهصدا درآوردهاند.
یک: گمرک ایران در حال حاضر تنها آمار واردات براساس اطلاعات موجود و کارشناسی نشده هشتماهه اول سال 1401 را روی سایت رسمی خود در دسترس عموم قرار داده است. اگر خیلی کنجکاو باشید، میتوانید فایل excel بلندبالا و پرجزئیاتی را دانلود کنید که در آن همهچیز بهشکل شلخته و درهم ثبت شده است. از نام کشور مبدا و وزن گرفته تا ارزش ریالی، ارزش دلاری و نام کالا. بعضی موارد در این جدول بهصورت متوالی تکرار شده و گاهی از یک کالا، با اسامی غیرمعمول که ظاهرا برای خود کارکنان دستگاه عریض و طویل گمرک کاربرد دارد، استفاده کردهاند.
مثلا در چند مورد به «سایر چهارچرخههای بالاکشنده که در جای دیگر مذکور نباشد» برخورد میکنیم که فقط در یک مورد، وزن آنها 23 هزار کیلوگرم ذکر شده است. اگر عجله بهخرج ندهید، ظرف روزهای آینده، گمرک این اطلاعات را جمعبندی کرده و تمیز و مرتب اعلام میکند. اما چند سایت که صبروحوصله نداشتهاند، به گزارش هفتم آذر خبرگزاری ایسنا که با صرف وقت و وسواس زیاد نوشته شده و حاصل جمعبندی آمارهای شلخته فایل اکسل است، استناد کردهاند و کاهش آمار واردات گوشی تلفن همراه در هشت ماه نخست امسال را نشانهای از وقوع بحرانی قریبالوقوع در بازار موبایل دانستهاند.
دو: «آمارهای هشت ماهه گمرک نشان میدهد از ابتدای سال جاری تا انتهای آبانماه، بیش از ۹ میلیون و ۱۴ هزار دستگاه تلفن همراه وارد کشور شده است. در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته که بیش از ۱۱ میلیون و ۶۴۳ هزار دستگاه تلفن همراه وارد کشور شده بود، این عدد از کاهش واردات بیش از دو میلیون و ۶۰۰ هزار دستگاه موبایل خبر میدهد»؛ این لبکلام و خلاصه مفهومی است که نویسنده گزارش ایسنا سعی کرده منتقل کند. از انتشار گزارش تقریبا هفت روز میگذرد. از آن تاریخ بهبعد، یکی، دو سایت تخصصی حوزه اقتصاد و فناوری، موضوع را جدیتر دنبال کردهاند. یکی از آنها با اشاره به «مصاحبههای منتشر شده»، نتیجه گرفته «رشد قیمتها در بازار ناشی از کمبود تلفن همراه است». واقعا اوضاع بازار موبایل تا این اندازه وخیم است؟ آیا قرار است بهزودی شاهد بحران کمبود موبایل یا گرانی گوشی تلفن همراه باشیم؟
سه: هول نکنید! اجازه بدهید همچنان موضوع را با توسل به آمارها پیش ببریم تا ببینیم قرار است چی پیش بیاید و احتمالا چه چیزهایی قرار است منتظرمان باشد. در سهماه نخست امسال نمودارهای واردات موبایل، بهطور مداوم و پیدرپی قد کشیدهاند. قبل این تاریخ هم وضعیت همیشه به نفع خریداران پیش رفته است. در گزارشی که گمرک بهطور رسمی منتشر کرده، آمده گوشی تلفن همراه در سال 1400، با مجموع هزینه چهار میلیارد و 162 میلیون دلار، در صدر لیست واردات قرار داشته است که نسبت به سال 1399 از نظر ارزش، 71 درصد رشد را تجربه میکند.
با کمی جستجوی اینترنتی همچنین به مصاحبهای از معاون فنی دفتر آمار گمرک، برخورد میکنیم که در هفته آخر مهرماه امسال انجام شده و در آن خبر صدرنشینی گوشی تلفن همراه در فهرست وارداتیهای چهار ماه اول را اعلام کردهاند: در چهار ماه منتهی به تیر امسال، حدود پنج میلیون و 156 هزار دستگاه گوشی تلفن همراه به ارزش یک میلیارد و ۱۵۶ میلیون دلار به رویه تجاری وارد کشور شده که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، رشد ۲۸ درصدی از نظر تعداد و ۱۰۲ درصدی از نظر ارزشی را نشان میدهد.
این حرف تنها و تنها میتواند یک معنی داشته باشد: واردات گوشی تلفن همراه در چهار ماه نخست امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته، از نظر تعداد حدود یک میلیون و ۱۲۵ هزار دستگاه رشد داشته. دوباره نگاهی به نمودارها میاندازیم و میبینیم اگرچه در تیرماه با سقوط آمار واردات موبایل روبهرو هستیم ولی در مرداد، نمودار دوباره روند صعودی در پیش گرفته است اما…
چهار: اولین زمزمههای نگرانکننده در خصوص واردات موبایل، مهر و آبان امسال بهگوش رسید. نکته اینجاست که موج منفی، از یک اشتباه محاسباتی در جمع بستن اعداد شلخته موجود در فایل اکسل گمرک سرچشمه گرفته است. آمارهایی که در ماههای شهریور، مهر و آبان منتشر شده، نشان میدهد دوباره فتیله واردات موبایل توسط تاجران بهنام و شرکتهای فعال در این بخش پایین کشیده شده است. چند سایت و خبرگزاری، با نگرانی از کاهش 50 درصدی روند واردات خبر دادند.
اما کمی بعد مشخص شد عجله و شتاب بیحاصل در بررسی جدولها و فایل اکسل پیچیده گمرک باعث برداشت اشتباه شده است. بررسیهای دقیقتر نشان داد، در آن تاریخ برای واردات موبایل هوشمند، دو کد تعرفه وجود داشته و چون یکی از این کدها در محاسبات جا افتاده یا نادیده گرفته شده، جمعبندی نهایی نتوانسته بر واقعیت استوار شود و زنگ خطر کاهش 50 درصدی موبایل را هم اشتباه بهصدا درآوردهاند. اگر آمار واردات را بر اساس جمع اعداد مربوط به هر دو کد تعرفه اصلاح کنیم، مشخص میشود وضعیت بازار موبایل هرچه باشد، «قرمز» نیست.
پنج: فروشندگان موبایل میگویند مثل بقیه بازارها، با کاهش تقاضا روبهرو هستند و تاثیر این عامل بهقدری شدید است که ناچار هستند برای حفظ بازار قیمتها را بشکنند. تخفیف پشت تخفیف! بررسی بازار نشان میدهد خریداران فعلا به گوشیهای حاضر در بازه چهار تا شش میلیون روی خوش نشان میدهند و گوشیهایی مثل گلکسی A32، گلکسی A13 و نوت 11 شیائومی را میخرند. با این حال اگر پا بدهد، بابت انتخاب گوشی بهتر، ناخنخشکی نمیکنند. نشانه این اتفاق در ترجیح دادن مدلهایی که حافظهموقت سریعتر یا فضای ذخیرهسازی بزرگتر دارند، قابل مشاهده است.
مثلا مدل 256 گیگابایتی پوکو X4 پرو با فضای ذخیرهسازی 256 گیگابایت، با وجود قیمت بیشتر، نسبت به همین مدل با فضای ذخیرهسازی 128 گیگابایت از اقبال بلندتری در بازار برخوردار است یا خرید A13 با حافظه 128 گیگابایت، نسبت به مدل 64 گیگابایتی در اولویت قرار میگیرد. همچنین میان مدلهای پرفروش بهوفور میتوان ردپای موبایلهای 10، 12، 13، 18 میلیونی و حتی مدلهای 40 تا 50 میلیونی آیفون 13 را پیدا کرد. یعنی اگر فروشنده اهل دل باشد و با مشتری راه بیاید، بیرزق و روزی نمیماند.
شش: وقتی از کاهش واردات موبایل حرف میزنیم، اجازه نداریم پاها را روی هم بیندازیم و سبکسرانه و با خیالی آسوده بگوییم نه، هرگز مشکلی پیش نمیآید! بهخصوص اینکه گزارشها نشان میدهند در سالهای اخیر بازار در وضعیت سر بهسر قرار گرفته است. یعنی هرچقدر گوشی وارد کشور میشود، بلافاصله توسط فروشندهها به بازار عرضه میشود و خریداران هم آنها را روی هوا میبرند. از نظر فنی این مسئله تا حدودی طبیعی است چون بازار موبایل، بر اساس تکنولوژی روز حرکت میکند و اگر گوشیها را در زمان درست عرضه نکنیم، نگهداری آنها در انبارها سیاست درستی نیست. همچنین اگر روند کاهش واردات ادامه پیدا کند، واقعا ممکن است کابوس «وضعیت قرمز» به واقعیت تبدیل شود. نگرانی در این حوزه کاملا بهجا و محترم است.
هفت: آیفون 14 را میتوان یکی از مقصران کاهش واردات موبایل بهکشور دانست. موبایل جدید اپل در شهریور امسال رونمایی شد اما برخلاف هر سال، با گذشت حدود دو ماه، هنوز مجوز واردات و رجیستری این گوشی صادر نشده است. مقامات وزارت صمت، تقریبا آب پاکی را روی دست واردکنندههای تجاری ریختهاند و میگویند ممکن است اصلا مجوز ورود این گوشی برای آنها صادر نشود. مشکلی که برای آیفون جدید رخ داده، روی آمار نزولی واردات موبایل در سهماه اخیر تاثیر گذاشته است اما رجیستر آیفون 14، با استفاده از رویه مسافری حکایت دیگری دارد. امید قالیباف سخنگوی وزارت صنعت، بهتازگی اعلام کرده مقدمات کار در حال انجام است تا اگر کسی واقعا در سفر خارجی برای خود آیفون 14 جدید خرید بتواند مراحل ثبت و رجیستری آن را در گمرکات با پرداخت هزینه نهایی کند.
فروشندگان آیفون 14، بعد از اظهارات سخنگوی وزارت سمت درباره حل قریبالوقوع مشکل رجیستری این گوشیها، به تکاپو افتادهاند و تبلیغات خود را از سر گرفتهاند. بعضیهایشان ادعا دارند همراه آیفونی که میفروشند، کد رجیستری تحویل مشتری میشود و خریدار دیگر مشکلی بابت فعالسازی گوشی نخواهد داشت. رضا عالیان سخنگوی انجمن واردکنندگان موبایل به هفتصبح میگوید این تبلیغات فریبنده است، چون رجیستری آیفون 14 حتی در قالب مسافری هنوز کلید نخورده.
فرض کنیم رجیستری مسافری همین امروز بهصورت رسمی ابلاغ شود، در این صورت هم آیفونهای وارد شده فعلی که پشت ویترین مغازههای موبایلفروشی جا خوشکردهاند، چشمانداز روشنی ندارند. فرقی نمیکند بهعنوان مسافر، آیفون خریده باشید یا هر گوشی دیگری، بههرحال رجیستر این گوشیها در قالب مسافری، باید همان روز ورود به فرودگاه در گمرک انجام شود. باید کد شناسایی IMEI را در فرم مخصوص وارد کنید، مشخصات پاسپورت و گذرنامهتان را بنویسید و قبل خروج از گمرک تحویل دهید. وقتی از فرودگاه خارج شدید، برایتان مهلتی درنظر گرفته میشود تا هزینه رجیستری را با کارت بانکی ثبت شده بهنام خودتان پرداخت کنید.
چنانچه یک آیفون 14 از بازار خریدهاید، در حالی که نه به سفر خارجی رفتهاید و نه پاسپورت و گذرنامه دارید، کار سختی در پیش خواهید داشت چون تقریبا جلوی تمام روشهایی که پیش از این برای دور زدن قوانین رجیستری موبایلهای مسافری کاربرد داشت را گرفتهاند. شانس رو انداختن به دوست و فامیل و آشنایی که قرار است از خارج به کشور بیاید، هم پایین است چون این فرشته نجات، در لحظه ورود باید موبایل را همراه داشته باشد.
نتیجه میگیریم برخلاف چیزی که فروشندگان رند میگویند، خرید آیفون 14 به امید حل شدن مشکل، اشتباهی مهلک است. با وجود وضعیت نامشخص رجیستری، فروشندهای در تهران ادعا دارد، آیفون 14 با حافظه 256 گیگابایت را همراه کد رجیستری، 44 میلیون و 500 هزار تومان میفروشد و جهت اطمینان یکهفته مهلت تست درنظر میگیرد ولی وقتی پاپیچ میشویم و اصرار میکنیم چطور کدرجیستری گرفته، عقب مینشیند. انگار فهمیده با یک مشتری سمج و احتمالا مطلع سروکار دارد. همکاران دیگرش الکی خودشان را بهدر و دیوار نمیزنند و همان اول، کار خودشان را راحت میکنند و میگویند عوض 44 میلیون و 500، قیمت را تا 33 میلیون پایین میآورند.
عوض 11 میلیون تخفیف، قرار است زحمت رجیستر کردن گوشی با خود مشتری باشد. در بازار گوشیهای بدون کدرجیستری آیفون جدید، قیمت مدل پلاس حدود 38 میلیون است. آیفون 14 پرو را 45 میلیون میفروشند و برای مدل پرومکس نگونبخت، حدود 50 میلیون طلب میکنند. کسی که دست بهچنین ریسکی میزند، برای فعال کردن آیفون تنها یک راهحل خواهد داشت و آن اینکه فردای اعلام رسمی رجیستری، عازم سفری خارجی شود و در بازگشت بگوید آن را سوغاتی خریده است!
