روزنامه هفت صبح، نگین باقری| دیروز سخنگوی دولت از مقدمات ارسال لایحه مهمی به مجلس خبر داد. لایحهای که با آن کولبری و تهلنجی قانونی و تبدیل به یک شغل رسمی خواهد شد. اگر چنین اتفاقی نهایی شود افرادی که تا دیروز قاچاقچی محسوب میشدند، به صورت رسمی میتوانند فعالیت خودشان را ادامه دهند و طبق قاعده و محدودیتهای خاصی جنس وارد کشور کنند.
درباره لایحه «ساماندهی و نظارت بر تجارت مرزی» چه اطلاعاتی داریم؟ جزئیات آن را از زبان بهادری جهرمی، سخنگوی دولت بخوانید:
یک: این نوع واردات شامل کالاهایی میشود از طریق مرزهای آبی در شناورهای سنتی و فلزی با لنج یا از مرزهای زمینی به کشور ما میرسند.
دو: ظرفیت ناخالص این میزان تجارت باید کمتر از 500 تن باشد.
سه: این فعالیت تا مدت 5 سال قانونی است. بعد از 5 سال اگر میزان واردات این کالا به اندازه مصرف مردم مرزنشین و مطابق قانون جمهوری اسلامی باشد مجاز خواهد بود اما در غیر این صورت باید بر اساس قانون تجارت، تعرفه واردات آن پرداخت شود.
چهار: محدوده جغرافیایی اجرای این قانون شامل مناطق مرزی مشمول در استانهای آذربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه، خوزستان، بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان میشود.
پنج: سقف و ارزش کل واردات کالایی که وارد میشود باید حداکثر برابر با ۱۰ درصد حجم واردات سال قبل باشد.
حد و حدود تعریف کولبری
فعلا هنوز لایحه دستمان نرسیده که ببینیم دقیقا مقصود دولت از قانونی شدن مبادلات بین مرزی چه بوده اما قبلا دو بار مجلس درباره این موضوع طرحهایی نوشته و تلاش کرده بود که آن را تعریف کند. یک بار سال 1399 و یک بار در سال 1384. تعریف سال 1399 ملاک را داشتن یا نداشتن کد مرز نشینی اطلاق کرده و تجارت این افراد را درصورتی قانونی دانسته که در سی کیلومتری مرز زندگی کنند. ولی در لایحه جدید دولت اشارهای به اینکه چند کیلومتر باشد نشده و فقط اسم شهرها آمده. نکته دیگر طرح مجلس این بوده که این افراد باید در بازارچههای مرزی باشند و کد مرزنشینی داشته باشند که هیچ کدام از این موارد در لایحه دیروز دولت مطرح نشده.
این طرح که هیچ وقت در بهارستان به تصویب نرسید اما طرح دیگر در سال 84 کولبری را تا این جا قانونی دانست که از سمت پیله وران با کارت پیلهوری منتقل بشود، در بازارچه مرزی به فروش برسد و زیر 500 کیلو باشد. این هم باز با آنچه کولبران و ته لنجیها قبول دارند متفاوت بود.
رسمی کردن شغل جمعیتی دو و نیم برابر بزرگتر از ذوب آهن
در عرف به همه این مبادلات مرزی که دولت حالا میخواهد سر و سامانی بدهد کولبر، شوتی و ته لنجی میگوییم که بر اساس آمارهای غیررسمی سال ۱۳۹۹ که در خبرگزاری ایسنا منتشر شده، تعداد آنها در استانهای مرزی کشور به نزدیک ۴۰ هزار نفر میرسد. پس رسمی کردن شغل آنها شبیه این است که دولت درحال ساختن شرکتی تقریبا دو و نیم برابر بزرگتر از ذوبآهن با 16 هزار نفر کارمند است.
منظور از تجارت مرزی در لایحه دولت فقط شامل کولبرها و تهلنجیها میشود اما شوتیها را که سوختبر هستند در بر نمیگیرد. بیشتر شوتیها ساکن مرزهای شرقی، به خصوص سیستان و بلوچستانند. تفاوت دیگر آنها در این است که شوتیها سوخت را از داخل به کشورهای مجاور قاچاق میکنند اما لایحه دولت قرار است فقط شامل آن دسته افرادی بشود که کالایی را وارد کشور میکنند و برای اینکه تعرفه ندهند، از مسیرهای رسمی مرزها رد نمیشوند.
تهلنجی به کالاهایی که از امارات، به سمت استان هرمزگان وارد میشود میگویند. البته اگرچه اسم آن تهلنجی است اما لزوما به این معنا نیست که این کالاها فقط ته لنج پنهان شده. بلکه همانطور که مردم بومی این مناطق تعریف میکنند این قایقها دیگر به لنجهای بزرگ وته ِ لنج هم به کل قسمت بار تبدیل شده که گاهی ابعادش تا یک و نیم برابر حجم لنج هم میرسد. بار آنها اغلب مواد خوراکی مانند برنج، روغن و … بوده اما در سالهای اخیر بسیاری از وسایل برقی کره جنوبی مانند ال جی و سامسونگ هم با همین روش وارد میشوند.
کولبری شغل رایجی بین مردم استانهای آذربایجان غربی، ایلام و کرمانشاه و کردستان است. کولبران اغلب لوازم خانگی وارد میکنند، محصولاتشان شامل هیچ گارانتی نیستند و البته درآمد چندانی هم ندارند. برای مثال سال 1400 گفته میشد که آنها برای واردات هر کالا در یک روز، 400 هزار تومان دریافت میکردند. آنها معمولا به دلیل سرما فقط هشت ماه در سال میتوانند کار کنند. چهار ساعت در راه هستند که وارد عراق شوند، بار بگیرند و دوباره چهار ساعت برگردند. به همین خاطر هر روز فقط یک بار میتوانند از مرز خارج و دوباره وارد شوند. در همین فاصله هم با خطرات، رفتن روی مین، تیراندازی مرزبانها، بهمن، افتادن از ارتفاع و گم کردن مسیر روبهرو هستند.
تعداد کولبران خیلی بیشتر از تعداد ملوانهایی است که روی تهلنجی کار میکنند. به همین خاطر در سالهای گذشته توجهات بیشتری به کولبرها جلب شده. به خصوص اولین بار سال 95 یک نماینده مجلس علنا درباره این نوع مرگ و میرها پشت تریبون مجلس حرف زد. بعد از او در سال 1398، نماینده استان کردستان در شورای عالی استانها یکی از کولبرانی که به خاطر همین با معلولیت روبهرو شده بود به جلسه خود با ابراهیم رئیسی (رئیس وقت قوه قضائیه) برد و درباره آسیبهای این شغل سخنرانی سر و صدا داری کرد.
یکی از تکاندهندهترین مرگهای کولبران به سال 1398 و کمی بعد از این سخنرانی مربوط میشد. تراژدی مرگ فرهاد و آزاد خسروی و تصویر هولناکی که یک خبرگزاری رسمی آن را منتشر کرد، از رنجآورترین رویدادهایی بود که بسیاری از نمایندگان مجلس را همان زمان برای اولین بار به واکنش واداشت. آنها دو برادر 17 و حدودا 20 ساله از توابع مریوان بودند که زمان بازگشت به سمت ایران برفگیر میشوند و هیچ کدام زنده به خانه برنمیگردند.
دو هیچ به نفع دولت
این تصمیم که حالا برای اولین بار از سمت کابینه گرفته شده میتواند دو پیامد داشته باشد که در هرصورت بازی را به نفع دولت تمام خواهد کرد. اولین پیامد آن این است که دولت خودش را چند قدم به مردم مرزنشین نزدیک کرده؛ آن هم در روزهایی که به گزارش مقامهای رسمی ناآرامیهای بسیاری در شهرهای مرزی برقرار بوده و دوم هم اینکه با رسمی شدن شغل کولبران و تهلنجیها تکان بزرگی به نرخ بیکاری داده میشود و از همین 9.2 درصدی که خود دولت امسال ادعا کرد هم کمتر خواهد شد.
