روزنامه هفت صبح، نگین باقری| تاجران افغانستانی بزرگترین گروه سرمایهگذاران خارجی ایران را تشکیل میدهند. آنها گاهی با 90 هزار یورو (حدود سه میلیارد تومان)، گاهی با دو میلیون و گاهی هم با چند صد میلیون یورو در ایران کسب و کار یا تولیدی راه میاندازند که با یک تیر دو نشان بزنند: هم به سود تجاری برسند و هم تابعیت ایرانی بگیرند.
درخواستهای سرمایهگذاری آنها هر دو هفته یک بار زیر دستان یک هیات به نمایندگی از چند نهاد اقتصادی بررسی میشود. اینطور که یکی از اعضای این هیات توصیف میکند، این تاجران معمولا یک الگوی مشابه در مجوزهایی که درخواست میدهند داشتهاند؛ معمولا بیشتر آنها گروههای خانوادگی هستند که اینجا درخواست سرمایهگذاری میدهند تا محصول تولیدیشان را با همکاری قوم و خویشهای ساکن هرات، کابل، غزنی و دیگر شهرهای آن بفروشند.
سرمایهگذاران خارجی جدید از چه کشورهایی بودند؟ از بلاروس تا امارات
به صورت کلی بعد از افغانستانیها، ترکها و عراقیها بزرگترین گروه سرمایه گذاران خارجی در کشور ما را تشکیل میدهند. اینطور که معلوم است 99درصد از افرادی که میخواهند با سرمایه گذاری تابعیت ایران بگیرند افغانستانیها هستند. حسین سلیمی، یکی از اعضای اتاق بازرگانی که درخواست اتباع خارجی را برای سرمایهگذاری در ایران بررسی میکند، توضیح میدهد که از دو هفته گذشته تا دیروز دوازده درخواست مجوز برایشان صادر شده که از این تعداد هفت نفر افغانستانی هستند
تعدادی اماراتی و جالب اینکه یک نفر هم هنگکنگی است. گویا این یک سال گذشته تعداد اماراتیها و ساکنان کشورهای حوزه خلیج فارس و همچنین چینیها برای سرمایه گذاری در ایران با رشد همراه بوده. پیش از این یک شهروند بلاروس و چند کشور اروپای شرقی دیگر هم در این مدت مجوز سرمایه گذاری گرفتهاند اما اینطور که معلوم است، به خاطر تحریمها نمیشود اسم آنها را اعلام کرد.
روسها؛ بیعلاقه به سرمایهگذاری
یکی از نکات جالب اطلاعاتی که حسین سلیمی، نماینده اتاق ایران در مجمع سرمایهگذاری خارجی به هفتصبح میدهد این است که برخلاف تصورات رایج، درخواست سرمایهگذاری خارجی به ندرت از سمت روسها به دستشان رسیده اما در عوض در یک سال گذشته پنج چینی این درخواست را داشتهاند که در ایران سرمایه گذاری کنند که خیلی به ندرت در این سالها اتفاق افتاده. پس این هیاتهای روسی که از زمان جنگ با اوکراین در ایران رفت و آمد داشتند مشغول چه کاری بودهاند؟ به نظر میرسد روسها نه به دنبال سرمایهگذاری بلکه به دنبال ارتباط تجاری هستند. این جواب را سلیمی میدهد. سرمایهگذاری یعنی اینکه آنها باید پولی را به کشور ما بیاورند اما در ارتباطات تجاری دیگر نیاز به این کار ندارند.
سرمایهداران افغانستانی ساکن ایران دو برابر شدهاند
همین اردیبهشت ماه امسال بود که جشن تابعیت برای 20سرمایهگذار افغانستانی در وزارت امور خارجه ما برگزار شد. حالا رئیس اتاق ایران و افغانستان به هفت صبح میگوید که تعداد این سرمایهداران افغانستانی در یک سال گذشته دو برابر بیشتر شده. این اتفاق از زمانی افتاده که حداقل مبلغ سرمایه گذاری لازم برای گرفتن تابعیت به 90 هزار دلار رسیده. وگرنه تا وقتی که این عدد 250 هزار یورو بود، آنها ترکیه را به ایران ترجیح میدادند.
قصههای تاجران افغانستانی: از پرورش ماهی تا برش مرمر
این سرمایهگذاران افغانستانی که به دنبال تابعیت ایرانی هستند، قصههای مختلفی دارند. برای مثال یکی از آنها یک خانواده پنج نفره در قم است که به تازگی از وطن خود خارج شده و اینجا درخواست صدور مجوز برای یک سرمایه گذاری سه میلیون دلاری داده. یکی دیگر از آنها درخواست سرمایهگذاری کارخانه برش سنگ مرمر داشته و دیگری درخواست صادرات فرآوری روده.
یک خانواده دیگر هم با 150 هزار دلار سرمایه به صورت مشارکتی با یک سرمایه گذار ایرانی درخواست مجوز پرورش ماهی داشته که در گلستان تاسیس خواهد شد. یکی دیگر از این درخواستها برای سرمایهگذاری 400 هزار دلاری یک خانواده هفت نفره افغانستانی بوده تا یک مجموعه اقامتی در چالوس بسازند.
آخرین درخواست هم مربوط به مجوز بسته بندی حبوبات بوده که از قضا بین آنها زیاد طرفدار دارد. انتخاب این تاجران برای اینکه چه کسب و کاری در ایران راه بیندازند بستگی به این دارد که اقوام آنها در وطنشان مشغول به چه کاری باشند.
برای مثال پارچه بافی، پرورش و صادرات ماهی یا کسب و کارهای کوچکی مانند دوخت و صادرات روتختی و کلینکس به افغانستان نمونه فعالیتهای تولیدی است که افغانستانیها به راه اندازی آن علاقه بیشتری دارند.
افغانی چطور به تومان تبدیل میشود؟
حالا برفرض با درخواست سرمایهگذاری آنها هم موافقت شود؛ افغانستانیها چطور میخواهند سرمایه خود را وارد تهران یا شهرهای دیگر کنند؟ « این بازرگانان افغانستانی یا ارز دارند، یا تهاتر میکنند و صادرات دارند. قبل از اینکه طالبان کشور را بگیرند، منابع سرشار ارز را از آمریکا دریافت میکردند و مشکلی نداشتند. مملکتی که 4 میلیارد دلار آمریکا به آن تزریق میشد دیگر نگرانی برای سرمایه گذاری در ایران نداشت. حتی آن زمان معروف بود که به دلیل مبادلات اقتصادی زیاد با ایران، هرات نرخ دلار تهران را تعیین میکند اما الان تبدیل افغانی به دلار شلاق دارد و دیگر مبادله با ارز آسان نیست.» این توضیحات سلیمی مبادلات ارزی آنها با ایران را توصیف میکند.
ایرانیهایی که تابعیت ایران میگیرند
یکی از پیچیدگیهای گرفتن تابعیت با سرمایهگذاری مربوط به آن دسته از ایرانیانی میشود که تابعیت خارجی دارند اما درخواست سرمایهگذاری خارجی به ایران میدهند. مثلا همین سهشنبه که اتاق بازرگانی ایران برای بررسی درخواستهای سرمایه گذاری در کشور ما تشکیل جلسه داد، در بین اسامی خود اسم یک ایرانی میبیند که با تابعیت اماراتی خود درخواست صدور یک مجوز داشته. چه منفعتی برای او در این مسیر وجود دارد؟
جواب این سوال را سلیمی میدهد: «این سرمایهگذاری در ایران هم به نفع آنهاست به خاطر اینکه بر اساس قوانین اقتصادی ما، سرمایه گذاران ما باید به دلیل تعهدات ارزی واحدهای تولیدی 80 درصد از سود آنچه میفروشند به کشورمان برگردانند ولی سرمایهگذاران خارجی میتوانند این سود را از ایران خارج کنند. اشکالی هم در این کار وجود ندارد. باز هم مشوق آنها هستیم. چون بازار خودشان را دارند و بازارشان تضمین شده است.
به علاوه اینکه آن ایرانی که از خارج از ایران درخواست سرمایه گذاری در کشورمان را میدهد، اشتغال ایجاد کرده کار هم میکند و در کنار اشتغال منجر به انتقال تکنولوژی میشود.» خلاصه که درخواستهای همه این افراد در جلسهای که نمایندگان دولت در آن حضور دارند بررسی میشود و وقتی با آن موافقت کنند، این افراد میتوانند با مراجعه به وزارت کشور تابعیت ایرانی بگیرند.
تاجران افغانستانی چرا ایران را انتخاب کردند؟
همیشه راه سرمایه گذاری برای گرفتن تابعیت ایران برای افغانستانیها باز بوده اما تعداد آنها قبل از انقلاب به اندازه امروز نبود. در دهه هشتاد هر فرد خارجی برای گرفتن اقامت باید500 هزار دلار سرمایه وارد کشور میکرد که برای سرمایه داران همسایه ما عدد سنگینی محسوب میشد و برای گرفتن اقامت در ایران مشکلاتی داشتند.
بعد از آن قانون تغییر کرد. تا همین چند سال پیش ایران درصورتی به یک فرد خارجی تابعیت میداد که با خود 250 هزار یورو سرمایه به کشور ما بیاورد؛ بعد هم تابعیت نه به خانواده بلکه فقط به خود او منتقل میشد. تا اینکه سیاستهای خارجی ترکیه تغییر کرد و ایران هم مجبور شد زمین بازی را عوض کند. از وقتی که ترکیه شرط اعطای تابعیت به خانواده را به خرید خانه حداقل 200 هزار دلاری کاهش داد، به عنوان یک رقیب جدی برای جذب افغانستانیها ظاهر شد.
رئیس اتاق ایران و افغانستان، روزهای آخر دولت اشرف غنی، قبل از ظهور طالبان را خوب به یاد دارد که کم کم افغانستانیها به جای ایران، جذب زندگی در ترکیه و گرفتن تابعیت آن کشور شده بودند تا اینکه دوباره ایران قانون تابعیت خودش را سهلگیرانهتر کرد. از سال پیش رقم سرمایهگذاری خارجی برای گرفتن تابعیت به 90 هزار یورو رسید و همین هم باعث شد در روزهایی که طالبان یکی یکی شهرهای این کشور را به تسخیر خود درمیآورد، سرمایهگذاران افغانستانی را به فکر مهاجرت به ایران بیندازد.
