روزنامه هفت صبح، گروه بازار | اوضاع اقتصادی در ترکیه حسابی بههم ریخته است و تورم سر بهفلک میکشد. بهتازگی اعلام شده بالاترین میزان تورم در دهههای گذشته بهثبت رسیده و مردم این کشور با تورم ۳۶درصدی روبهرو هستند که هر لحظه بیم آن میرود به ۴۰درصد برسد. این اتفاقها در حالی میافتد که رجبطیب اردوغان امیدوار است بتواند با گفتاردرمانی و پرت کردن حواسها از بحران اقتصادی، اوضاع را سروسامان دهد تا در فرصتی مناسب با دعوت از سرمایهگذاران خارجی بتواند تورم را پایین بیاورد. اما واقعیت این است که بالارفتن قیمتها مردم را بهدردسر انداخته است.
بسیاری از مردم چه مهاجر باشند و چه نباشند، برای تامین اجارهخانههایی که دوبرابر شده بهدردسر افتادهاند. نان و حملونقل گران است و رستوران رفتن و حتی خوردن غذاهای کنار خیابان دیگر بهصرفه نیست. البته حقوقها هم ۵۰درصد اضافه شده و کمترین میزان حقوق به حدود ۹ میلیون تومان رسیده است. برای مهاجران بهویژه ایرانیهایی که بهتازگی مهاجرت کردهاند این وضعیت دشوارتر است، چراکه برنامهریزیهای مالی آنها ناگهان دچار تغییر شده. بسیاری از آنها موقع مهاجرت مبلغی را برای هزینه یک سال زندگی با خود بردهاند که با این وضع تنها کفاف شش ماه را میدهد و مشخص نیست که اوضاع همینطور باقی بماند یا بدتر شود.
اوضاع قیمت لیر در ترکیه چطور است؟
اگر یک سال قبل به هر دلیلی میخواستید لیر بخرید، قیمت آن در روز پنجم بهمن ۱۳۹۹ سه هزار و ۱۸۰ تومان بود. اول فروردین ۱۴۰۰ کسی منتظر سقوط ارزش لیر نبود. اما حالا با گذشت یک سال از این تاریخ هر لیر را میتوان با قیمت دو هزار و ۱۰۵ تومان خرید. یعنی این ارز در طول یک سال هزار و ۱۰۵ تومان ارزانتر شده است. در نخستین روز فروردین امسال قیمت این ارز به سه هزار و ۴۹۰ تومان رسید. حتی در نیمه آبانماه هم قیمتش دو هزار و ۸۶۰ تومان بود.
اما از ۱۹ آبان با تغییراتی در سیاستهای پولی و بانکی ترکیه، لیر قیمت دو هزار و ۵۰۰ تومان را بهخود دید. در آذرماه قیمت بازهم پایینتر آمد و در ۹ آذرماه و همزمان با فروش بلکفرایدی دو هزار و ۲۲۰ تومان شد. این قیمت تا جایی پایین آمد که در روز ۲۹ آذرماه هر عدد لیر را میشد به قیمت هزار و ۶۸۰ تومان خرید. اما یک روز بعد از این تاریخ با تصمیمات تازه اردوغان در زمینه اقتصاد و قول شفاهی او برای بهبود اوضاع، لیر به دو هزار و ۲۸۵ تومان رسید و از آن روز تاکنون قیمت این ارز بین ۲۲۰۰ تا ۲۰۵۰ تومان نوسان داشته است.
تورم در ترکیه چه فرقی با تورم در ایران دارد؟
سال ۲۰۲۲ برای ترکیه بد شروع شد. روز سوم ژانویه تورم این کشور به ۳۶درصد و بالاترین حد خود رسید و از آن روز تاکنون اوضاع بر همان منوال بوده است. خوراکیها و هزینه حملونقل بیشتر از دیگر موارد شامل تورم شدهاند و قیمت بالایشان مردم را حسابی بهدردسر انداخته است. اما همزمان در سال ۲۰۲۲ ترکیه دستمزدها را ۵۰درصد افزایش داده است. این یعنی یک کارگر ترک چهار هزار و ۲۵۰ لیر درآمد دارد. این یعنی او به پول ما هشت میلیون و ۹۰۰ هزار تومان درآمد دارد.
متوسط قیمت اجارهخانه در مناطق میانی استانبول برای یک خانه ۷۰ متری ماهی دو تا سه هزار لیر است. پیش از این اوضاع، چنین خانههایی را میشد هزار تا ۱۲۰۰ لیر اجاره کرد. اما حالا هر فرد باید بخش عمدهای از درآمدش را صرف اجارهخانه کند. البته در ایران هم تورم به ۴۲٫۲درصد رسیده است و افزایش حقوق برای سال آینده ۱۵درصد است و احتمالا حداقل دستمزد به پنج میلیون و ۶۰۰ هزار تومان برسد. این در حالی است که اجاره خانه ۷۰متری در مناطق متوسط پایتخت با در نظر گرفتن پول پیش، از پنج میلیون تومان شروع میشود.
حملونقل در استانبول با استفاده از مترو برای هر مسیر به پنج و نیم لیر رسیده. بهطور کلی حملونقل ۳۰ تا ۵۰درصد گران شده که فرق زیادی با ایران ندارد. اما قیمت مترو در تهران دو هزار تومان است و هنوز میشود تاکسی سوار شد. قیمت نان در استانبول آنقدر بالا رفته که در برخی از مناطق به دانشجویان و افراد فقیر نان رایگان داده میشود که البته ابتکار خود نانوایان است و دولت نقشی در این کار ندارد.
تورم چگونه زندگی ترکها و مهاجران ایرانی را تغییر داد؟
یک کاربر ترکیهای در توئیتر تصویر یک بسته خامه که قیمت آن ۲۷ لیر است را منتشر کرد و نوشت که قیمت این خامه کمتر از پنج لیر بوده است. بقیه شهروندان هم از شیوه مشابهی استفاده کردند و با انتشار تصاویر خریدشان، نشان دادند که اوضاع تورم آنها را شوکه کرده است. برای آنها حتی اسم تورم ۴۳٫۸درصدی بر روی موادغذایی هم ترسناک بوده. المانیتور از قول خبرنگارش در استانبول میگوید که کمتر بازنشستهای را در این شهر میشود پیدا کرد که این روزها بهدنبال کار دوم نگردد.
چون که حقوقی که قبلا با آن زندگی خود را میچرخاند، دیگر کفاف خرجهای ضروریاش را هم نمیدهد. اما یکی از شوکهکنندهترین خبرها در مورد بحران تورم در ترکیه، هفته گذشته اتفاق افتاد. پیرمردی در استانبول از مستاجر سوریاش خواسته بود تا کرایه خانه را از ۱۲۰۰ لیر به سه هزار لیر افزایش دهد و وقتی مرد سوری مخالفت کرده بود، به در خانه مستاجر رفت و در را با تبر شکست و به مرد مهاجر حمله کرد. همین هفته گذشته قبضهای برق با افزایشی بیش از ۵۰درصدی ساکنان استانبول را غافلگیر کرد. بسیاری از ایرانیهای ساکن ترکیه از تورم افسارگسیخته که حالا دیگر مصرف گاز و برقشان را هم تحت تاثیر قرار داده، میگویند.
یک کاربر ایرانی در توئیترش نوشته که قبض برق یک خانه دوخوابه ۸۰۰ لیر آمده در صورتی که پیش از این ۴۳۰ لیر برای برق پرداخت میکرده است. این در حالی است که در ماههای قبل افرادی که در مجتمعها زندگی میکردند، هزینه کل شارژشان ۸۰۰ لیر بوده است. استانبولکارت که بدون آن رفتوآمد در شهرهای این کشور غیرممکن است، از ۳۰۰ لیر به ۴۳۰ لیر افزایش یافته و با توجه به اینکه هزینه مترو و اتوبوس هم دوبرابر شدهاند، تقریبا با سرعت دوبرابر نسبت به گذشته این شارژ به پایان میرسد. یکی از مواردی که هنوز در ترکیه بهصرفه است، هزینه پروازهای داخلی است. اگر شما بخواهید از استانبول به شهری دور چون ترابزون بروید، هزینه بلیت ۲۷۵ هزار تومان است.
در صورتیکه در ایران پروازهای داخلی حداقل ۶۰۰ هزار تومان قیمت دارند و برای یک پرواز یک ساعته حدود یک میلیون تومان باید هزینه کرد. با همه اینها یکی از ساکنان استانبول معتقد است استانبول مثل جاروبرقی پول آدم را میمکد. او به هزینههای سرگیجهآور حملونقل و گرانی مواد غذایی اشاره میکند و میگوید ما هیچوقت در ایران بر سر قبض آب و برق و گاز نگرانی نداشتیم. اما حالا اینجا بخش بزرگی از درآمدمان خرج قبض یا شارژ میشود و اوضاع برای کسانی که از ایران تومان میآورند و در استانبول خرج میکنند، سختتر از بقیه است.
ورودی تاکسی از هفت لیر شروع میشود که به پول ما بیش از ۱۴ هزار تومان است و هر یک کیلومتر هزینه بالاتر میرود. در شهر بزرگی مثل استانبول کمتر کسی میتواند از پس چنین هزینههایی بر بیاید. اما در تهران ورودی تاکسیها سه هزار تومان است. قیمت مرغ در این کشور بین ۳۸ تا ۴۰ هزار تومان است که در ایران ۳۲هزار تومان اعلام شده. قیمت گوشت هم در این کشور به ۲۰۰ هزار تومان میرسد و به همین خاطر هزینه پختوپز هم چندان کم نیست. حتی انتظار میرود در ادامه گرانیها، گوشت قرمز و سفید هم گرانتر از اینها شوند.
تفاوت اجاره خانه در استانبول و تهران
اجاره خانه در استانبول با کاهش ارزش لیر در مقابل دلار در بیشتر مناطق دو یا سهبرابر شده است و شهری که به اجارههای بهصرفهاش مشهور بود حالا ساکنانش را بهدردسر انداخته است. در این شهر اگر بخواهید استودیوهای ۳۰ تا ۴۰ متری را در محلههای محبوب اجاره کنید، حداقل سه میلیون و ۷۰۰ هزارتومان در ماه نیاز دارید. خانههای گرانقیمت هم کم نیستند. برخی از این واحدها با حدود ۱۵۰ متر وسعت تا ماهی ۳۳ میلیون تومان هم اجاره میخواهند.
در منطقه آسیایینشین اغلب خانهها اندکی ارزانتر هستند. در تابستان امسال اگر میخواستید یک سوئیت ۴۰متری در یک منطقه متوسط استانبول اجاره کنید، میتوانستید کار را با سه میلیون تومان تمام کنید. اما حالا این قیمت نزدیک به شش میلیون تومان در ماه است. تهران هم البته از جهش قیمتها عقب نمانده است. در پایتخت ما بخشی از پول را بهعنوان ودیعه به صاحبخانهها میدهیم. در این شهر برای اینکه واحدی ۵۰ متری را در منطقه محبوبی مثل صادقیه اجاره کنید، به ماهی ۹ میلیون تومان نیاز دارید. در استانبول این روزها اجاره خانههای ۴۰ متر به بالا از دو هزارلیر یا همان چهار میلیون و ۱۶۰ هزارتومان شروع میشود و با توجه به متراژ و محله ممکن است به ۳۰۰ میلیون تومان در هر ماه هم برسد.
البته این قیمتها قبل از موج گرانی تقریبا نصف این بود. در بین آگهی آپارتمانها در محله شیشلی در منطقه اروپایینشین استانبول که به دریا هم نزدیک است، ارزانترین مورد واحدی ۸۰ متری و دوخوابه است که مبله نیست و شش میلیون و ۲۴۰ هزار تومان قیمت دارد. البته برای اجاره خانه در تهران باید بیش از اینها پرداخت. برای اجاره یک واحد در تهران حداقل باید ماهانه ۹ میلیون تومان کنار گذاشت. در تهرانپارس، به موردی برمیخوریم که ۸۰ متری بوده و ۱۷ سال ساخت است و در طبقه دوم واقع شده و پارکینگ و آسانسور و انباری دارد و اجاره ماهانه آن ۱۲ میلیون و ۵۰۰ هزارتومان گفته شده.
یک ایرانی ساکن ترکیه در مورد تورم در این کشور چه میگوید؟
سوده که ساکن استانبول است، میگوید تورم در ترکیه اخیرا مثل ایران شده که یک روز میرویم یک بطری شیر میخریم و روز بعد میبینیم قیمتش دو برابر شده است. درمورد خورد و خوراک، خرید از سوپرمارکت و لباس این تورم بهشدت احساس میشود. مثلا اگر سفارش یک غذای معمولی ۳۰ تا ۳۵ لیر تمام میشد، حالا باید برای همان ۴۵ لیر پول بدهیم. او در مورد تغییر سطح زندگی در این مدت توضیح داد مردم از اجاره خانهها خیلی ناراحت هستند.
مثلا ما خودمان قصد این را داشتیم که در اردیبهشت سال آینده به مناطق مرکزی استانبول برای زندگی نقلمکان کنیم که از غرب گرانتر است. اما حالا میبینیم با این میزان از افزایش اجارهها احتمالا نتوانیم چنین کاری کنیم. سوده البته در مورد تفاوت اجاره در ایران و ترکیه هم حرفهایی دارد. در ایران اگر خانهای اجاره کنید، سال آینده صاحبخانه به احتمال زیاد قیمت را بالا برده و هزینه را بهروز طلب میکند و میگوید اگر نتوانید قیمت جدید را بپردازید باید خانه را تخلیه کنید. اما در ترکیه اگر شما در خانهای از قبل نشسته باشید، صاحبخانه فقط به میزان مشخصی بین ۲۰ تا ۳۰درصد اجازه افزایش قیمت را دارد.
در ضمن نگرانی بابت اینکه پول پیش خانه هر سال بالا میرود در ترکیه معنایی ندارد. چون شما فقط هزینه ماهانه و نهایتا بهاندازه دو ماه اجاره را پیشپرداخت میکنید. سوده درمورد آنلاینشاپها و افزایش خرید ایرانیان داخل کشور از ترکیه توضیح میدهد که خرید با پایین آمدن ارزش لیر شدت پیدا کرده. البته بهخاطر تورم داخل ترکیه اینطور نیست که قیمتها بهطور محسوسی از قبل کمتر باشند. اما بیشتر افرادی که مراجعه میکنند بهدنبال خرید کفش و لباس از فروشگاههای ترکیهاند.
این در حالی است که خود من بهتازگی در ایران با فروشگاههایی روبهرو شدهام که کیفیت کارشان مشابه برندهای ترک و حتی بهتر است و قیمت مناسبتری دارند. خریداران یا لینک ترندیول را ارسال میکنند یا مستقیما سراغ خرید از برندها میروند. تعداد کسانی که از ترندیول جنس غیربرند با کیفیت خوب را سفارش میدهند بیشتر است. امسال در بلکفرایدی اوضاع عجیبی بود و مردم بهشدت بهدنبال خرید از آنلاینشاپها بودند و حتی خانمی در همسایگی ما، روزی ۱۰۰ کیلو بار به ایران میفرستاد.
