هفت صبح| با قاب تاریخ به ایران قدیم سفر و یادی از گذشته میکنیم. در تهیه این مجموعه، از تصاویر کمتر دیده شدهای استفاده شده که تماشای آنها خالی از لطف نیست.
عکسهای آنتوان سوروگین عکاس ناصرالدین شاه و حتی دوره اول پهلوی را بارها اینجا منتشر کردهایم؛ امروز خاصه عکسهایی از مراسم عزاداری محرم که مورد توجه قرار گرفتهاند را ببینید. عکسهایی که جدا از ارزش زیبایی شناختی هر یک سندی تاریخی از زندگی ایرانیان در نزدیک به دو قرن پیش است.عزاداری در محرم یکی از آیینهای مورد توجه شاهان قاجار به شمار میرفت و آنها از این فرصت برای نشان داد پایبندی خود به شرع و ارادتشان به اهل بیت استفاده میکردند.
دیروز شعری که ناصرالدینشاه برای امام حسین(ع) سروده بود را منتشر کردیم و از علاقه او به شاعری و امام حسین هم نوشتیم. در عصر قاجار با شروع ماه محرم، خیابانها و کوچه و شهر به پرچمهای سیاه مزین میشد و در تهران در نزدیک به 200 هیأت مراسم عزاداری برقرار بود؛ در این میان شاهان نیز همراه با مردمی که رسوم و آداب عزاداری محرم را به جا میآوردند، مراسم سوگواری برگزار میکردند.
مراسم عزاداری ظهر عاشورا
ناصرالدین شاه قاجار که سخت خود را شیفته معصومین و بهویژه امام حسین(ع) نشان میداد، شاید بیش از دیگر شاهان قاجار خود را پایبند به عزاداری عاشورا میدانست. او در طول دوران سلطنت خود با ساخت تکیه دولت که گفته میشود براساس ساختمان رویال البرت هال در لندن طراحی شده بود، هر شب مراسم روضهخوانی و سوگواری برگزار میکرد. در این میان مورخان علاقه زیاد شاه به اجرای نمایش تعزیه را دلیلی بربنای تکیه دولت در دوره او میدانند.
نمایش تعزیه در ایام محرم
سوروگین در این زمان از عکاسان نزدیک به ناصرالدین شاه محسوب میشد و گفته میشود که شاه قاجار علاقه زیادی به عکسهای دربار و پرتره او داشت . بیشتر عکسهای گرفته شده آنتوان خان متعلق به سالهای ۱۲۴۹ تا ۱۳۰۹ شمسی است و او به علت اینکه توانایی صحبت کردن به زبان فارسی را مانند زبان مادری داشت، به خوبی توانست با اقشار فرهنگی مختلف مردم ایران ارتباط برقرار کند. عکسهای او از دربار سلطنتی، حرمسراها، مساجد و بناهای یادبود دیگر ادیان بسیار شاخص بود و او را متمایز با دیگر عکاسان مشهور اروپایی در ایران میکند.
آنتوان خان که بود؟
قبلا درباره آنتوان خان اینجا نوشته بودیم؛ خلاصهای جهت یادآوری؛ آنتوان فرزند پدر و مادر گرجیتبار مقیم ایران بود. او که در سفارت روسیه در تهران به دنیا آمد و از سنین جوانی همراه با برادرانش امانوئل و کولیا نزد عکاس معروف روسی دیمتری ایوانوویچ ژرماکوف در تفلیس عکاسی را آموخت.
آنتوان در سال ۱۸۷۰ میلادی بار دیگر به ایران بازگشت و در تبریز ساکن و سپس به دستگاه ولیعهد مظفرالدین میرزا راه یافت و از او لقب «خانی» گرفت؛ او بعد از آن به تهران آمد و در خیابان علاءالدوله (فردوسی) کنار در شرقی میدان مشق یک عکاسخانه دایر کرد.
مراسم قمه زنی از سنتهای غلطی بود که در زمان قاجار رواج داشت
نابودی بزرگترین گنجینههای عکاسی دوران قاجار
گفته میشود در دوران مشروطه، آنتوان خان به جمع مشروطهخواهان پیوست و به همین خاطر محمدعلیشاه قاجار دستور داد بمبی را در خانه کنار عکاسخانه او منفجر کنند؛ بر اثر این حادثه یکی از بزرگترین گنجینههای عکاسی دوران قاجار از بین رفت.
