روزنامه هفت صبح، گروه بازار | انگشتهای احسان خاندوزی، وزیر امور اقتصادی و دارایی دیروز روی صفحهکلید لغزید تا خبر زمان آغاز پرداخت وام بدون ضامن را در پیامی توئیتری اعلام کند: با بخشنامه وزارت اقتصاد و پیرو جلسه هفته قبل آقای رئیسجمهور، بانکهای زیرمجموعه این وزارت مکلف شدند تسهیلات زیر ۱۰۰ میلیون تومان افراد حقوقبگیر و مستمریبگیر دارای رتبه اعتباری مناسب (از بانک محل دریافت حقوق خود) را «بدون ضامن» انجام دهند.
معاون وزیر هم در گفتوگو با خبرگزاریها اعلام کرد در مرحله اول، شرایط دریافت وام خرد برای شاغلان، بازنشستگان، مستمریبگیران دستگاههای اجرایی که از وزارتخانهها، سازمانها، شرکتهای دولتی و نهادهای عمومی غیردولتی و شرکتهای بزرگ بخش خصوصی حقوق دریافت میکنند، بهشرط داشتن رتبه اعتباری A، B و C، تسهیل میشود. بهگفته سیدعباس حسینی، بخشنامه و مصوبات اجرایی شدن این موضوع اخذ شده و بر این اساس تسهیلات تا ۵۰ میلیون تومان تسهیلات بدون ضامن و با نامه کسر از حقوق شخص وامگیرنده و همچنین از ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان، بدون ضامن و با کسر از حقوق شخص وامگیرنده به همراه چک یا سفته (در صورت صلاحدید مدیران شعب) پرداخت خواهد شد.
شرایط پرداخت وام بدون ضامن
«رتبه اعتباری»؛ این کلمه را بهخاطر بسپارید چون قرار است در فرایند پرداخت تسهیلات بدون ضامن نقشی کلیدی و سرنوشتساز ایفا کند. البته برخلاف همیشه، اینبار خودتان هستید که سرنوشت را رقم میزنید. سیدعباس حسینی، معاون امور بانکی، بیمه و شرکتهای دولتی وزارت اقتصاد، در خصوص نحوه ارائه گواهی کسر از حقوق افراد، میگوید دستگاهها و نهادها با تضمین گواهی کسر از حقوق افراد، در خصوص پرداخت وام اقدام خواهند کرد و اگر رتبه اعتباری فرد، نزد بانکی که از آن حقوق دریافت میکند، A، B یا C باشد، دیگر مشکلی برای دریافت وام وجود نخواهد داشت.
همچنین برای کارکنان بخشهای خصوصی کوچک که در زمره مشمولان اول ما قرار ندارند اما در بانک دریافتکننده حقوق خود دارای رتبه اعتباری A و B هستند، امکان دریافت وام بدون ضامن و تنها با ارائه گواهی کسر از حقوق، سفته و چک، تا سقف ۵۰ میلیون تومان وجود دارد. این دسته افراد برای دریافت وام تا ۱۰۰ میلیون تومان، نیازمند ارائه یک ضامن هستند. سیدعباس حسینی در پایان ابراز امیدواری کرده امکان پرداخت تسهیلات بدون ضامن برای سایر طبقات اجتماعی کشور براساس نظام رتبهبندی و با توجه به هماهنگی وزارت اقتصاد و بانک مرکزی، بهسرعت فراهم شود: چنانچه بانکهای عامل، بتوانند شرایط سهلتری برای مشتریان خود فراهم بیاورند، از آن استقبال میکنیم.
رتبه اعتباری چیست؟
کلمه «رتبه اعتباری» را هنوز در خاطر دارید؟ عباس آرگون، نایبرئیس کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق بازرگانی تهران و کارشناس اقتصادی در گفتوگو با سایت فرارو بهخوبی رتبه اعتباری و مفهوم اعتبارسنجی را توضیح میدهد: شیوه اعتبارسنجی مدتهاست در کشورهای غربی به مرحله اجرا گذاشته میشود و بهراحتی میتواند در ایران نیز اجرایی شود.
با توجه به اینکه کارمندان دولتی، بخش خصوصی و بهطور کلی حقوقبگیران در زمینه پرداخت قسط در اکثر موارد کوشا هستند و بسیاری از افراد در اول ماه قسط خود را میپردازند و بدهی معوق به نظام بانکی ندارند، شیوه اعتبارسنجی بهخصوص در تسهیلات خرد میتواند بسیار راهگشا باشد و بروکراسیهای اداری زیادی را از پیش پای نظام بانکی بردارد که باعث صرفهجویی در وقت و هزینه مردم خواهد شد. در حال حاضر مردم برای پیدا کردن ضامن رسمی، دریافت گواهی کسر از حقوق و دادن چک با مشکل روبهرو هستند و این معضلات باعث میشود برخی از افراد جامعه نتوانند از تسهیلات بانکی استفاده کنند، اما با تسهیل اخذ تضامین از مشتریان خرد، میزان اعطای تسهیلات خرد در نظام بانکی افزایش پیدا میکند.
پرداخت تسهیلات بدون ضامن و تنها با اعتبارسنجی مشتریان بانکی، از چهار سال پیش وارد ادبیات بانکی و اقتصادی ایران شد. در بهمن ماه ۱۳۹۷ یک شرکت دانشبنیان خصوصی، در مراسمی رسمی که در ساختمان بانک مرکزی برگزار شد، از سامانهای رونمایی کرد. مدیران این سامانه ادعا میکردند با گردآوری اطلاعات بانکی و مالی افراد، قادر هستند میزان رتبه ریسکپذیری فرد را مشخص کنند و آن را در قالب گزارشی موسوم به اعتبارسنجی تحویل دهند. به این ترتیب بانکها و حتی شرکتها قادر خواهند بود با بررسی میزان چکهای برگشتی فرد، تعداد وامهایی که دریافت کرده یا نظم و انضباط در پرداخت اقساط تصمیم بگیرند با او وارد معامله شوند یا نه.
از آن سال تا الان سامانههای اعتبارسنجی زیادی رونمایی شدهاند و همین گوشهکنارها به کار خود مشغول بودهاند، اما بهنظر میرسد بانک مرکزی و وزارت اقتصاد بالاخره عزم خود را جزم کردهاند تا به شکل رسمی وارد دوران تازهای از ارائه خدمات بانکی شویم. احتمالا بهزودی هر بانک سامانه اعتبارسنجی رسمی خود را معرفی میکند و برای پرداخت وام، اعتبار مشتریان و متقاضیان را به آن حواله خواهد کرد.
شیوه کار سامانههای اعتبارسنجی
سامانههای اعتبارسنجی چطور کار میکنند؟ دست برقضا، بانکمرکزی در سالهای قبل حتی شرایط، ضوابط و مولفههای سنجش میزان اعتبار مشتریان بانک را هم مشخص کرده است. مهمترین آنها نداشتن چک برگشتی و بدهی معوق بانکی است، اما پنج مولفه دیگر هم در فرایند اعتبارسنجی مشتریان وجود دارد؛ اگر وامهای قبلی را پرداخت نکرده باشید، نهتنها نمیتوانید وام جدید بگیرید، بلکه برای صدور چک هم با مشکل مواجه خواهید شد. مهمترین تحول اما تغییر فرایند پرداخت وام از شیوه سلیقهای به سمت روشهای عادلانه است.
پرداخت تسهیلات بانکی پیش از این نیازمند ملاقات با رئیس شعبه یا سروکله زدن با کارمندان پشت باجه بود. بهشکل طبیعی احتمال خطا و سوءاستفاده در چنین فرایندی وجود دارد، اما سامانههای اعتبارسنجی تنها با اعداد و ارقام کار دارند. اطلاعات زیادی را از سامانههای مختلف جمع میکنند و با کنار هم قرار دادن آنها نمرهای به فرد میدهند که حاصل رفتار خودش در طول مدتی مشخص است.
متقاضی دریافت وام، در زمان ارائه درخواست میتواند یک گزارش اعتبارسنجی از سامانه مورد وثوق بانک بگیرد.
گزارش ظرف چند ثانیه تحویل داده میشود و در آن جزئیات سابقه چک برگشتی، بدهی معوق بانکی، ضمانت افراد برای تسهیلات، وضعیت درآمدی، تعداد و میزان تسهیلات دریافتی سررسید نشده، قید خواهد شد. به عملکرد فرد در نهایت یک نمره اعتبار تعلق میگیرد که مشخص میکند ریسک پرداخت وام به فرد چقدر است. آیا اصلا میتوان با درخواست پرداخت تسهیلات به او موافقت کرد یا نه. اگر جواب استعلام سامانه اعتبارسنجی منفی باشد، فرد باید دست خالی از شعبه بانک بیرون بیاید. پارتی و توصیه و سفارش و… هم دیگر فایدهای ندارد.
چهچیزی روی رتبه اعتباری افراد تاثیر میگذارد؟
چک برگشتی بزرگترین ضرر را به رتبه اعتباری شما میزند؛ تقریبا تا زمانیکه آن چک رفع سوءاثر نشده باشد، نمیتوانید وام بانکی بگیرید. بدهی بانکی بخش دیگری از امتیاز و رتبه اعتباری مشتری را پایین میآورد. آنهایی که وامهای قبلی خود را سروقت تسویه نکردهاند یا اصلا بدهی معوق بانکی دارند، از این ناحیه آسیب میبینند. ضمانت تسهیلات بانکی که اقساط پرداخت نشده دارد هم نمره اعتباری را پایین میآورد و به احتمال زیاد موقع درخواست وام یا صدور چک جدید به مشکل برمیخورید.
حتی اگر آدم خوشحسابی باشید و همه اقساط وامهای قبلی خود را بهموقع پرداخت کرده باشید، باز هم ممکن است رتبه اعتبار شما در سامانه اعتبارسنجی کاهش پیدا کند. چراکه در این سامانه میزان و تعداد تسهیلاتی که تاکنون دریافت کردهاید هم مورد توجه قرار میگیرد. بر این اساس اگر در حال حاضر تعداد زیادی وام از بانک گرفتهاید که هنوز بازپرداخت آنها تمام نشده، این موضوع به اطلاع همه بانکها خواهد رسید و اگر بانکی بخواهد به شما وام جدید پرداخت کند، احتمالا با مشاهده میزان بدهی شما به سیستم بانکی از این کار منصرف خواهد شد.
سامانه اعتبارسنجی مشتریان بانک، با چند مولفه کار میکند. مولفه اول محکومیتهای مالی قضایی است. کسانی که بهخاطر جرایم اقتصادی پایشان به دادگاه باز شده و رای محکومیت گرفتهاند، احتمالا در دریافت وام و صدور دسته چک به مشکل برخواهند خورد. چراکه براساس برنامه بانک مرکزی قرار است عدد و میزان محکومیتهای مالی در سامانه اعتبارسنجی درج شود و بر نمره اعتبار مشتریان بانکها تاثیر بگذارد. خودتان را جای رئیس شعبه بانک بگذارید؛ آیا حاضرید به کسی که محکومیت مالی دارد وام بدهید؟
مولفه دوم بدهیهای مالیاتی است. اگر شخصی یا کسبوکاری مالیات خود را بهموقع پرداخت نکند یا در اظهارنامه خود اطلاعات غلط بدهد یا بهطور کلی از زیر بار پرداخت مالیات فرار کند، احتمالا باید دور وام بانکی را خط قرمز بکشد. چراکه قرار است رقم مالیاتهای پرداخت شده و پرداخت نشده و به عبارتی کل کارنامه مالیاتی هر شخص در سامانه اعتبارسنجی بانکها بیاید و اعتبار کسانی که میخواهند وام بگیرند را تحت تاثیر قرار دهد.مولفه سوم از همه جالبتر است. بانک مرکزی میخواهد جرایم رانندگی را هم به سامانه اعتبارسنجی مشتریان بانکها اضافه کند تا در آن سامانه تعداد تخلفات، میزان جرایم و مبلغ جرایم پرداخت شده و پرداخت نشده در اعتبارسنجی لحاظ شود.
مولفه با هدف ارزیابی ریسک مشتری در نظر گرفته خواهد شد. با این حساب بهتر است اگر دنبال وام بانکی هستید، از این بهبعد موقع رانندگی هم حسابی احتیاط کنید و حواستان به حداکثر سرعت مجاز اتوبانها باشد! احتمالا بانک مرکزی هدفهای اجتماعی هم از این کار داشته باشد. چراکه از نظر این نهاد اعتبارسنجی یک ابزار سیستماتیک است که باعث تغییر در رفتار اجتماعی میشود. تجربه بسیاری از کشورهای توسعهیافته نشان داده است که با اعتبارسنجی مسائلی مثل تاخیر نداشتن در بازپرداخت بدهی و خودداری از تخلفات رانندگی تبدیل به دغدغه افراد میشود که مبادا از اعتبارشان کاسته شود.
مولفه چهارم به واردکنندهها مربوط میشود. آنهایی که موقع واردات کالا به کشور عوارض را پرداخت نکرده و به گمرک بدهی دارند، باید منتظر کاهش اعتبار در سامانه بانک مرکزی باشند. چراکه قرار است بدهی پرداخت عوارض گمرک بهعنوان یکی از مولفههای سامانه اعتبارسنجی در نظر گرفته شود.مولفه پنجم سفارشهای وارداتی ثبت شده است. واردکنندهها برای اینکه کالایی به کشور وارد کنند باید سفارش آن را به بانک مرکزی بدهند تا به کالای مورد نظر ارز دولتی یا سنا تخصیص داده شود. واردکنندههایی که سفارش ثبت میکنند و دلار میگیرند، در صورتیکه کالای مورد نظر را وارد کشور نکنند عملا تخلف کرده و معلوم نیست دلارهای بانک مرکزی را صرف چه کاری کردهاند.
بانک مرکزی میخواهد برای زهرچشم گرفتن از آنها، رتبه اعتبارشان پیش بانکها را کاهش دهد و ثبت سفارشهای وارداتی که منجر به واردات نشده است را بهعنوان یکی از مولفههای اعتبارسنجی در نظر بگیرد. میزان درآمد اشخاص که در اظهارنامهها به سازمان امور مالیاتی اعلام شده، در سامانه اعتبارسنجی درج میشود. این یعنی اگر به هوای فرار از پرداخت مالیات، درآمد خود را کمتر از رقم واقعی اعلام کرده باشید، موقع دریافت وام یا ضامن شدن برای دیگران به مشکل خواهید خورد. چراکه بانکها رقم اعلام شده به سازمان امور مالیاتی را در سامانه اعتبارسنجی بهعنوان درآمد فرد در نظر میگیرند و بر همان اساس میتوانید برای دریافت وام ضامن شوید یا درخواست بدهید.
اگر درآمد شما بالا و مشمول مالیات باشد، با پر کردن اظهارنامه و ارائه اطلاعات درست میتوانید رتبه بالاتری در سامانه اعتبارسنجی داشته باشید و راحتتر برای دریافت وام و صدور دستهچک درخواست بدهید. همچنین اگر کل وامهای گذشته را تسویه کرده باشید، همچنان تاخیر در پرداخت اقساط بهعنوان نمره منفی در سامانه اعتبارسنجی در نظر گرفته میشود. چکهای برگشتی که جای خود را دارد، اگر برای دریافت وام وثیقه کمتر از معمول را به بانک ارائه کرده باشید، باز هم رتبه اعتبار شما کاهش پیدا میکند. درنهایت گزارشهای تهیه شده توسط سامانههای اعتباری، در قالب «رتبه اعتباری»، بیش از همه به کارنامه افراد شباهت دارد. اگر نمره شما بالا باشد یا بهقول معاون وزیر اقتصاد رتبه A، B یا C بگیرید، بانکها نمیتوانند با درخواست تسهیلات شما موافقت نکنند.
