روزنامه هفت صبح، فرید عطارزاده | حتما خودتان بهتر از ما در جریان افزایش قیمت مرغ هستید. روز گذشته نیز در صفحه بازار این موضوع را بررسی کردیم و درباره آن نوشتیم. در این گزارش اما میخواهیم از زاویه متفاوتی به بررسی این موضوع بپردازیم که تا به حال درباره آن، کمتر شنیدهاید. موضوعی که چند ماه پیش در همین صفحه به آن اشاره کرده و گفته بودیم همه چیز زیر سر نهادههای دامی است و اگر جلوی انحصار آن گرفته نشود، قطعا با مشکل روبهرو خواهیم شد… این گزارش را بخوانید.
*** این دو غول صنعتی تولید مرغ
در ابتدا اما به معرفی دو غول بزرگ تولید مرغ در کشور میپردازیم. در کنار واحدهای تولید کننده سنتی مرغ، دو واحد صنعتی وجود دارند که به شهرت زیادی رسیدهاند و توانستهاند جزو بازیگرهای اصلی تولید، توزیع و حتی قیمتگذاری باشند.
* یک: مهیا پروتئین: از سال ۱۳۸۱ این شرکت صنعتی شروع به کار کرد و در حال حاضر حدود هزار محصول به ثبت رسانده است. مهمترین آنها مرغ است. نکته جالب آن است که این شرکت به صورت خانوادگی اداره میشود و اعضای هیات مدیره آن به این شرح هستند: «بهزاد درخور»، «داود درخور»، «نیکنام درخور»، «بهنام درخور» و «محمد درخور». این شرکت رابطه خوبی با ارگانهای دولتی دارد و ستاد تنظیم بازار و فروشگاههای زنجیرهای دولتی معمولا از محصولات این شرکت برای تنظیم بازار استفاده میکنند. از سوی دیگر .
این دسته از فعالان بدبین ادعا میکنند که اتفاقا اولین پالسهای گرانی افزایش قیمت از سوی این شرکت داده میشود و در برخی مواقع، افزایش قیمت به سرعت بر محصولات این شرکت نقش میبندد. ادعایی که هفتصبح نمیتواند آن را مستقلا تایید کند.
* دو: پویا پروتئین: یکی دیگر از شرکتهای صنعتی مشهور در زمینه تولید مرغ، پویا پروتئین است. رقابت این شرکت با مهیا پروتئین بسیار جدی است و گفته میشود با برخی فروشگاههای زنجیرهای مشهور قراردادی را بسته که فقط محصولات آنها عرضه شود تا بتواند بخشی از بازار را در اختیار خود داشته باشد. «حسن شاکری»، «حسنعلی سرخان بیگیزاده»، «وحید کریمنژاد»، «امید علی سرخان بیگیزاده» و «محمود کریمنژاد» جزو افراد مهم و تصمیمگیر در این شرکت هستند. پویا پروتئین نقش بزرگی در واردات مرغ و گوشت دارد و همان ادعاهایی که درباره مهیا پروتئین گفته شده، درباره این شرکت نیز شنیده میشود.
*** یک نکته عجیب: با وجود آنکه بازار مرغ و گوشت رونق زیادی دارد اما شرکتهای رقیب دیگر، آنچنان نتوانستند در بازار حضور داشته باشند و معمولا حذف شده یا کمرنگ میشوند. از شرکتهای رقیب حتی در موارد ضروری و برای تنظیم بازار استفاده نمیشود و معمولا دو برند فوق هستند که در فروشگاههای شهروند و میادین میوه و ترهبار توزیع میشوند. چرا؟
*** نهادههای دامی و چند گره کور
* یک: به زبان ساده اگر بخواهیم توضیح دهیم، میتوان گفت که نهادههای دامی همان دانههای ذرت است که جزو غذای اصلی طیور و مرغها است. هرگونه کمبود و یا گرانی این ماده، تاثیر مستقیم و بزرگی روی قیمت تمام شده مرغ میگذارد. نکته مهمتر اینکه بخش بزرگی از نهادههای دامی از طریق واردات تامین میشود که همین موضوع، کار را مشکلتر و پیچیدهتر میکند. مواد اولیه توسط شرکتهای فرآوری غلات وارد میشود.
* دو: جالب است بدانید که این ذرت وارداتی علاوه بر مصرف غذایی طیور در صنایع دیگر نیز نقش کلیدی و حیاتی دارد که اهمیت آن را نشان میدهد. تولید نشاسته، گلوکز، فروکتوز و… یکی از موارد مصرف دیگر این نهادهها است. نکته حائز اهمیت دیگر جایگزین شدن فروکتوز به جای شکر در صنایع مختلف است که با وجود ظرفیت بالای کشور در تولید چغندر قند، تولید چنین محصولی که وابستگی شدید ارزی به واردات دانه ذرت ایجاد میکند، در حال رشد است. این در حالی است که صرفا در طی ۳ سال گذشته ۳ کارخانه شروع به تولید فروکتوز کردهاند و به نظر میرسد صنعت شکر در حال حذف است و با این فرآیند، فروکتوز جایگزین آن شده است.
* سه: نکته مهم اینجاست که انحصار اکثر واردات این ذرتها در دست یک شرکت ماکارونی است که آنها را با ارز ۴۲۰۰ تومانی وارد کرده اما بهرغم آنکه محصولات مرتبط با دانه ذرت در سازمان حمایت رسما قیمت گذاری شدهاند، محصولات خود را با قیمت ارز آزاد محاسبه و به فروش میرسانند. از طرف دیگر این غول صنعت ماکارونی، آرد ماکارونی را با قیمت آزاد به برندهای دیگر ماکارونی که رقیب خودش است میفروشد. در نتیجه نه صنعت دام و طیور و نه صنایع مرتبط دارویی از منافع مرتبط به اختصاص ارز دولتی به واردات دانه ذرت منتفع نمیشوند و…
* چهار: نکته جالب دیگر اینکه حتی گفته میشود همه ذرتهای وارداتی با ارز ۴۲۰۰ تومانی که توسط آن شرکت خاص وارد شده، حتی با قیمت آزاد نیز توزیع نمیشود و معلوم نیست سرنوشت آن چه شده. سایت «تابناک» درباره این موضوع نوشته بود: «بیش از ۳ میلیون تن از ذرت وارد شده با ارز ۴۲۰۰ تومانی به کشور سرنوشت نامعلومی داشته است. این میزان ذرت چه شده است؟ آیا اشتباه آماری است؟! اگر اشتباه آماری است این اشتباه چرا اینقدر فاحش است؟ آیا این ذرتها در بازار آزاد و به قیمت بازار آزاد توزیع شده است؟ اگر این گونه است این رانتی که از مابهالتفاوت ارز دولتی و آزاد جهت واردات این ذرتها ایجاد شده، نصیب چه کسانی شده است؟»
* پنج: معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی نیز گفته: «از زمانی که جهش قیمت مرغ اتفاق افتاده است ستادی در وزارت جهاد کشاورزی تشکیل شده تا به سرعت این مشکل برطرف شود. ازمرداد ماه هشدار این تغییرات در قیمت داده شده بود… بر اساس آمار ماهیانه ۷۵۰ هزار تن ذرت، ۳۵۰ هزار تن کنجاله سویا و نزدیک به ۳۰۰ هزار تن جو در فصل بهار و در ۶ ماهه دوم سال ۵۰۰ هزار تن جو نیاز کشور است. در تأمین نهادههای ذرت و کنجاله سویا نسبت به نیاز کشور عقب هستیم که دلیل آن هم کاهش تولید است.»
* شش: پرویز فروغی دبیر کانون مرغداران گوشتی کشور میگوید: «واقعا نهاده در بازار نیست و با وجود اینکه گفته میشود نهادهها از گمرک ترخیص و به مرغداران اختصاص داده شده، اما در مقام عمل مرغداران نمیتوانند بخش عمده نیاز خود را به قیمت مصوب تهیه کنند. وضعیت تامین کنجاله سویا هنوز درست نشده و خیلی کم است، به طوری که حدود نیمی از نیاز به این محصول را از بازار آزاد و با قیمتهای بالایی خریداری میکنیم، همچنین تنها میتوانیم ۶۰ درصد ذرت مورد نیاز خود را به قیمت مصوب خریداری کنیم.»
*** ساز و کار خرید نهاده چگونه است؟
* یک: مرغداران هم اکنون ۶۵ تا ۷۵ درصد ذرت و ۴۵ درصد سویا را تامین میکنند. مسئلهای که وجود دارد این است که تامین و بارگیری با تاخیر فراوان صورت میگیرد و عملاً مرغدار ۳۰ تا ۳۵ روز مجبور است تا دان مورد نیاز واحد خود را از بازار آزاد تهیه کند و گاهی ممکن است نهادهها زمانی به دست مرغدار برسد که مرغی نداشته باشد.
* دو: هم اکنون سامانه دامپزشکی، جوجه ریزی، کشتارگاه و سماصط (مدیریت اطلاعات صنعت طیور) به یکدیگر متصل است و امکان انجام چنین کاری وجود ندارد. یعنی تا زمانی که سامانه سماصط مجوز صادر نکند، تا مرغدار مرغ خود را در سامانه انجمن جوجه یک روزه خرید نکند، تا دامپزشکی برگه قرنطینه را تایید نکند، از طریق سامانه بازارگاه هیچ سهمیهای تخصیص داده نمیشود.
* سه: هم اکنون چیزی در حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تن نهاده در بنادر دپو شده و تنظیم بازار در اختیار وزارت صمت است. مسئولیت وزارت جهاد کشاورزی از سامانه بازارگاه شروع میشود و ورودی نهاده به سامانه بازارگاه هم جوابگوی نیاز بازار نیست.
* چهار: یعنی با یک زنجیره ناقص رو به رو هستیم که چرخ دندههای آنها با یکدیگر هماهنگ نیست. واردات نهاده دست چند نفر خاص است، تخصیص ارز دولتی به آنها دست بانک مرکزی، اجازه ورود نهاده دست وزارت صمت و گمرک و توزیع آنها در داخل کشور دست وزارت جهاد کشاورزی است! خودتان میتوانید حدس بزنید با سیکل بروکراسی در کشور چه اتفاقی در نهایت رخ میدهد و چرا قیمت مرغ افزایش داشته است!
