روزنامه هفت صبح | خبرآنلاین دو روز پیش در گفتوگو با محمدرضا جمالی به سراغ سوژه داغ چندوقت اخیر یعنی بیتکوین رفته است. آنها در معرفی جمالی نوشتهاند، او کارشناس و متخصص حوزه بانکداری و ابزارهای پرداخت است و در عین حال مدیریت شرکتی فعال در حوزه فناوریهای قانونگذاری را برعهده دارد. بهطور خلاصه باید بگوییم محمدرضا جمالی، کارشناس ابزارهای پرداخت است.
جمالی در بخشی از گفتوگوی خود بیخیال بیتکوین میشود و از افراط و تفریط در استفاده از ابزارهای نوین و پرداخت الکترونیک گلایه میکند و البته پای آمارهای شگفتانگیزی را وسط میکشد: «اینکه برای پرداخت دوهزار تومان و پنجهزار تومان و مبالغ خرد از کارت استفاده کنیم در هیچکجای جهان مرسوم نیست. ما با زیادهروی در این حوزه، هزینه ۱۵ تا ۷۵۰برابری به سیستم بانکی و اقتصاد کشور تحمیل کردهایم که نتیجهاش میشود تبدیل پول به شبهپول و درنهایت پرداخت سود به حسابها و کارمزد سنگین از جیب بانکها برای خدمات بانکداری الکترونیک.
تنها در یک قلم، ما ۱۳هزار میلیارد تومان کارمزد پرداختهای خرد در شبکه بانکی را به اقتصاد و بانکداری تحمیل کردهایم. جالب است بدانید ۸۰درصد پرداخت الکترونیک ما به مبالغ کمتر از ۲۵هزار تومان اختصاص دارد که میتوانست با هزینه کمتر از ۱۰۰میلیارد تومان با سکه و اسکناس صورت گیرد. درحالیکه نزدیک به ۹۳درصد پرداختهای الکترونیک کمتر از ۱۰۰هزار تومان است.»
جمالی در بخش دیگری از گفتوگو میگوید: «با افراط در توسعه ابزارهای الکترونیکی در حقیقت با یک بحران مهم در غالب بههمریختن ترکیب سپردهها در بانکها روبهرو شدهایم. قبلا ۴۰درصد حسابهای بانکی، حساب جاری بود، ۱۰درصد قرضالحسنه، ۱۰درصد کوتاهمدت، ۱۵درصد بلندمدت، ۱۵درصد میانمدت و بقیه پول نقد اما امروز سهم حسابهای جاری به حدود ۱۰درصد رسیده است، سهم حسابهای قرضالحسنه حدود پنجدرصد، سهم پول حدود دودرصد و سهم حسابهای کوتاهمدت ۳۰درصد شده است.
سهم سپردههای بلندمدت نیز به ۵۰درصد رسیده است. معنی و مفهوم این اتفاق پرداخت سود بیشتر توسط بانکها به صاحبان حسابها و افزایش نقدینگی است. یک تراکنش برداشت وجه شتابی ۲۰۰هزار تومانی بیش از ۲۴۰۰تومان کارمزد به سیستم بانکی کشور تحمیل میکند و رشد قارچگونه خودپردازها و کارتخوان با مدل غلط را شاهدیم.»
به این ترتیب و با اینکه موضوع اصلی گفتوگو درباره بیتکوین بوده، محمدرضا جمالی یکبار دیگر موضوع پرحاشیه کارمزدهای بانکی را وسط میکشد. مسئلهای که هرچندسال یکبار کلی سوژه درست میکند. از خاموشکردن دستگاههای کارتخوان در جایگاههای سوخت گرفته تا خودداری پزشکان از کشیدن کارت و… این اتفاق همیشه وقتی شکل میگیرد که بحث دریافت کارمزد از دستگاههای کارتخوان وسط میآید. در چنین مواقعی مدافعان دریافت کارمزد با تاکید زیاد روی هزینههایی که تراکنشها به سیستم بانکی تحمیل میکند، تمام تلاششان را به کار میگیرند تا پرداخت آن را روی دوش کسی بیندازند.
گاهی گفته میشود فروشنده بهعنوان کسی که از فروش نفع میبرد، باید کارمزد را پرداخت کند. در مواقعی دیگر میگویند، خریدار به خاطر راحتشدن از شر حمل پول باید از خدایش باشد که خرید الکترونیکی انجام میدهد، پس باید کارمزد بدهد. بعضی دیگر هم میگویند، بانکها به خاطر پولی که در سیستمشان تزریق میشود، باید کارمزد را گردن بگیرند. تجربه نشان داده هر بار که چنین بحثی وسط میآید، شاهد اتفاقات خوبی نیستیم. نمونهاش خاموششدن دستگاههای کارتخوان در پمپ بنزین یا سرگردانی مردم در فروشگاهها و رستورانها به خاطر امتناع فروشندهها از دریافت کارت است.
اگر بخواهیم بیطرفانه قضاوت کنیم همه حق دارند اما واقعا چاره کار این است که دوباره به عصر چاپ پول و عصر اسکناس برگردیم؟ قطعا محمدرضا جمالی چنین منظوری ندارد اما در عوض میتوان از همین ابزارهای پرداخت نوین برای سروسامان دادن به اوضاع استفاده کرد. ابزاری مثل کیف پول الکترونیک! اگر این اسم برایتان ناآشناست باید خودتان را سرزنش کنید. چون نمونههای درست و دقیق آن سالها پیش در ایران رونمایی شدهاند اما هرگز کارشان نگرفت.
سازوکار کیف پول الکترونیک فوقالعاده ساده است. به عنوان مثل اگر مسافر تاکسی، مترو، اتوبوس و … باشید هر ماه کیف پول الکترونیک خود را شارژ میکنید. به موجودی این کیف پول دیگر سودی تعلق نمیگیرد. در عوض بانکها یا شرکتهای متولی پرداخت الکترونیک با پولی که از این راه صرفهجویی میشود، جوایزی به صاحبان کیف پول الکترونیک میدهند یا برای تشویق مردم به استفاده از این نوع خدمات، امکانات خاصی برایشان در نظر میگیرند.
به عنوان مثال انجام هر تراکنش با کمک کیف پول امتیاز خاصی دارد یا نقل و انتقال موجودی در کیف پول را تا حد تکاندادن گوشی موبایل ساده میکنند. با این حال چون ایده کیف پول الکترونیک تا الان لابهلای دعواهای مربوط به کارمزد تراکنشهای الکترونیک گم شده، هنوز کسی آن را جدی نگرفته است. شاید لازم باشد دوباره به سراغ گفتوگوی محمدرضا جمالی با خبرآنلاین برویم؛ آنجا که میگوید استفاده بیش از اندازه ما از ابزارهای الکترونیک مثل کارتخوان و دستگاههای ATM چیزی در حدود ۱۳هزار میلیارد تومان خرج روی دست شبکه بانکی کشور میگذارد!
