روزنامه هفت صبح، نگین باقری| دیروز یهودیان ایران قرار گذاشته بودند که در اعتراض به حملات اسرائیل در کنیسه معروف خود جمع شوند. اگر حوالی ظهر در میدان ولیعصر تهران به سمت شمال شهر میچرخیدید، مردهایشان را با همین کلاههای مشکی و قهوهای با نواردوزی نقرهای یا طلایی میدیدید که همراه هم به سمت محل تجمع حرکت میکردند. نه اینکه زنان بینشان نباشند اما لباس متمایزی نداشتند که بشود تشخیص داد آنها هم عضو همین جامعه هستند.
ابتدای صف خاخام ارشد یهودیان به همراه خاخام جامعه کلیمیان ایستاده بودند؛ آنها کتاب تورات را روی سینه و جوانترها پلاکاردهای اعتراضی را در دست گرفته بودند. نه فقط تهران بلکه تعدادی از یهودیان شیراز، اصفهان، یزد، کرمانشاه و کردستان هم مراسم مشابهی داشتند. از جستجوها در بین اخبار قدیمی اینطور به نظر میرسد که این برای اولین بار بود که ایرانیان یهودی کنار هم در خیابان دست به یک حرکت جمعی زده بودند. اتفاق جالبی که شاید تا امروز آن هم به این شکل و شمایل و در این تعداد اتفاق نیفتاده بود.
یوسف آباد؛ بزرگترین کنیسه یهودیان در ایران
آنها کجا میرفتند؟ یهودیان تهران به سمت کنیسه یوسف آباد، قدیمیترین و البته مهمترین مرکز عبادت یهودیان که سال 1330 تاسیس شده ميرفتند. کنیسهای که زمان تاسیس نام دیگری داشته ولی کم کم به یوسف آباد مشهور میشود. مساحت کنیسه یوسف آباد ابتدا خیلی کوچکتر از این حرفها بود.
15 سال بعد از تاسیس یکی از افرادی که اینجا رفت و آمد داشت زمینهای اطراف آن را خرید و وسعت آن شد یک زمین هزار و 76 متر مربعی. در تمام این سالها آنها در روزهای دوشنبه و پنجشنبه هر هفته مراسم تفيلا (مراسم روزانه مذهبی خود ) را به جا میآورند. مراسمی که خاص مردان است و زنان فقط در شرایطی خاص آنجا عبادت میکنند.
از یهودیان ایران دیگر چه میدانیم؟
ما در ایران 20 هزار یهودی داریم که از دو هزار و 700 سال پیش داخل همین مرزها زندگی میکردند. این عدد و رقمها گزارشی است که خاخام آنها دو سال پیش در آمریکا ارائه کرد. البته جمعیت کل تعداد یهودیهای اصالتا ایرانی 350 هزار نفر برآورد میشود. آنهایی که در ایران ماندند اغلب ساکن تهران، اصفهان، کاشان و شیرازند.
در کتاب خاطرات آیتالله هاشمی رفسنجانی آمده که آنها در آستانه انقلاب 30 هزار نفر بودند. مدتی بعد پس از برگزاری چند دادگاه پرحاشیه، 5 هزار نفر از یهودیان کشور را ترک کردند و همین مهاجرتها باعث میشود که آبان ماه 1379 نماینده آنها از رئیسجمهور وقت درخواست کند که در نماز جمعه بگوید:« جامعه یهودیان ایران، با تجاوز به فلسطین مخالف است و از اول با تشکیل اسرائیل، موافق نبوده.»
10 رستوران کوشر در ایران
آنها آداب خودشان را برای غذا خوردن دارند برای همین هم شش رستوران کوشر در تهران، دو رستوران در شیراز و دو عدد هم در اصفهان دارند. کوشر معادل حلال برای مسلمانهاست. بر پایه قوانین کوشر خوردن خوک، شتر، حیوانات و پرندگان گوشتخوار و نوشیدن خون جانداران مجاز نیست. فقط جانوران دریایی که دارای فلس (پولک) و باله باشند کوشر هستند. نه فقط گوشت بلکه میوهها و سبزیها هم کوشر نیستند. برای مثال بروکلی به دلیل شکست ساختار برای پاک کردن آن کوشر به حساب نمیآید.
چهرههای شاخص تجمع یهودیان
در تجمع روز گذشته یکی از دست نوشتهها متعلق به کلیمیها بود. حمامی لالهزار همان مرد عینکی بدون کراوات با کلاه لبهدار به رهبری آنها در تجمع حضور داشت. لاله زار سال 1346 در یزد به دنیا آمده و همین ایران تحصیلات خود را به پایان رسانده. او پزشکی خوانده و در بیمارستان یهودیهای تهران (مرکز خیریه سپیر) فعالیت دارد. در همان جوانی در کنار پزشکی تحصیلات مذهبی هم ادامه داد. 32 ساله که بود با یکی از اقوام خود (دختر دایی) ازدواج کرد. در نهایت از سال 1395 به عنوان رهبر کلیمیان برگزیده شد.
همایون سامهیح نجفآبادی، نماینده کلیمیها در مجلس هم با یک کلاه که متفاوت از بقیه بود در کنیسه حاضر شده بود. با یک کلاه لبه دوزی شده که ترکیبی بود از نگهای آبی، کرمی و سیاه. او هم پزشک متخصص داروساز است که بعد از سیامک مره صدق در سال 1398 وارد مجلس شد. سیامک مره صدق هم که سه دوره نماینده مجلس بود مدرک پزشکی داشت.
یهودا گرامی، خاخام ارشد جامعه یهودیان را با کراوات مشکی و کت و شلوار آبی میشد جلوی صف تشخیص داد. او از بقیه رهبران سن و سال کمتری دارد. گرامی سال 1361 به دنیا آمده و در 15 سالگی مدتی در یکی از موسسات آموزشی سرزمینهای اشغالی درس خوانده. بعد از سفری به ایران و سپس آمریکا در 25 سالگی تصمیم میگیرد که برای همیشه به ایران برگردد.
اینجا در ایران ازدواج و شروع به تدریس کرد. گرامی از سال 2011 رهبر یهودیهای ایران شده و معمولا سعی دارد از سیاست فاصله بگیرد. مثلا دو سال قبل که به آمریکا رفته بود به ترفندی خودش را از جواب دادن به این دست سوالها رها کرده بود. آنها معمولا در دنیای سیاست حواشی نداشتهاند.
یک بار سال 1382 محمد خاتمی رئیسجمهور وقت به همین کنیسه یوسف آباد که بالاتر نامش آمد رفت تا با رهبر وقت یهودیان دیدار کند. بار دیگر محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه ایران هم در اوایل ماه سپتامبر با تبریک سال نو عبری، آنها را غافلگیر کرد به جز این یک بار هم محمود احمدی نژاد بعد از سخنرانیهای جنجالی در سازمان ملل تندیسی به رهبر سابق آنها هدیه داد.
