روزنامه هفت صبح| «همه ایرانیها میتوانند در مسکن ملی جزیره ابوموسی ثبتنام کنند» وقتی این خبر را میشنویم از خودمان میپرسیم مگر ابوموسی اصلا مسکونی است؟ جواب این است که بله اما جمعیتش با مساحت آن هیچ تناسبی ندارد، موضوعی که در مورد اغلب نقاط نوار ساحلی جنوب ایران صادق است و همین موضوع باعث شده که طی چند سال گذشته پروژههای شهرکسازی در این منطقه یکی بعد از دیگری تصویب و آماده اجرا شوند.
اینطور که همین دیروز معاون وزیر راه و شهرسازی که در واقع مدیرعامل شرکت عمران شهرهای جدید است، اعلام کرده، ۲۷ منطقه برای شهرکهای جدید در نوار ساحلی جنوب شناخته شده آنهم به مساحت ۱۰ هزار هکتار اما چرا در حالیکه خیلی از شهرها از جمعیت لبریز هستند شهرهای جنوبی با وجود داشتن نعمت دریا با کمبود جمعیت روبهرو هستند تا جاییکه دولت مردم را تشویق به زندگی در آنها میکند؟
بیتناسب با ساحل
همین جزیره ابوموسی با داشتن مساحت ۱۲ کیلومتر مربعی (تقریبا یک شصتم تهران) فقط دو هزار نفر جمعیت دارد. این موضوع در مورد بقیه جزیرههای خلیجفارس هم صادق است؛ مثلا کیش با آن رونق و داشتن مساحت نزدیک به ۱۰۰ کیلومتر مربع کمتر از ۴۰ هزار نفر جمعیت ثابت دارد. ممکن است بگویید جزیرهها شرایط ویژهای دارند و طبیعی است مناطقی که هنوز هم با وجود دستگاههای عظیم آب شیرینکن، مشکل آب آشامیدنی دارند، جمعیت زیادی نداشته باشند
اما موضوع در مورد شهرهای ساحلی سرزمین اصلی هم تا اندازهای همینطور است. مخصوصا اگر کمی به سمت شرق حرکت کنیم؛ مثلا سیستان و بلوچستان فقط ۳ونیم درصد جمعیت ایران را در خودش جا داده که بخش بزرگی از این جمعیت هم در شهرهای بزرگ شمالی استان ساکن هستند مانند زاهدان که مرکز استان است اما خبری از تراکم استاندارد جمعیت در جنوب استان و نوار ساحلی نیست. برای همین هم بخش بزرگی از پروژههای جدید شهرکسازی در همین مناطق قرار دارند و از مجموع ۲۷ شهر ساحلی که دولت میخواهد در نوار ساحلی جنوب بسازد ۸ شهرک در سیستان و بلوچستان یا همان منطقه مکران است.
البته فکر نکنید که وقتی به سمت غرب حرکت کنیم اوضاع خیلی بهتر میشود. وقتی به آمارها نگاه میکنیم میبینیم فقط ظرف سه سال گذشته آمار ولادت در هرمزگان نزدیک به ده درصد کاهش داشته است. بخش بزرگی از این کمبود و کاهش جمعیت هم در نوار شرقی ساحل است جایی نزدیک به همان نوار ساحلی منطقه مکران. خلاصه ماجرا این است که کل ساحل جنوبی ایران با بیشتر از ۱۲۰۰ کیلومتر طول کمتر از ۵۰۰ هزار نفر جمعیت دارد یعنی از شرق بندرعباس تا چابهار که در حوزه جغرافیایی به آن سواحل مکران گفته میشود، حتی شهری با جمعیت 200 هزار نفری هم ندارد.
هوا بد است یا امکانات نیست؟
خیلیها در اولین برخورد با کمبود جمعیت در نوار ساحلی جنوب ایران و جزیرههای خلیجفارس پای آبوهوای بد را به میان میکشند. برای کسی که در نیمه شمالی ایران زندگی کرده باشد دمای نزدیک به ۵۰ درجه در تابستان میتواند دلیل خوبی برای زندگی نکردن در جنوب باشد اما برای عده دیگری که میدانند دریا و دسترسی به آبهای آزاد و شرایط بندرگاهی چه امکاناتی برای توسعه ایجاد میکند، این دلیل چندان منطقی نیست، ضمن اینکه الگوی رشد جمعیت کشورهای حاشیه خلیجفارس هم پیشروی ماست.
قطر که یازده هزار کیلومتر مربع مساحت دارد، توانسته جمعیتش را تا ۳ میلیون نفر افزایش دهد در حالیکه در سال ۱۹۸۶ جمعیت قطر به زحمت تا ۳۵۰ هزار نفر میرسید یعنی جمعیت این منطقه که تفاوت آب و هوایی چندانی با شمال خلیجفارس ندارد، در کمتر از ۴۰ سال نزدیک به دهبرابر شده است.
عمان هم همین چند هفته پیش اعلام کرد که تلاشهای دولتش برای افزایش جمعیت نتیجه داده و به مرز تاریخی ۵میلیون نفر رسیده است در حالیکه حدود ۵۰ سال پیش جمعیت این کشور کمتر از ۳ میلیون نفر بود، یعنی این کشور توانسته ظرف حدود ۵۰ سال گذشته نزدیک به ۴۰درصد به جمعیتش اضافه کند که از قضا بخش بزرگی از این جمعیت در نوار ساحلی شمال و جنوبغربی این کشور زندگی میکنند و عمق آن به دلیل بیابانی بودن چندان امکانی برای زندگی ندارد.
کویت هم نمونه جالبی است؛ کشوری با یکی از ارزشمندترین واحدهای پول جهان، حدود 17 هزار کیلومتر مربع مساحت دارد و در حالیکه جمعیتش از چهار میلیون نفر هم بیشتر است و اصلیترین تراکم جمعیت این کشور هم در مناطق ساحلی خلیجفارس دیده میشود. به سیر رشد جمعیت در کویت هم که نگاه میکنیم ميبینیم بیشترین رشد تاریخ این کشور در دهه ۹۰ میلادی رقم خورده. در حالیکه در سال ۱۹۷۵ جمعیت کویت به ۱میلیون نفر هم نمیرسیده.
در سال ۲۰۱۳ تا بیشتر از ۳میلیون و ۵۰۰ هزار نفر هم پیش رفته است. بنابراین شاید شرایط آب و هوایی اصلیترین دلیل مهاجرت مردم از نوار ساحلی جنوب و میل کم جمعیت ساکن آن به زادوولد نباشد و پای مسائل دیگری مانند کمبود امکانات در میان باشد. اینجاست که خیلیها برنامه دولت برای شهرکسازی را زیرسوال میبرند و میگویند که شهرکهای جدید اتفاقا به دلیل کمبود امکانات زیرساختی مانند بیمارستان، مدرسه، پارک، فروشگاه و… نمیتوانند مشوق خوبی باشند
و هنوز هم اگر کسی بخواهد در نوار ساحلی جنوب زندگی کند، مناطقی که قدیمی هستند و امکانات نسبتا بیشتری دارند را انتخاب میکند و شاید راه توسعه نوار ساحلی جنوبی ایران که اتفاقا بسیار هم استراتژیک است، ساخت شهرکهای جدید نباشد و توسعه زیرساخت و تولید مشاغل در شهرهای موجود گزینه بهتری محسوب شود.
