هفت صبح| صبح شنبه سازمان هواپیمایی کشوری با انتشار اطلاعیهای از اعمال محدودیتهای گسترده پروازی در ایام برگزاری مراسم تشییع رهبر شهید خبر داد. در این اطلاعیه به صراحت اعلام شد که روز ۱۲ تیرماه هیچ پروازی در فرودگاههای مهرآباد و امام خمینی(ره) انجام نخواهد شد و در روز ۱۵ تیر نیز جابهجایی مسافر در پایانه هوایی تهران متوقف میشود. اما ساعاتی پس از انتشار این اطلاعیه، مسافران با پدیدهای عجیب روبهرو شدند. در برخی سامانههای فروش اینترنتی همچنان امکان خرید بلیت برای همین روزها وجود داشت. کافی بود چند جستوجوی ساده انجام شود تا پروازهایی از شرکتهای مختلف هواپیمایی برای تاریخهای مشمول محدودیت دیده شود؛ موضوعی که این پرسش را به وجود آورد که اگر قرار است پروازی انجام نشود، چرا هنوز بلیت آن فروخته میشود؟ همین تناقض حالا به یکی از مهمترین ابهامهای بازار حملونقل هوایی کشور تبدیل شده است.
مسافر به اطلاعیه اعتماد کند یا سامانه فروش؟
مسافری که قصد سفر در روزهای آینده را دارد با دو پیام کاملاً متفاوت مواجه است. از یک سو سازمان هواپیمایی کشوری از توقف یا محدودیت جدی عملیات پروازی سخن میگوید. از سوی دیگر سامانههای فروش همچنان امکان انتخاب صندلی و پرداخت هزینه را در اختیار او قرار میدهند.نتیجه چنین وضعیتی سردرگمی کامل مسافران است. بسیاری از مردم برای سفرهای درمانی، کاری، زیارتی یا خانوادگی برنامهریزی کردهاند. هماهنگی مرخصی یا ماموریت کاری، رزرو هتل، هماهنگی جلسات کاری و برنامههای خانوادگی نیز بر اساس زمان پرواز انجام شده است. در چنین شرایطی هرگونه لغو ناگهانی، هزینههای قابل توجهی بر دوش مسافران میگذارد.
نامهایی که در فهرست فروش دیده میشوند
در میان پروازهای عرضه شده برای روزهای مورد بحث، نام چند شرکت شناختهشده صنعت هوایی کشور به چشم میخورد. شرکتهای آسمان، ایران ایرتور، سپهران، زاگرس، تابان، ماهان، کاسپین و چابهار از جمله ایرلاینهایی هستند که پروازهایی از آنها در برخی سامانههای فروش مشاهده شده است. البته این موضوع به معنای تخلف قطعی یا انجام حتمی پروازها نیست. ممکن است در روزهای آینده برنامههای عملیاتی این شرکتها اصلاح شود یا بلیتهای فروخته شده به تاریخ دیگری منتقل شوند. همچنین احتمال دارد شرکتهای دیگری نیز در فهرست فروش قرار داشته باشند و موضوع محدود به این چند نام نباشد. با این حال پرسش اصلی پابرجاست. چرا مسافر باید ابتدا بلیت بخرد و سپس منتظر بماند تا مشخص شود پرواز انجام خواهد شد یا خیر؟
دو روز تعطیلی کامل، چند روز فعالیت نیمبند
بر اساس برنامه اعلامی سازمان هواپیمایی کشوری، محدودیتهای پیش رو کمسابقه به نظر میرسد. در روز ۱۲تیرماه هیچ پروازی در فرودگاههای مهرآباد و امام خمینی(ره) انجام نخواهد شد. روزهای ۱۳ و ۱۴ تیر فعالیت این دو فرودگاه ادامه دارد اما با ظرفیت محدود و پذیرش کنترلشده مسافر. در روز ۱۵ تیر بار دیگر محدودیت کامل برقرار میشود و جابهجایی مسافر در تهران متوقف خواهد شد. روزهای ۱۶ و ۱۷ تیر نیز پروازها با محدودیتهای عملیاتی ادامه پیدا میکنند.
در مشهد هم شرایط مشابهی برقرار است. محدودیتهای عملیاتی در روزهای ۱۷ و ۱۸ تیر اعمال میشود و طبق اعلام رسمی، روز ۱۸ تیر جابهجایی مسافر در این فرودگاه انجام نخواهد شد. علاوه بر این، تمامی پروازهای هوانوردی عمومی در محدوده پایانه هوایی تهران از ۱۲ تا ۱۶ تیرماه ممنوع اعلام شده است.
کابوس قدیمی؛ لغو پرواز و صف استرداد پول
مسافران ایرانی تجربه خوشایندی از روزهای لغو گسترده پروازها ندارند. در ماههای گذشته هر زمان محدودیتهای ناگهانی به وجود آمده، هزاران نفر برای استرداد وجه یا تغییر تاریخ سفر به شرکتهای هواپیمایی مراجعه کردهاند.
مشکل از جایی آغاز میشود که فرآیند بازگشت پول به سرعت انجام نمیشود. گاهی مسافر باید روزها و حتی هفتهها منتظر بماند تا وجه پرداختی به حسابش بازگردد. همین مسئله باعث شده بسیاری از مردم نسبت به خرید بلیت در شرایط فعلی محتاط باشند.فعالان حوزه گردشگری میگویند اگر از هماکنون تکلیف پروازهای مشمول محدودیت مشخص شود، حجم بزرگی از تنش و نارضایتیهای احتمالی کاهش پیدا خواهد کرد.
بازار سفر در وضعیت انتظار
اعلام محدودیت در تهران و مشهد، عملاً دو مرکز اصلی حملونقل هوایی کشور را درگیر میکند. بسیاری از مسیرهای داخلی و خارجی به این دو فرودگاه وابسته هستند و هرگونه اختلال در آنها بر کل شبکه پروازی کشور اثر میگذارد.
آژانسهای مسافرتی نیز فعلاً در وضعیت انتظار قرار گرفتهاند. برخی از آنها فروش تورهای وابسته به تاریخهای مورد نظر را با احتیاط انجام میدهند و برخی دیگر از مشتریان میخواهند چند روز برای مشخص شدن وضعیت نهایی صبر کنند. در بازار گردشگری نیز نگرانیهایی درباره رزرو هتلها و برنامههای سفر وجود دارد. هر پرواز لغوشده میتواند زنجیرهای از مشکلات را در بخشهای مختلف صنعت گردشگری ایجاد کند.
مسئولیت اطلاعرسانی با چه کسی است؟
یکی از مهمترین انتقادهایی که در چنین شرایطی مطرح میشود به موضوع اطلاعرسانی بازمیگردد. مسافر معمولاً میان سه مرجع مختلف سرگردان میشود؛ شرکت هواپیمایی، سامانه فروش بلیت و سازمان هواپیمایی کشوری. در شرایطی که محدودیتهای گسترده از قبل قابل پیشبینی است، باید سامانهای یکپارچه برای اطلاعرسانی ایجاد شود تا مسافر در لحظه خرید بداند وضعیت پرواز مورد نظرش چگونه است. وجود هشدارهای واضح در صفحه فروش بلیت، اعلام احتمال تغییر برنامه پروازی و تعیین تکلیف سریع پروازهای مشمول محدودیت میتواند بخش مهمی از نگرانیها را کاهش دهد.
مسافران چه کنند؟
افرادی که قصد سفر در روزهای ۱۲ تا ۱۸ تیرماه را دارند، پیش از خرید یا نهایی کردن برنامه سفر، وضعیت پرواز خود را مستقیماً از شرکت هواپیمایی استعلام کنند. همچنین بهتر است خریداران بلیت، اطلاعیههای رسمی ایرلاینها و سازمان هواپیمایی کشوری را به صورت مستمر دنبال کنند. زیرا احتمال تغییر برنامههای عملیاتی در روزهای آینده وجود دارد. نگهداری رسیدهای خرید، ثبت مکاتبات و پیگیری وضعیت استرداد وجه نیز از اقداماتی است که در صورت لغو احتمالی پرواز میتواند به مسافران کمک کند.
آزمونی برای اعتماد عمومی
ماجرا فراتر از چند پرواز لغوشده است. مسئله اصلی اعتماد مسافران به نظام اطلاعرسانی صنعت هوانوردی کشور است. هنگامی که یک نهاد رسمی از توقف پروازها خبر میدهد و همزمان امکان خرید بلیت وجود دارد، طبیعی است که ابهام و بیاعتمادی شکل بگیرد. شاید در روزهای آینده بسیاری از این پروازها با تغییر ساعت یا اصلاح برنامه عملیاتی انجام شوند. شاید هم بخش قابل توجهی از آنها لغو شوند و وجه مسافران بازگردانده شود. اما آنچه اکنون اهمیت دارد، شفافیتی است که مردم انتظار دارند. تا زمانی که پاسخ روشنی برای این سوال وجود نداشته باشد، یک پرسش همچنان در ذهن هزاران مسافر باقی خواهد ماند؛ اگر آسمان برای برخی روزها بسته است، بلیتهایی که همین حالا فروخته میشوند قرار است مسافران را به کجا ببرند؟
