روزنامه هفت صبح| پایگاه خبری جماران به مناسبت چاپ کتابی از محمدحسین مطهری، نوه شهید مطهری، درباره حجاب گفتوگوی مفصلی با او انجام داده است که بخشی از آن درباره دیدگاه شهید مطهری درباره حجاب است. در ادامه مهمترین قسمتهای این گفتوگو را میتوانید بخوانید.
* شهید مطهری تلاش کرد تا غبارهایی که سنت و عادات جامعه روی مسئله حجاب انداخته بود را از بین ببرد و پالایش کند. ایشان از حیث شرعی به مسئله حجاب دست نزد، اما از حیث اجتماعی، سنتی و عادتی بسیار دست زده است. در کتاب «پاسخهای استاد به نقدهایی بر کتاب مساله حجاب» که یکی از شاگردان شهید مطهری نوشته و ایشان به نقدها جواب داده است، نکته جالبی وجود دارد: برخی میگویند، «شما بیشتر از حد پوشش را بگویید تا هر چه قدر کمتر رعایت کردند ما به حد مقبول و متوسطی که شریعت خواسته، برسیم». اما شهید مطهری برعکس فکر میکند و میگوید: «اتفاقاً اگر چیزی بگوییم که سخت است و قابل التزام نیست یا التزام به آن بسیار سخت است، آدمها خواهند گفت، آب که از سد گذشت چه یک کلّه چه صد کلّه».
* شهید مطهری معتقد است اگر ما به آنچه هست و قابل دفاع و معقول است، یعنی پوشش وجه و کفین، ملتزم باشیم، کفایت میکند. این پوشش لزوماً چادر نیست چون از کتاب «مساله حجاب» حجاب ساده سراسری درمیآید. بسیاری از قدیمیها که در آن حال و هوا زندگی کرده بودند برای ما تعریف کردند که مخالفین کتاب شهید مطهری که طبیعتاً سنتیهای جامعه بودند، اگر میدیدند خانمی کلاه گذاشته است، مثل مدلهایی که در سریالها نشان میدهد، به اینها «حجاب مطهری» میگفتند و از بغض به کتاب و ایدهای که شهید مطهری مطرح کرده است، چنین تلقی داشتند.
* ایده شهید مطهری این بود که اگر ما بر این حجاب یعنی پوشش وجه و کفین اصرار کنیم و بخواهیم به عنوان یک ایدهآل و حداقلی بپذیریم، منافاتی با کارهای اجتماعی ندارد. این گام مهمی بود که شهید مطهری برداشت چون بسیاری از افرادی که میخواستند تحصیل یا کار اجتماعی و مبارزاتی کنند حجاب را مانع نمیدیدند.
* ایشان میگوید ما طبقه سومی داریم که در نهضت اسلامی شکل گرفته است، اینها کسانی هستند که هم از شخصیت برخوردارند و هم شخصیت خود را حفظ کردهاند. اینکه از تعبیر شیء استفاده میکنم سوءتفاهم پیش نیاید. به عبارت دیگر هم زن ارزشمندی و هم شخصیت اجتماعی خود را حفظ کرده است؛ این همان توأمانی است که شهید مطهری مورد تأکید قرار میدهد.
* شهید مطهری یک مواجهه با سنتیها دارد و میگوید که حجاب نمیتواند مانع امر اجتماعی باشد و به صراحت میگوید که زن نمیتواند شخصیت مُعطّلی باشد و کار اقتصادی و کارآفرینی نکند. ایشان به سنتگرایان میگوید، با مدل حجابی که شما میگویید زن از جنبههای اقتصادی و اجتماعی محروم میماند و جامعه از این شخصیت محروم میشود. از طرف دیگر میگوید که اگر کسی زن را به ارتقای نقش اجتماعی دعوت میکند، لازمهاش این نیست که حجاب نداشته باشد و زن میتواند حجاب داشته باشد و به نقش اجتماعی خود عمل کند. از این جهت تیغ دو لبهای در اندیشه شهید مطهری داریم که هم با سنتیهای جامعه در تضاد است و هم با جریان متجددی که در جامعه به اسم تجدد تلاش میکند تا به سمت بیحجابی و حتی در مواردی برهنگی برود.
* در قانون شورایعالی فرهنگی، سال 84 که 22 سازمان مسئول حجاب بود به 26 سازمان افزایش پیدا کرد. رویکرد تفاوتی نکرد، آن زمان میگفتند 22 سازمان مسئول حجاب است اما الان میگویند که ما چند جای دیگر را هم پیدا کردیم، پس 26 سازمان مسئولیت دارد. رویکرد غلط است. اینها مکرر به صورت کمّی ـ کیفی حل میکنند در صورتی که نگاه رویکردی غلط است.
* به نظرم امر ایمانی نه باید هزینه و سوبسید داشته باشد. منظور من از سوبسید چیست؟ یعنی چون حکومت دست دینداران است، میخواهند دین را گسترش دهند. چون ما دیندار هستیم نمیتوانیم از این فرصت سوءاستفاده کنیم چون امر ایمانی، امری است که انسان باید با قلب خود آن را انتخاب کند و با امر عرفی و اجتماعی فرق میکند. برخی تا میخواهند از الزام حجاب یا سیاستهای قانونی دفاع کنند، مثال میزنند که در غرب مگر مدرسه یا واکسیناسیون الزامی نیست؟
مدرسه که امر ایمانی نیست! بالاخره کسی انتخاب میکند که مسیر زندگی من درس خواندن است یا نیست. امر ایمانی، امری نیست که تک تک بگوییم این کار را انجام دهید یا انجام ندهید. بنابراین سوبسیدی که ما به واسطه تشکیل حکومت و جمهوری اسلامی پیدا کردیم باعث شد، این فضا را فراموش کنیم که زمان شهید مطهری یک مبلغ دینی، استاد دانشگاه و روحانیِ حوزوی کتابی مینویسد برای اینکه از نسل جوان خواهش کند که حجاب چیز خوبی است و برای او حجاب را تبیین کند.
* یکی از مشکلات ما با سیاستهای حاکم بر حوزه حجاب، کاریکاتوری بودن اسلام است و فقط رگ افراد درباره حجاب تکان میخورد و کلفت میشود اما در حوزههای دیگر اینگونه نیست. حضرت آیتالله نوری همدانی هم اخیرا گفتند کاش همین کاری که برای حجاب شد، برای ربا هم میشد.
* ما در موضع ضعف و انفعال هستیم و احساس میکنیم کسی حجاب را نمیپذیرد، به همین دلیل مکرر میخواهیم با زور و قدرت آن را جا بیندازیم. در فضای رژیم پهلوی که در و دیوار چیز دیگری تبلیغ میکرد کتاب «مساله حجاب» چند ده هزار جلد چاپ شد، مگر امروزه کتابها چه مقدار چاپ میشود؟ در دهه چهل و پنجاه، شهید مطهری با کتاب «مساله حجاب» توانست از ایده خود دفاع کند. الان با کسانی مواجه هستیم که میگویند: آقا! در قرآن هم حجاب نیامده است.
