روزنامه هفت صبح| اهالی شهرهایی غیر از کلانشهرها بهخوبی میدانند که اگر بیمار شوند و نیاز به پزشک متخصص داشته باشند، روزهای سختی پیشرو دارند، چون پیدا کردن پزشک متخصص در برخی شهرها کار چندان آسانی نیست. رد خبرهای کمبود پزشک را حداقل تا 15 سال قبل هم میتوان گرفت، ولی هنوز هم این موضوع حیاتی حل نشده است. با وجود اینکه همه آمارهای رسمی از افزایش تعداد پزشک بعد از انقلاب خبر میدهند، باز هم وضعیت توزیع پزشکان چندان جالب بهنظر نمیرسد.
برای درک بهتر وضعیت باید آمارهای رسمی را کنار هم قرار دهیم، مثل آخرین خبری که از طرف علی نیکزاد، نایبرئیس مجلس، منتشر شد که گفته بود «بیش از 42درصد پزشکان در پنج کلانشهر کشور ساکن هستند و 60درصد باقیمانده بین 23 استان تقسیم شده است. سرانه پزشک از 4 یا 5/4 پزشک بهازای هر 10 هزار نفر به بیش از 15 رسیده و در مجموع آمار پزشکان بیشتر از 150 هزار نفر است. این شاخص برای ۱۰ هزار نفر جمعیت در تهران، تقریبا 5/2برابر دنیاست و نشان میدهد که حجم بالایی از پزشکان در تهران جمع شدهاند.»
تمرکز پزشکان در شهرهای بزرگ مثل تهران بیش از 10 برابر استان سیستان و بلوچستان است و طبق دادههایی که از طرف سازمان نظام پزشکی منتشر شده، در تمام استان سیستانوبلوچستان، بهازای هر ۱۰ هزار نفر فقط شش پزشک فعال- از پزشک عمومی تا متخصص و فوقتخصص- وجود دارد. حتی در استانی مثل تهران هم که وضعیت مناسبتر است، پس از شیوع کرونا، شرایط مراکز درمانی و کمبود کادر درمان و تجهیزات پزشکی بسیار جدی بود.
هر پزشک برای انجام کارها و مسئولیتهای پزشکی، به یک تیم ۱۲نفره از پرستار، داروساز، کادر آزمایشگاهی، کادرهای اتاق عمل و غیره نیاز دارد. در واقع کادر پزشکی با توجه به تعداد جمعیت و نیازهای هر استان، درست و منصفانه توزیع نشده است. بهغیر از این اعداد دیگری هم وجود دارد که عمق این ماجرا را نشان میدهد: در تهران بهطور میانگین حدود ۷۰ پزشک عمومی، متخصص و فوقتخصص، بهازای هر ۱۰ هزار نفر فعال است.
پزشکان ماندگار نمیشوند
ماجرای تمرکز پزشک در شهرهای بزرگ اواخر فروردین صدای نمایندگان مجلس را هم بلند کرد. اواخر فروردین صباغیان، نماینده مهریز و بافق، در صحن علنی مجلس و در طرح سوال از وزیر بهداشت پرسیده بود که چرا سرانه پزشک در ایران 15 بهازای هر 10 هزار نفر و در کوبا بهعنوان یک کشور جهان سومی این سرانه 84 است؟ اگر شورای عالی انقلاب فرهنگی همین ۲۰درصد افزایش پزشکان را تصویب نکرده بود، ما هم آن را تصویب نمیکردیم؛ چون تعارض منافع وجود دارد.
آخرین راهکار مجلس برای حل مشکل توزیع پزشکان، اصلاح قانونی مربوط به برقراری عدالت آموزشی در پذیرش دانشجو است. طبق این راهکار اگر مدت زمان تعهد خدمت پزشکان کم شود، مالیات آنها در مناطق محروم به صفر برسد و سقف کارانه هم برایشان برداشته شود که درآمد بیشتری داشته باشند، در مناطق محروم ماندگار میشوند و به شهرهای بزرگ مهاجرت نمیکنند. سال گذشته هم ظرفیت پزشکی 20درصد افزایش داده شده و ظرفیت جذب پزشک متخصص با رویکرد بومیگزینی هم 25درصد اضافه شد.
وضعیت توزیع پزشکان در شهرهای مختلف را که میتوانیم نام ناعادلانه روی آن بگذاریم، چند دلیل اصلی دارد و در هر دوره از وزارت بهداشت و دولت، برنامههایی برای حل آن به میان میآید، ولی نتیجهای ندارد. پرداخت هزینههای ماندگاری پزشک یکی از دلایل نماندن پزشکان در مناطق محروم است و بسیاری از آنها میگویند نظام پرداخت نادرست، کار را برای ماندگاری سخت میکند؛ چون بیمهها به یک خدمت پزشکی در شهرهای برخوردار و محروم رقم یکسانی را پرداخت میکنند.
جانبابایی، یکی از معاونان سابق وزارت بهداشت، در یکی از گفتوگوهایش توضیح داده بود «تا زمانیکه شورای عالی بیمه و بیمهها بر اساس میزان سختی کار، سختی شرایط آب و هوایی، سختی عدم دسترسی به شرایط رفاهی، خدمات پزشکی را گرانتر نخرند، پزشکان و پرستاران برای کار در این مناطق انگیزهای ندارند، در این وضعیت حتی اگر افزایش نیروی انسانی سهبرابر شود، شرایط عدم دسترسی به پزشک متخصص در مناطق محروم تغییر نخواهد کرد.»
به همه این دلایل باید کمبود پزشک را هم اضافه کرد که مهمترین دلیل آن شرایط نامناسب دستیاری پزشکی است؛ موضوعی که خود وزارت بهداشت آن را تایید کرده و گفته است که تا قبل از دولت جدید، دستیاران پزشکی دو میلیون تومان حقوق دریافت میکردند که این میزان افزایش یافت و به هشت میلیون تومان رسید.
عددها چه میگویند؟
آنچه درباره تعداد پزشکان در ایران وجود دارد، مربوط به اطلاعاتی است که در سامانه سازمان نظام پزشکی ثبت شده و عدد 149 هزار پزشک- هم عمومی و هم متخصص- را نشان میدهد. این فقط مربوط به پزشکانی است که پروانه دارند و اطلاعاتی درباره افراد فعال این حوزه وجود ندارد.
تنها اطلاعات قابل استناد درباره پزشکان فعال در دانشگاههای علوم پزشکی را در سالنامههای آماری میتوان پیدا کرد. از آنجا که تا امروز فقط سالنامه آماری سال 1400 موجود است، میتوانیم به دادههای دو سال قبل مراجعه کنیم. طبق این سالنامه تعداد پزشکان شاغل در دانشگاههای علوم پزشکی کشور 52 هزار و 50 نفر است که 100 هزار نفر با عدد اعلام شده سازمان نظام پزشکی تفاوت دارد. در همین سال استانهای تهران، اصفهان، خراسان رضوی، خوزستان و فارس بیش از سه هزار پزشک و دکترای تخصصی داشتند که تهران با 3889 پزشک رتبه اول را بهدست آورده بود.
