روزنامه هفت صبح، سارا سبزی| قبل از اینکه درباره مومیایی کردن جسد در ایران بخوانید، بهتر است فرق اساسی آن با مومیایی کردن مصریان و هرچیزی که به آن مربوط است را بدانیم. تصویری که ما از مومیایی کردن داریم، همان کتانپیچ کردن جسدهای فراعنه مصری است که قرار بود آنها را جاودانه کند و بهنظر میرسد که موفق هم شدهاند. اما امروز مومیایی کردن جسدها که در تمام دنیا انجام میشود، ماجرای متفاوتی دارد و خبری از پارچه کتان و موم نیست.
انتقال جسد به شیوه مومیایی مربوط به پروتکلهای بینالمللی شرکتهای هواپیمایی و ایرلاینهاست؛ اگر قرار باشد جسدی از طریق مسیر هوایی منتقل شود، برای جلوگیری از فساد باید مومیایی شود. برای این کار هم از روشهای مختلفی استفاده میشود که اساس بیشتر آنها وارد کردن مواد ضدعفونیکننده قوی با فشار از طریق سرخرگهای بدن است. از نظر علمی، مومیایی به جسدی گفته میشود که در اثر تماس عمدی یا تصادفی با عواملی که باعث کُند یا متوقف شدن روند فساد در جسد میشود مانند مواد شیمیایی، سرمای فوقالعاده زیاد، هوای بسیار گرم و خشک همراه با کوران، بهصورت کامل یا ناکامل حفظ شده است.
یکی از روشهایی که برای حفاظت از اجساد در برابر فاسد شدن استفاده میشود، تزریق فرمالین است. بعد از اینکه تمام خون بدن فرد متوفی تخلیه شد، فرمالین به بدن فرد تزریق میشود. روش دیگر هم تخلیه اعضای داخلی بدن است که زودتر فاسد میشوند و بهجای آنها فرمالین ریخته میشود. بعد از ورود این ماده به بافت بدن، فرایند فساد متوقف میشود. اجسادی که با این روش مومیایی میشوند، ماندگاری زیادی ندارند؛ بهاندازهای که در طول پرواز فاسد نشوند و مایعات بدنشان به بیرون نشت نکند. جنازه مومیایی شده به این شکل کاملا تازه میماند و بعد از دفن شدن، کمکم تاثیر مواد به کار رفته در آن از بین میرود و جسد تجزیه میشود.
هر بخشی از این فرایند در ایران، تعرفه مخصوص به خودش را دارد؛ از معاینه جسد تا تعیین علت فوت، هویت و نگهداری جسد در سردخانه و استفاده از کاور و… همه این هزینهها باید از طرف خانواده متوفی پرداخت شود. در کشورهای دیگر روشهای مختلفی برای انجام این کار استفاده میشود، مثل انجماد، استفاده از انواع مختلف مواد شیمیایی یا فیکساتور برای ثابت نگه داشتن جسد.
مومیایی کردن اجساد در ایران توسط پزشکی قانونی انجام میشود، در کمتر از 12 ساعت و توسط یک تکنسین تشریح و زیر نظر پزشک. علت تاکید بر انجام شدن آن در تهران، وجود فرودگاه بینالمللی است؛ چون اجساد مومیایی شده باید در زمان کوتاهی جابهجا شوند. بعد از طی شدن این فرایندها، جسد مومیایی شده در سردخانه نگهداری میشود تا هماهنگیهای قانونی و اداری لازم با سفارت و شرکت هواپیمایی صورت گیرد.
بعد از طی شدن مراحل قانونی جسد در جعبهای قرار میگیرد که بدنه داخلی آن چوبی و بدنه خارجی از جنس فلز است. جعبه بعد از پلمب شدن به شرکت هواپیمایی تحویل داده میشود. پیکر عباس کیارستمی، کارگردان مشهور ایرانی، هم برای انتقال از فرانسه به ایران مومیایی شد. او در روند درمان فوت کرده بود و جسدش باید به ایران منتقل میشد. همان زمان رئیس وقت سازمان نظام پزشکی از اصطلاح وکیوم شده برای انتقال جسد او استفاده کرد که در واقع به عملیات مومیایی قانونی اشاره کرده بود.
هر مومیایی 10 میلیون تومان!
شرکتهایی در بخش خصوصی فعال هستند که خدمات انتقال جسد به پزشکی قانونی، تحویل آن به هواپیما و تحویل در کشور مقصد را انجام میدهند. جسد مومیایی و وکیوم شده در طول زمان پرواز در قسمت بار و در فضایی دور از چمدانهای مسافران نگهداری میشود؛ چون فضای نگهداری جسد نیاز به دمای متفاوتی دارد که دچار فساد نشود.
اجسادی که در پزشکی قانونی مومیایی میشوند بین 48 تا 72 ساعت سالم میمانند. اگر مقصد تحویل اجساد کشورهای همسایه باشد، میتوان آن را از راه زمینی هم انتقال داد. اگر جسدی از مسیر هوایی داخلی هم منتقل شود، همین فرایند برای آن طی میشود. علاوه بر اين وقتی جسدی به این شیوه مومیایی شود، دیگر امکان کالبدشکافی وجود ندارد.
مومیایی کردن اجساد هم تعرفه خودش را دارد و رقمی که سال گذشته برای آن تعیین شد، 10 میلیون تومان بهازای هر جسد بود. در مجموع از ابتدای سال 1401 تا پایان مهر سال گذشته 55 جسد برای انتقال به خارج از کشور مومیایی شدند. البته رقم این کار برای کشورهای عراق و افغانستان هفت میلیون تومان بابت هر جسد مومیایی شده است.
مومیایی فقط برای انتقال جسد
علاوه بر اینکه علت فوت متوفی باید تعیین شود، همه روند مومیایی کردن جسد طبق یک قرارداد صورت میگیرد. بعد از انجام شدن کارهای اداری و طی شدن فرایند مومیایی شدن، گواهی تایید آن به سفارت کشور مقصد تحویل داده میشود تا اقدامات مربوط به انتقال با هواپیما و گمرکی آن هم انجام شود.
جسد مومیایی شده با حضور بستگان فرد یا نماینده قانونی آنها یا یک نماینده از سفارت کشور مقصد، همراه با نماینده گمرک در سازمان پزشکی قانونی در جعبههای چوبی و آهنی بستهبندی شده و برای حمل به کشور مقصد آماده میشود. برای جسدهایی که از راههای زمینی منتقل میشوند در صورت درخواست بستگان، مومیایی انجام میشود. نکته مهم این است که مومیایی کردن در ایران فقط برای انتقال جسد انجام میشود و استفاده از آن برای موارد دیگر ممنوع است.
نکته
انتقال جسد به شیوه مومیایی مربوط به پروتکلهای بینالمللی شرکتهای هواپیمایی و ایرلاینهاست؛ اگر قرار باشد جسدی از طریق مسیر هوایی منتقل شود، برای جلوگیری از فساد باید مومیایی شود. برای این کار هم از روشهای مختلفی استفاده میشود که اساس بیشتر آنها وارد کردن مواد ضدعفونیکننده قوی با فشار از طریق سرخرگهای بدن است. از نظر علمی، مومیایی به جسدی گفته میشود که در اثر تماس عمدی یا تصادفی با عواملی که باعث کُند یا متوقف شدن روند فساد در جسد میشود مانند مواد شیمیایی، سرمای فوقالعاده زیاد، هوای بسیار گرم و خشک همراه با کوران، بهصورت کامل یا ناکامل حفظ شده است.
