روزنامه هفت صبح، نگین باقری| وقتی درباره مشکلات آب حرف میزنیم، درباره چه حرف میزنیم؟ برخلاف اینکه اکثر مواقع آسمان و کاهش بارندگی را برای پدیده کمآبی متهم میکنند، این روزها مرکز، غرب و شمالغربی کشور به دلایل متنوع دیگری درگیر مشکل آب بودهاند. آنچه در همدان، ارومیه و شهرکرد اتفاق افتاده، نشان میدهد که خالی شدن لولهکشیهای آب در هیچ دو شهری شبیه همدیگر نیست. همدان با کمآبی روبهرو شده، شهرکرد با گلآلود بودن آب در ارتفاعات و ارومیه با افزایش میزان مصرف.
در همدان چه اتفاقی دارد میافتد؟
اینطور که مدیرعامل آب منطقهای همدان گفته ماجرای این استان از جنس کمآبی است و نه مانند اتفاقی که در شهرکرد رخ داده گلآلود شدن آن. به گفته او ذخیره آبی سد اکباتان وضعیت خوبی ندارد و نمیشود از تمام ظرفیت آن استفاده کرد. به همین دلیل هم آنها مجبور شدند آب را سهمیهبندی و در ساعاتی از روز قطع کنند. سدی که او از آن حرف زده، یکی از مهمترین منابع آب است که رودی بهنام آبشینه از دامنه الوند به آن میریزد و در پاییندست مزارع زیادی از آن تغذیه میکنند.
اینطور که گزارش اخیر شرکت آب و فاضلاب در تیرماه امسال نشان میدهد، فقط ۴ میلیون مترمکعب از این سد با ظرفیت ۳۳میلیون مترمکعب امروز آب دارد. این فقط سد اکباتان نیست که با یکهشتم ظرفیتش دارد کار میکند. وضعیت در بقیه مخازن هم خیلی روبهراه نیست.
گزارش سال آبی همدان به ما نشان میدهد که بارندگی امسال، خیلی بیشتر از سال پیش بوده. در واقع بهجز بهمن و آذر (سال آبی از مهرماه شروع میشود)، نمودار بقیه ماههای سال رشد بارندگی را در این مدت ۱۰ماه به ما نشان میدهد. برای مثال ماه اردیبهشت امسال میزان بارندگی ۷برابر بیشتر از اردیبهشت سال گذشته بوده است.
پس مشکل چیست؟ از مدارک و اسنادی که شرکت آب و فاضلاب همدان در سایت خود گذاشته، اینطور بهنظر میرسد مسئله بیشتر از بارش، تغییرات مخازن آبهای زیرزمینی است که در کل همدان در حال افت بوده. طوریکه براساس یکی از گزارشهای تیرماه، امسال همه منابع آبی این استان، بهطور میانگین سالانه نزدیک به ۱۱متر در حال افت هستند.
این سالی ۱۰متر افت حجم آب را بگذارید کنار این موضوع که براساس آن حجم مخازن و منابع آب در همدان در این مدت رو بهخالی شدن هرچه بیشتر رفته و تراز همه آنها منفی بوده است.
راهحل در همدان
اولین کاری که انجام شده سهمیهبندی آب است: فعلا دو منطقه الف و ب ایجاد شده. گروه الف از صبح تا ساعت ۱۵ بعدازظهر آب ندارند و گروه ب از ساعت ۱۵ تا ۲۱ شب. البته این موضوع را برخی از ساکنان همدان رد میکنند و میگویند فقط روزی ۵ ساعت آب دارند.
در گروههای خانوادگی این شایعه دست بهدست میشود که برای تامین آب شرب، آب فاضلاب تصفیه میشود اما چنین چیزی خیلی شایعه بزرگی است و رئیس شرکت آب هم میگوید صحت ندارد.
اینطور که مدیرعامل شرکت آب همدان گفته، آبی که امروز به دست مردم میرسد از ۱۴چاه اجارهای کشاورزان تامین شده که باز هم یعنی برداشت از آبهای زیرزمینی. علاوه بر این یکی از معاونان این شرکت هم با فارس مصاحبه داشته و گفته با حفر چند چاه جدید این کمآبی را دارند جبران میکنند. در روزهای قبل این سهمیهبندی اعلام نشده بود، به این خاطر که قرار بود از این چاهها استفاده شود اما وقتی این چاهها هم وارد مدار نشدند، تصمیم گرفتند که آب را قطع کنند.
آبی که همدان دارد فعلا با آن مشکل را بهطور موقت حل میکند، همان منابع زیرزمینی است که خودش بلای جان این استان بوده. اینطور که آمار سال ۱۴۰۰ میگوید ۹۰درصد از منابع آب زیرزمینی استان همدان در بخش کشاورزی مصرف میشوند. تعداد چاههای غیرمجاز تا تیرماه امسال به شش هزار و ۳۸۶ چاه رسیده. اینطور که این گزارش نوشته منبع اصلی این کمآبی را احتمالا باید برداشت غیرمجاز بدانیم که میزان آن به ۲۷۹ میلیون مترمکعب در سال میرسد.
راهحل بعدی برای این دردسر را وزیر نیرو داشته و گفته آب تا دو سه هفته دیگر به خانهها میرسد. محرابیان که دیروز به همدان رفته بود، یک پروژه جدید افتتاح کرد که اگر این پروژه بر مدار شود، آب سد تالور در مرز کردستان و زنجان به مردم همدان خواهد رسید. البته جستوجوها نشان میدهد که مرحله اول آبرسانی از این سد به همدان فروردین ماه افتتاح شده بود و استاندار همدان گفته بود که تا اواخر خرداد به این استان خواهد رسید.
رکورد مصرف آب در ارومیه
تقسیم وظیفهها دیروز به این شکل بود که وزیر نیرو به همدان برود و کشاورزی به ارومیه. ارومیهایها هم اخیرا با افت فشار آب و گاهی قطعی روبهرو شدهاند. مشکل ارومیه در چیست؟ روز شنبه که آب برخی محلات در اثر ترکیدگی لوله قطع شده بود. این را مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب آذربایجان غربی در گفتوگو با بخش خبری ۲۳ اطلاع داد، ولی در مورد بقیه مناطق و خیابانها گفته است که به دلیل افزایش دما، مصرف بالا رفته وگرنه این استان مشکلی در تولید آب ندارد.
گزارشهای شرکت آب و فاضلاب منطقهای این استان تا سال ۱۴۰۰ هم این را تایید میکند که از لحاظ تامین آب، آن میزان آبی که برای منابع آبی مختلف این استان تا سال ۱۴۰۰ پیشبینی شده بود، در این استان تامین شده. قبلا در تیر ماه هم مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب این استان گفته بود که رکورد میزان مصرف در این استان زده شده، بنابراین دور از ذهن نیست که افزایش مصرف منجر به این پدیده شده باشد.
دردسر عجیب برای شهرکرد: فروپاشی و گلآلود شدن آب
در دوازده روز گذشته، داستان بیآبی در شهرکرد متفاوت بوده. از نیمه دوم مردادماه با قطعی آب در این شهر و روستاهای اطراف آن، ایستگاههای مشخص آبرسانی تعیین شد که با تانکر در سطح شهر بین مردم آب توزیع میکردند. مدیران آبفای چهارمحال و بختیاری میگویند که سیلاب در کوهرنگ باعث شده که آب آن گلآلود و آب چشمه از مدار خارج شود.
با این حال برخی دیگر از کارشناسان مانند محمد درویش اینکه سیلاب منجر به گلآلود شدن آب باشد را قبول ندارد و از احتمال متلاشی شدن خاک در لایههای زیرین که منجر به گلآلود شدن سرچشمه کوهرنگ شده حرف میزند. توضیح او این بوده که خاک کوهرنگ خیلی حساس بوده و تحتتاثیر عملیات تکنولوژیک، زلزله یا هر عامل خارجی دیگر فرو میپاشد. همین موضوع هم باعث این دردسر بزرگ برای شهرکردیها شده.
به همین خاطر هم اگر در همدان آب ذخایر زیرزمینی از دست رفته و در ارومیه مصرف افزایش داشته، میزان تولید آب در چهارمحال و بختیاری حتی ۱۰برابر بیشتر از نیازش است اما از ۲سال پیش موضوعاتی مانند یخزدگی، کاهش دبی، کدر شدن آب در پی بارندگی و حالا گلآلود شدن آن باعث شده چشمه کوهرنگ از مدار آبرسانی به چند شهر در چهارمحالوبختیاری و شهرکرد و حتی اصفهان، خارج و این دردسر بزرگ برای آنها تراشیده شود.
