روزنامه هفت صبح | هفته پیش اختلال در شبکه توزیع بنزین پیش از هر چیز دو قربانی گرفت: قربانیان اول مسافرانی که با کرایههای نجومی روبهرو شدند و قربانیان دوم رانندههایی بودند که چارهای به جز استفاده از سهمیه آزاد بنزین نداشتند. این ماجرا اوضاع را تا چند روزی به هم ریخت تا اینکه قربانی سوم ماجرا هم مشخص شد. با اینکه دو شرکت تاکسی آنلاین سعی کرده بودند هزینه این اختلال را از جیب خود بدهند تا بحران را دور بزنند اما باز هم چهارشنبه صبح ستاد تنطیم بازار تپسی و اسنپ را نقره داغ کرد. این ستاد بدون اینکه هیچ مسئولتی در قبال بحران بنزین بپذیرد، دستور داد که این دو شرکت هزینههای اضافی افزایش قیمت را به حساب مسافران بازگردانند.
چهارم آبان بود که اختلال دامن همه چهار هزار و ۳۰۰ پمپ بنزین کشور را گرفت. همین اتفاق باعث شد که اول صفهای طولانی در هر پمپ بنزین درست شود، ترافیک افزایش یابد و بعد کم کم افراد استفاده از تاکسیهای آنلاین را به بیرون آوردن خودروی شخصی ترجیح دهند. اگرچه پمپ بنزینها آرام آرام به سامانه برگشتند.
اما همانطور که گفته شد، این ماجرا بدون دردسر به پایان نرسید. شوک قیمتی در همه تاکسیهای آنلاین مثل اسنپ و تپسی باعث شد که آنها در افکار عمومی به سوءاستفاده از وضعیت یا به زبان ساده، ماهیگیری از آب گلآلود متهم شوند. مثلا یکی از کاربران توئیتر روایت کرده بود که بعد از رسیدن به مقصد راننده به بهانه استفاده از بنزین آزاد درخواست افزایش دوبرابری کرایه را میکرد. این ماجرا مسافر و راننده را از هر دو طرف عصبانی کرده بود ولی توضیح آن طرف ماجرا، یعنی تصمیمگیران اسنپ و تپسی چه بود؟
چرا کرایه بالا رفت؟
اول بیایید نگاهی به این بیاندازیم که زمان درخواست سفر مسافران، قیمت کرایه با چه مکانیسمی تعیین میشود. تاکسیهای آنلاین با پارامترهای مختلفی قیمت کرایهها را تعیین میکنند که یکی از آنها تقاضا و عرضه و دیگری ترافیک سطح شهر است. اسنپ و تپسی هیچ کدام این را رد نکردند که همزمان با اختلال با یک شوک قیمتی روبهرو شدند ولی هر دو آنها کمی بعد بیانیه دادند که این مازاد قیمتی که در ساعات اولیه اختلال رخ داده پرداخت خواهند کرد.
چرا تصمیم گرفتند فقط مازاد قیمت همان ساعت اولیه را جبران کنند؟ دوباره به روز حادثه برگردیم. اینطور که روابط عمومی تپسی توضیح داده وقتی تعداد درخواستهای سفر افزایش مییابد و از آن طرف به خاطر اختلالها ترافیک شهری بیشتر میشود، قیمت کرایهها به صورت هوشمند افزایش مییابد. آنها وقتی با این شوک قیمتی روبهرو میشوند الگوریتم هوشمند تعیین کرایهها را از کار میاندازند تا خودشان به صورت دستی قیمت را از آنچه هست پایینتر تعیین کنند.
در واقع با این کار آنها قیمتها را به صورت دستی کنترل میکردند تا به صورت غیرمتعارف افزایش پیدا نکند. مدیرعامل اسنپ هم کمی بعد توضیح داده و گفته بود که آنها هم این روش را برای کاهش نرخ کرایه در سیستم قیمتگذاری خود پیاده کردند. پس تا اینجا مشخص بود که بخشی از اعتراض رانندهها بابت همین کاهش قیمت بوده است ولی این تمام ماجرا نبود؛ از آن طرف سه دوره بود که هزینه بنزین سهمیهای رانندهها هم پرداخت نشده بودند و به همین خاطر خیلی از سفیران دیگر درخواست سفر را قبول نمیکردند.
این ماجرا مزید بر علت قبلی، منجر به افزایش قیمت شده بود. بعد از این داستان گویا تپسی تفاوت قیمت بنزین سهمیهای و آزاد را برای رانندههایی که آن ساعت فعال بودند واریز میکند و پمپ بنزینهای فعال را روی نقشه نشان میدهند. بعد هم برای آنها طرحهای تشویقی میگذارند تا فعالیت سفیران را افزایش دهد و عرضه و تقاضا به تعادل برسد. آنها یک کار دیگر هم کردند. سهشنبه هفته قبل خبر میدهند که مازاد کرایه همان ساعات اولیه را که هنوز الگوریتم هوشمند فعال بود به مسافران برمیگردانند.
برای اسنپ هم اتفاق مشابهی افتاد. تا اینجا زاویه نگاه این شرکتهای تاکسیرانی این بود که ما توانستیم این افزایش قیمت را کنترل کنیم تا از پیچ بحران به سلامت بگذریم. ولی ماجرا روز چهارشنبه طور دیگری برایشان رقم خورد. صبح آن روز ستاد تنظیم بازار با حضور رئیسجمهور جلسه گذاشت. در آن جلسه ستاد تعیین کرد که هزینههای اضافی ناشی از افزایش قیمت شرکتهای تاکسی آنلاین باید به حساب مسافران برگردد.
اتفاقی که جزئیات زیادی درباره آن نیامده و احتمالا این شرکتها میتوانند ادعا کنند که به روشهای مختلف این اختلاف قیمتی در روزهای گذشته را به جیب مسافران برگرداندهاند. در این جلسه مقرر شد این شرکتهای خدمات دهنده تمامی مبالغ افزایش قیمت خود را از درآمد شرکتهای خود و نه رانندگان، به مسافرین بازگردانند و به هیچ عنوان مبلغی از رانندگان این دو شرکت کسر نشود.
با اینکه تاکسیهای آنلاین جریمه شدند ولی آنها معتقدند که برخلاف تصور عمومی بحرانها برای آنها سود و نفعی به دنبال ندارد. چراکه بحران برای آنها عرضه و تقاضا را به هم میزند و درنتیجه کیفیت کارشان را پایین میآورد. از طرف دیگر ذهنیت فضای عمومی وموج انتقادی که در تلویزیون و رسانههای دیگر نسبت به افزایش قیمت آنها شده بود، تصویرشان را مخدوش میکند.
به همین خاطر آنها هم از سوی افکار عمومی محاکمه شدند، هم رانندههای خود را نتوانستندهمراه کنند، هم جریمه اختلال را از جیب پرداخت کردند و هم از سوی دولت محکوم شدند؛ مجموع عواملی که باعث شد باخت اصلی برای اسنپ و تپسی نوشته شود.
