هفت صبح، فاطمهسادات فاطمی | در جریان تهاجم آمریکا و اسرائیل به ایران و همزمان با حمله دشمن به تأسیسات شهری و بناهای عمومی، بخشی از میراث تاریخی و فرهنگی ایران نیز دچار خسارات شدید شده است. براساس گزارشهای رسمی از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۹ فروردین ۱۴۰۵، دستکم ۱۱۴ بنای تاریخی کشور دچار آسیب شدهاند که ۶۰ مورد از آنها در شهر تهران قرار دارند.
این در حالی است که مطابق با کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حمایت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه، دولتهای عضو موظفاند از هدف قرار دادن آثاری که دارای ارزش فرهنگی و تاریخی برای بشریت هستند، خودداری کنند. در ماده ۴ این کنوانسیون بهصراحت آمده است که طرفهای درگیر باید در تمام شرایط از هرگونه آسیب عمدی به اموال فرهنگی اجتناب ورزند و از استفاده نظامی از این اماکن بپرهیزند.
سازمان یونسکو نیز در بیانیهای پیشتر تأکید کرده بود که مختصات و موقعیت دقیق سایتهای ثبت جهانی ایران از جمله کاخها، موزهها و بافتهای تاریخی در اختیار طرفهای درگیر قرار گرفته است تا در عملیات نظامی از آسیب مصون بمانند با اینحال، گزارشها از وارد شدن خسارت به بناهای شاخصی چون کاخ گلستان، مجموعه سعدآباد و موزههای وابسته، کاخ مرمر، عمارت مسعودیه، خانههای تاریخی تیمورتاش و مستوفیالممالک، بازار تاریخی تهران، محور فرهنگی خیابان ولیعصر و موزه آبگینه حکایت دارد.
چنین اقداماتی علاوه بر نقض کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه، مغایر با اصول کنوانسیون جهانی میراث فرهنگی و طبیعی ۱۹۷۲ است که دولتهای عضو را به حفاظت و صیانت از آثار تاریخی، نه فقط در زمان صلح بلکه در شرایط بحرانی نیز متعهد میسازد. همچنین بر اساس نظامنامه دوم کنوانسیون لاهه (۱۹۹۹)، تخریب یا آسیبرسانی به اموال فرهنگی در جریان جنگ، میتواند در زمره جرائم بینالمللی محسوب شود.
میراث فرهنگی، حافظ حافظه تاریخی یک ملت و نشانه استمرار هویت تمدنی اوست. آسیب به این آثار، فراتر از خسارتی مادی، ضربهای بر پیکر میراث مشترک بشریت است. اجرای دقیق تعهدات بینالمللی و همکاری نزدیک نهادهای ملی با سازمانهای جهانی مرتبط، گامی اساسی برای پاسداشت این سرمایههای مشترک انسانی است
* فاطمهسادات فاطمی/ کارشناس ارشد باستانشناسی
