هفت صبح| ایران بمب اتم خواهد ساخت یا نه؟ این پرسشی است که در همه سالهای فعالیت هستهای ایران چه در داخل و چه در خارج از کشور و از سوی دولتها و نهادهای بینالمللی پرسیده شده است. همواره پاسخ ایران هم خیر بوده و تا پیش از این همواره گفته میشد بر اساس حکم رهبر انقلاب مبنی بر حرام بودن ساخت بمب اتم، ایران به سمت ساخت این سلاح کشتار جمعی نمیرود اما دولتهای غربی هیچوقت این قول ایران را نپذیرفتند و تا همین امروز نیز فعالیت هستهای ایران را به مثابه تلاش برای دستیابی به بمب اتم در نظر میگیرند.
با همین استدلال نیز در مقاطع مختلف تحریمهای مختلفی علیه ایران وضع کردهاند. موضع رسمی ایران اما همواره و هنوز هم نفی هر تصمیمی برای ساخت بمب اتم است. حالا پرسش آن است که آیا موضع رسمی ایران به منزله یکدست بودن نظرات در داخل بر سر این موضوع است؟ به نظر میرسد که چنین نیست و بعضا بودهاند افرادی که ساخت بمب اتم را توصیه کردهاند. مثلا احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس باور دارد؛ باید خیلی وقت پیش بمب اتم میساختیم زیرا ما از قبل هزینههایش را پرداخت میکردیم و حتی بدون آنکه از انپیتی خارج میشدیم باید بمب اتم میساختیم. احمد نادری، دیگر نماینده مجلس هم به صراحت از ساخت بمب اتم دفاع میکند و میگوید: «مشاهده رفتار و گفتار ترامپ در دوره اول ریاست جمهوری با کره شمالی نشان میدهد که داشتن بمب اتم برای کره امنیت آورده است. مدتهاست که بسیاری از نخبگان و دلسوزان کشور و انقلاب آزمایش و اعلام بمب را درخواست دارند. اگر ما هم مسلح به بمب اتمی بودیم، ترامپ جرات تهدید به بمباران نمیکرد».
یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه نیز پیش از جنگ 40 روزه و حتی 12 روزه در فروردین سال 1404 در یادداشتی نوشته بود: «جمهوری اسلامی بارها اعلام کرده، سلاح هستهای در دکترین دفاعی ایران جایگاهی ندارد. فتوای رهبر حکیم انقلاب اسلامی هم در این موضوع، بسیار روشن بارهاوبارها مطرح و تکرار شده است اما در این میان، یک نکته مهم و کلیدی وجود دارد و آن اینکه، از سوی برخی مقامات در جمهوری اسلامی اعلام شده در صورت عملیشدن تهدیدها علیه برنامه هستهای، ایران در دکترین دفاعی و ماهیت برنامه هستهای خودش تجدیدنظر خواهد کرد؛ معنای این تجدیدنظر بسیار روشن است». او مطرح میکرد که با شرارت هرچه بیشتر آمریکا و اسرائیل، صنعت هستهای ایران وارد مرحله جدیدی میشود که منظور او از مرحله جدید همان ساخت بمب اتم بود.
در این میان اما موضع علی لاریجانی به نظر مهمتر میرسید زیرا هم مشاور رهبر انقلاب بود و هم آنکه چهرهای میانهرو محسوب میشد و شنیدن احتمال ساخت بمب اتم از زبان او بسیار دارای اهمیت بود. لاریجانی در 11فروردین 1404 گفته بود:« اگر آمریکا یا اسرائیل به بهانه هستهای ایران را بمباران کنند، ایران مجبور خواهد شد به سمت تولید بمب اتم برود. مردم فشار خواهند آورد که به سمت ساخت بمب اتم برویم».
این مواضع در حالی است که البته از آن سو برخی باور دارند ساخت بمب اتم حرکت شرعی دارد زیرا رهبر شهید انقلاب به صراحت حکم حرمت آن را داده بودند. حتی به تازگی محسن رفیقدوست در گفتوگویی با بیان اینکه امام(ره) نیز با ساخت بمب اتم مخالف بودند، گفته است: « امام فرمودند بمب اتم نسازید. رهبر شهید انقلاب هم تاکید کردند که ساخت بمب اتم حرام است. زمانی که میخواستم از خدمت امام مرخص شوم، ایشان دوباره مرا صدا زدند و فرمودند میدانی چرا نباید بمب اتم بسازیم؟ چون بمب اتم سلاح جنگ نیست؛ بمب اتم حرث و نسل را از بین میبرد. ما نیامدهایم که حرث و نسل را نابود کنیم. آن ۱۷ گروهی را که ایجاد کردهای، هر چقدر میخواهی توسعه بده تا در عرصه دفاع بر دشمن برتری داشته باشی، اما بمب اتم نساز.»
برخی هم از منظر سیاسی میگویند ساخت بمب اتم فشارها را بر ایران بیشتر میکند و ممکن است جنگ با ایران به نوعی دائمی شود و اسرائیل در همراهکردن آمریکا و جامعه جهانی علیه ایران توجیهات بیشتری خواهد داشت. با این اوصاف در شرایط کنونی درباره ساخت بمب اتمی یک نگاه وجود ندارد و بعضا میبینیم که این اختلاف نظرها بسیار پر رنگ خود را نشان میدهد.
درخواست ساخت بمب اتم، بازتولید دیدگاه نتانیاهو
حشمتالله فلاحتپیشه، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس دهم، در پاسخ به این پرسش که آیا واقعاً در داخل کشور اختلافنظرهای جدی درباره ساخت یا عدم ساخت بمب اتم وجود دارد، به «هفت صبح» گفت: «درخواست ساخت بمب اتم در شرایط اخیر از سوی برخی نیروها را بازتولید دیدگاههای نتانیاهو میدانم. اکنون به شکلی ظالمانه، بخش عمدهای از تاسیسات هستهای ایران از بین رفته است. ایران هیچ برنامهای برای تولید بمب هستهای نداشت، اما تحت این عنوان که این برنامهها ممکن است در آینده به ساخت بمب منجر شود، بخشی از این تاسیسات را از بین بردند. ایران زمانی که قابلیت تولید بمب را داشت نیز راهبردش ساخت بمب نبود؛ چه رسد به امروز که بخش مهمی از این تاسیسات از بین رفته است.
با این حال، افرادی مانند نتانیاهو با طرح چنین ادعاهایی، پروژه جنگ بیپایان با ایران را دنبال میکنند. عجیب است که در چنین شرایطی، برخی افراد که میدانند ایران در حال حاضر امکان تولید بمب را ندارد، همچنان درباره این مسئله سخن میگویند. در هیچ جای دنیا به اندازه ایران درباره بمب اتم صحبت نمیشود. اگر ۹ کشور دارنده سلاح هستهای در جهان را با یکدیگر مقایسه کنیم؛ یعنی پنج عضو دائم شورای امنیت به همراه پاکستان، کره شمالی و هند میبینیم که هیچکدام اعلام نکردهاند در حال ساخت بمب اتم بودهاند اما در ایران، در حالی که اساسا چنین موضوعی وجود نداشت، برخی افراد مدام از بمب اتم سخن گفتند و عملا بهانه به دست نتانیاهو دادند. ایرانیان هم پیاز را خوردند و هم چماق را».
دو راهی جنگ بیپایان و دیپلماسی
او با طرح این نگاه که اکنون سخن گفتن از بمب اتم میتواند ایران را وارد یک جنگ بیپایان کند، بیان کرد: «در شرایط کنونی، کشور در یک موقعیت پرتگاهی قرار دارد؛ یکسو جنگ بیپایان است و سوی دیگر دیپلماسی. در چنین وضعیتی، عدهای در داخل از بمب اتم سخن میگویند و عدهای مانند نتانیاهو نیز در آن سوی مرزها با دستآویز قرار دادن همین مواضع، سعی میکنند ترامپ را قانع کنند تا با ایران بجنگد. سیاست کشور همواره این بوده است که به سمت ساخت بمب اتم نرود. طرح این موضوع در شرایط کنونی نیز شبیه دامی است که آقای لاوروف در آستانه تفاهمنامه اسلامآباد ایجاد کرد.
او در آن زمان، ابهامی در میان غربیها ایجاد کرد؛ با این مضمون که آمریکا و اسرائیل مرتکب اشتباه شدند که رهبر ایران را ترور کردند زیرا رهبر پیشین ایران بر اساس حکمی فقهی باور به حرام بودن ساخت بمب اتم داشت اما مشخص نیست که رهبر کنونی ایران چنین نگاهی داشته باشد یا خیر. روسها بیش از هر کشوری میدانند که ایران از گذشته برنامهای برای ساخت بمب اتم نداشته است، اما میخواستند جنگ ایران پیش از جنگ اوکراین پایان پیدا نکند. روسوفیلهای داخلی، ایران را به عنوان یک تهدید بزرگ مطرح میکنند تا جنگ ادامه پیدا کند. این رویکرد نیز از خارج به داخل منتقل شده است».
ادامه پروژه ایرانهراسی با طرح ساخت بمب اتم
این نماینده پیشین مجلس همچنین مطرح کرد: «تا پیش از این مثلث کشورهای عربی، آمریکا و اسرائیل پروژه ایرانهراسی را دنبال میکردند، اما سالهاست که برخی افراد در داخل نیز این پروژه را دنبال میکنند. عدهای نیز تصور میکنند از سر دلسوزی چنین اقداماتی انجام میدهند، اما ناخواسته به شکلگیری ایرانهراسی کمک میکنند. طرح موضوع بمب اتم ایران، بخشی از پروژه ایرانهراسی است؛ هرچند درباره اینکه چرا این موضوع در گذشته شکل نگرفت، بحثهای زیادی مطرح شده است».
بمب اتم و بازدارندگی؟
او در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر اینکه اگر ایران بمب اتم داشت، آیا نمیتوانست از بازدارنگی لازم برای جلوگیری از جنگ استفاده کند، توضیح داد: «من شخصا معتقدم شاید این اتفاق که میگویید رخ میداد اما مسئله این است که صرف شعار دادن وضعیت را برای کشور سختتر میکند. از سوی دیگر هر کشوری که بمب اتم را با هدف ایجاد بازدارندگی تولید کند، گرچه میتواند تا حدی مانع جنگ شود اما کشورهایی اسرائیل، آمریکا، هند و روسیه که دارای بمب اتم هستند نیز مورد حمله قرار میگیرند و نتوانستهاند از این سلاح استفاده کنند. اگر ایران بمب اتم میساخت، شاید میتوانست بازدارندگی ایجاد کند، اما سخن گفتن از بمب اتم در مقطع کنونی، بازی کردن در زمین ایرانهراسی است. اکنون باید فقط از دیپلماسی سخن گفت تا کشور دچار جنگ بیپایان نشود».
جنگ نمیشد اگر...
فلاحتپیشه با ابراز عقیده مبنی بر اینکه یک طیف خاص سیاسی در شرایط کنونی مدام بر طبل میکوبند، توضیح داد: «امروز عدهای که مسئول شرایط کشور هستند؛ یعنی افراطیهایی که دولت و مجلس در اختیارشان بود و رسانههایی که در اختیار دارند، مدام بر طبل تنش و جنگ میکوبند. این افراد اکنون برای فرار از مسئولیت، به دنبال کسانی میگردند که میگویند از ابتدا مخالف بمب اتم بودهاند.
موافقت یا مخالفت با بمب اتم، اگرچه هر یک از این دو موضع میتواند آثار خود را داشته باشد، اما تعیینکننده نیستند زیرا در این مسئله تصمیم مسئولان عالیرتبه نظام است که باعث شکلدهی یک رویکرد واقعی میشود. من باور دارم اگر در دوره بایدن فرصت احیای برجام از دست نمیرفت یا در دوران اجرای برجام، متممی درباره فعالیت اقتصادی با آمریکا شکل میگرفت، اساسا امروز جنگی رخ نمیداد. امروز برخی با طرح موضوع بمب اتم تلاش میکنند سیاستهای گذشته خود را سفیدشویی کنند. برخی میگویند اکنون باید بمب اتم بسازیم اما معتقدم در شرایط فعلی ایران تاسیسات لازم برای ساخت بمب اتم را در اختیار ندارد».
هزینه سنگین سیاستهای شعاری
او در پایان گفت: «من سیاست را یک علم میدانم و در سیاست نتیجه برایم اهمیت دارد. اینکه بزرگترین جنگهای قرن بیستویکم علیه ایران شکل گرفته است، یکی از دلایلش به سیاستهای نادرست برخی برمیگردد؛ البته این به معنای جنایتکار بودن نتانیاهو نیست. من در سیاست یاد گرفتهام که جلوبردن کشور به ویژه در عرصه بینالمللی با شعار پیش نمیرود. من باور دارم آن دسته از نمایندگانی که شعارهایی درباره بیرون جنگ با آمریکا و اسرائیل به هر قیمتی میدهند باید در نظر داشته باشند که از رهگذر جنگ چه آسیبهایی به کشور تحمیل میشود.
این است که میگویم ما سالهاست هزینه سیاستهای شعاری را میدهیم. درست است که آنچه در جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران مشاهده کردیم، تقابل برابر نظامی در میدان بود اما نباید ادعاهای غیرعملگرایانه داشت و مطمئن باشید این برابری در عرصه میدان میسر نمیشد مگر با اراده و جانفشانی جوانانی که پای پدافندها و لانچرها ایستاده بودند. پس امور با شعار جلو نمیرود و باید در میدان بود. همین مسئله تولید بمب اتم که شعار آن مطرح میشود نیز اگر بدون توجه به واقعیتهای عملی و ظرفیتهای کشور دنبال شود، نمیتواند جایگزین یک راهبرد واقعی برای تامین امنیت کشور باشد».
ضرورت ساخت سریع بمب اتم
حسن هانیزاده، تحلیلگر مسائل سیاسی، نگاهی کاملا متفاوت با فلاحتپیشه دارد. او باور دارد که اتفاقا هرچه سریعتر باید به سمت ساخت بمب اتم برویم. این تحلیلگر درباره نوع نگاهش به «هفتصبح» گفت: «در هر فتوایی، یک ظرف زمانی خاص وجود دارد. زمانی که رهبر شهید انقلاب درباره تولید سلاح هستهای اجتهاد کردند، شرایط زمانی متفاوت بود. اکنون با توجه به آسیبهایی که ایران در جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه متحمل شده است، وضعیت تغییر کرده است.
شهادت رهبر انقلاب نیز شرایط را متفاوت کرده و جامعه از آمریکا و اسرائیل خشمگین است. آمریکا و اسرائیل از ۱۴۰۰ هواپیمای فوقمدرن علیه ایران استفاده کردند و ۱۳ هزار عملیات بمباران انجام دادند. عناصر بازدارنده ایران، پهپادها، موشکهای بالستیک، تنگه هرمز و البته همبستگی ملی است اما امروز باید به این موضوع توجه داشت که ساخت بمب اتم نیز میتواند بهعنوان یک عنصر مهم بازدارنده مطرح باشد. ما باید بتوانیم در برابر هژمونی قدرت آمریکا و اسرائیل، ابزار مؤثری برای بازدارندگی داشته باشیم. هیچ دلیلی وجود ندارد که ایران بمب اتم نسازد. با توجه به اینکه هزینههای زیادی در مسیر جنگ پرداخت کردهایم، اکنون موضوع عدم استفاده از ساخت سلاح هستهای دیگر دلیلی ندارد و باید هرچه سریعتر نسبت به تولید سلاح هستهای اقدام کنیم».
تغییر ظرف زمانی درباره ساخت بمب اتمی
این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی، همچنین بیان کرد: «امروز منطقه آسیا به انبار کلاهکهای هستهای تبدیل شده است؛ از جمله اسرائیل که بیش از ۲۰۰ کلاهک هستهای دارد. هند، پاکستان، روسیه، چین، کره شمالی، آمریکا و برخی کشورهای اروپایی نیز به انبارهای کلاهکهای هستهای تبدیل شدهاند و این فقط ایران است که به دلیل مسائل شرعی، اقدام به تولید سلاح هستهای نکرده است. با توجه به اینکه رهبر انقلاب به شهادت رسیدهاند، شرایط تغییر کرده است و اکنون آیتالله مجتبی خامنهای با توجه به ظرف زمانی کنونی میتوانند در این موضوع تجدیدنظر کنند و هرچه سریعتر به سمت ساخت سلاح هستهای حرکت کنیم».
بمب اتم، مانع از حمله به کره شمالی
او در پاسخ به این پرسش که آیا واقعا ساخت بمب اتم بازدارنگی ایجاد میکند یا خیر، مطرح کرد: «حتما ایجاد میکند. اکنون کره شمالی بهترین مثال در این زمینه است. اگر این کشور فاقد سلاح هستهای بود، بارها مورد حمله ژاپن، آمریکا و کره جنوبی قرار میگرفت، اما کره شمالی به دلیل برخورداری از سلاح هستهای از مصونیت بالای نظامی برخوردار است. با توجه به این شرایط و اینکه اسرائیل به دلیل محدودیت جغرافیایی، کشوری بهشدت آسیبپذیر است، اگر از سلاح هستهای استفاده کند، عملا با مواجههای که دیگر کشورها علیه آن خواهند داشت، با ضربات شدیدی روبهرو میشود. سلاح هستهای یک عامل بازدارنده است و میتواند مانع تجاوز دیگر کشورها شود».
بیاثر بودن عضویت ایران در انپیتی
او درباره اینکه انپیتی نیز برای ایران فایدهای نداشته است، بیان کرد: «با توجه به اینکه ایران در سالهای گذشته عضو انپیتی بوده و بارها تاسیسات خود را به روی بازرسان آژانس گشوده است، هیچ نتیجه مثبتی دریافت نکرد و تحریمها نیز هر روز افزایش یافت. غربیها میخواهند ایران ضعیف باشد؛ به همین دلیل اکنون زمان آن رسیده است که ایران به سمت ساخت بمب اتم حرکت کند تا این فشارها از بین برود. ساخت بمب اتم نیازمند برنامهریزی دقیق است. ایران در کوتاهمدت برای ایجاد بازدارندگی با موشکهای خود مقابله میکند و از سوی دیگر، دانشمندان هستهای باید با برنامهریزی میانمدت و بلندمدت به سمت ساخت بمب اتم حرکت کنند. ایران باید هم در حوزه موشکی و هم در حوزه سلاح هستهای، ابزارهای بازدارندگی در اختیار داشته باشد. به هر حال، خروج از انپیتی بهعنوان آخرین راه ایران مطرح است. حضور در انپیتی تاکنون موثر نبوده است. پاکستان، کره شمالی و اسرائیل عضو انپیتی نیستند. ایران باید به آژانس هشدار دهد که اگر تحریمها را برندارند، به سرعت از انپیتی خارج میشویم».
ساخت بمب اتم، مطالبهای ملی
هانیزاده در پایان در پاسخ به پرسشی دیگر مبنی بر اینکه اگر بنا باشد از ساخت بمب اتم سخن گفته شود، آیا بهانه به دست آمریکا و اسرائیل برای حملات بیشتر نمیدهد، گفت: «مسئولان حتما نباید در این زمینه اظهارنظر کنند. اسرائیل نزدیک به ۶۰ سال است که بمب اتم تولید کرده، اما مسئولان این رژیم درباره مسئله ساخت بمب اتم سخنی نمیگویند. ما هم نمیخواهیم مسئولان بیایند این موضوع را مطرح کنند، اما فعالان سیاسی و مردم درخواست ساخت بمب اتم را دارند و باید این موضوع بهعنوان یک مطالبه مطرح شود. واقعیت این است که اکنون در جهان، قانون جنگل حاکم است. آمریکا مردم ما را بمباران کرده، زیرساختها را هدف قرار داده و شهرهای بیدفاع را مورد حمله قرار داده است. اکنون هیچ قاعده بینالمللی حاکم نیست و ما در چنین شرایطی مطالبهای ملی مبنی بر ساخت سلاح هستهای داریم و مسئولان نیز باید به مطالبه مردم پاسخ دهند».
