همیشه خسته و بی‌حوصله‌اید؟ شاید بدن‌تان این ویتامین‌ها را کم دارد!

به گزارش هفت صبح، احساس خستگی، بی‌حوصلگی، کاهش تمرکز و تغییرات خلقی گاهی به کم‌خوابی یا فشارهای روزمره نسبت داده می‌شود، اما در برخی موارد کمبود بعضی از ویتامین‌ها و مواد مغذی نیز می‌تواند در بروز این علائم نقش داشته باشد. بدن برای تولید انرژی، عملکرد مناسب مغز و تنظیم فعالیت سیستم عصبی به طیف گسترده‌ای از ویتامین‌ها و مواد معدنی نیاز دارد.

البته خستگی یا افت خلق‌وخو به‌تنهایی به معنای کمبود ویتامین نیست و عوامل مختلفی مانند خواب ناکافی، استرس، تغذیه نامتعادل و برخی بیماری‌ها نیز می‌توانند چنین علائمی ایجاد کنند.

کمبود ویتامین‌ها چه ارتباطی با خستگی دارد؟

برخی ویتامین‌ها مستقیماً یا به‌طور غیرمستقیم در فرایند تولید انرژی، ساخت سلول‌های خونی و عملکرد سیستم عصبی نقش دارند. زمانی که بدن برای مدت طولانی با کمبود یک ماده مغذی مواجه باشد، ممکن است فرد احساس ضعف، خستگی یا کاهش توانایی انجام فعالیت‌های روزمره داشته باشد.

ویتامین B12؛ مؤثر بر سیستم عصبی و خون‌سازی

ویتامین B12 برای عملکرد طبیعی سیستم عصبی و تولید گلبول‌های قرمز اهمیت دارد. کمبود آن می‌تواند با خستگی، ضعف، کاهش تمرکز و برخی تغییرات عصبی همراه باشد.

افرادی که رژیم غذایی بسیار محدودی دارند یا در جذب B12 مشکل دارند، ممکن است بیشتر در معرض کمبود این ویتامین قرار بگیرند. تشخیص کمبود B12 معمولاً با بررسی علائم و آزمایش خون انجام می‌شود.

ویتامین D و ارتباط آن با خلق‌وخو

ویتامین D علاوه بر نقش مهم در سلامت استخوان‌ها و عملکرد سیستم ایمنی، در عملکردهای مختلف بدن نیز نقش دارد. پایین بودن سطح ویتامین D در برخی افراد با خستگی و تغییرات خلقی همراه دیده می‌شود، هرچند این ارتباط به‌تنهایی به معنای آن نیست که مصرف مکمل ویتامین D می‌تواند تمام مشکلات خلقی را برطرف کند.

قرار گرفتن ایمن در معرض نور خورشید و مصرف مواد غذایی حاوی ویتامین D می‌تواند به تأمین این ماده مغذی کمک کند. در صورت احتمال کمبود، بهتر است میزان آن با آزمایش و نظر پزشک بررسی شود.

فولات؛ یکی از ویتامین‌های مهم گروه B

فولات یا ویتامین B9 در ساخت DNA و گلبول‌های قرمز نقش دارد. کمبود آن می‌تواند به کم‌خونی منجر شود و در نتیجه احساس خستگی و ضعف ایجاد کند.

سبزیجات برگ‌سبز، حبوبات، مرکبات و برخی مواد غذایی غنی‌شده از منابع فولات هستند.

ویتامین B6 و عملکرد سیستم عصبی

ویتامین B6 در واکنش‌های شیمیایی متعددی در بدن، از جمله فرایندهای مرتبط با عملکرد سیستم عصبی، نقش دارد. کمبود شدید آن می‌تواند با علائم مختلفی از جمله تغییرات خلقی همراه باشد، اما دریافت بیش از حد مکمل B6 نیز می‌تواند مشکل‌ساز شود؛ بنابراین مصرف خودسرانه دوزهای بالا توصیه نمی‌شود.

فقط ویتامین‌ها مقصر نیستند

گاهی فرد تصور می‌کند خستگی او به دلیل کمبود ویتامین است، در حالی که علت ممکن است چیز دیگری باشد. کم‌خونی ناشی از کمبود آهن، اختلالات تیروئید، خواب ناکافی، استرس طولانی‌مدت، کم‌آبی بدن، تغذیه نامناسب و برخی بیماری‌ها نیز می‌توانند باعث کاهش انرژی شوند.

به همین دلیل بهتر است به‌جای مصرف خودسرانه چند نوع مکمل، ابتدا علت اصلی علائم مشخص شود.

چگونه از کمبود ویتامین‌ها پیشگیری کنیم؟

یکی از بهترین راه‌ها برای تأمین نیازهای بدن، داشتن یک رژیم غذایی متنوع و متعادل است. بهتر است در برنامه غذایی روزانه از گروه‌های مختلف مواد غذایی استفاده شود؛ از جمله:

• سبزیجات و میوه‌های متنوع
• حبوبات و غلات کامل
• تخم‌مرغ و لبنیات در صورت مصرف
• ماهی و سایر منابع پروتئینی
• مغزها و دانه‌ها
• گوشت و سایر منابع غذایی ویتامین‌های گروه B، در صورت مصرف

تنوع غذایی کمک می‌کند بدن مواد مغذی مورد نیاز خود را از منابع مختلف دریافت کند.

آیا مصرف مکمل راه‌حل خستگی است؟

خیر، مکمل‌های ویتامینی نباید به‌عنوان راه‌حل عمومی برای هر نوع خستگی در نظر گرفته شوند. اگر کمبود یک ویتامین یا ماده معدنی با آزمایش یا ارزیابی پزشکی تأیید شود، پزشک می‌تواند نوع و مقدار مناسب مکمل را مشخص کند.

مصرف بی‌دلیل یا بیش از اندازه برخی ویتامین‌ها نیز ممکن است عوارض ایجاد کند؛ بنابراین «بیشتر مصرف کردن» لزوماً به معنای «انرژی بیشتر» نیست.

چه زمانی باید خستگی را جدی گرفت؟

اگر خستگی، بی‌حالی یا تغییرات خلقی برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، بدون دلیل مشخص ایجاد شود یا با علائم دیگری مانند ضعف قابل توجه، تنگی نفس، کاهش وزن ناخواسته، تغییرات شدید خواب یا مشکلات تمرکز همراه باشد، بهتر است با پزشک مشورت شود.

پزشک ممکن است بر اساس علائم و شرایط فرد، آزمایش‌هایی برای بررسی کم‌خونی، کمبود برخی ویتامین‌ها، عملکرد تیروئید یا سایر عوامل احتمالی درخواست کند.

جمع‌بندی

کمبود برخی ویتامین‌ها از جمله B12، فولات و B6 و همچنین پایین بودن سطح ویتامین D می‌تواند در بعضی افراد با خستگی یا تغییرات خلقی همراه باشد. با این حال، هر احساس خستگی یا بی‌حوصلگی الزاماً ناشی از کمبود ویتامین نیست.

داشتن تغذیه متنوع، خواب کافی، فعالیت بدنی متعادل، مصرف آب کافی و توجه به سلامت عمومی، پایه‌های مهم حفظ انرژی و حال عمومی مناسب هستند. در صورت تداوم علائم نیز بهتر است به‌جای مصرف خودسرانه مکمل‌ها، علت اصلی مشکل با کمک پزشک بررسی شود.