هفت صبح| با گسترش دامنه جنگ، زیرساختهای درمانی ایران هدف قرار گرفتهاند؛ روندی که بهگفته نهادهای بینالمللی، نهتنها نقض آشکار حقوق بشردوستانه است، بلکه میتواند پیامدهایی عمیق، بلندمدت و چندلایه برای جامعه ایران بهدنبال داشته باشد. سازمان جهانی بهداشت نسبت به حملات آمریکا و اسرائیل به مراکز درمانی ایران در جریان جنگ جاری هشدار داده است؛ حملاتی که بهدنبال هدف قرار گرفتن یکی از قدیمیترین و راهبردیترین مراکز علمی و بهداشتی کشور، یعنی «انیستیتو پاستور ایران»، ابعاد تازهای به خود گرفته و نگرانیها را درباره ورود جنگ به مرحلهای خطرناکتر افزایش داده است.
تدروس آدهانوم گبریسوس، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت، در پیامی هشدار داد که «حملات متعددی» به مراکز درمانی ایران بهویژه در پایتخت، گزارش شده است. او تأکید کرد که انیستیتو پاستور «آسیب قابل توجهی دیده و توان ارائه خدمات آن مختل شده است.» این هشدار در شرایطی مطرح میشود که انیستیتو پاستور ایران نهفقط یک مرکز درمانی، بلکه بخشی از زیرساخت راهبردی کشور در حوزه سلامت عمومی است؛ نهادی که در طول دهههای گذشته در تولید واکسن، کنترل بیماریهای واگیردار، پژوهشهای زیستی و حتی دیپلماسی سلامت منطقهای نقشآفرین بوده است. تخریب یا تضعیف چنین مرکزی، تنها یک خسارت فیزیکی نیست، بلکه به معنای ضربه به ظرفیت علمی و زیستی کشور نیز تلقی میشود.
گسترش دامنه اهداف؛ از نظامی به غیرنظامی
یکی از مهمترین تحولات در روند جنگ، تغییر ماهیت اهداف حملات است. بهتدریج، زیرساختهای غیرنظامی، از جمله مراکز درمانی، آموزشی، صنعتی و حملونقل نیز وارد فهرست اهداف آمریکا و اسرائیل جنایتکار شدهاند. بر اساس اعلام سازمان جهانی بهداشت، بیمارستان روانپزشکی «دلآرام سینا» و مجتمع داروسازی «توفیق دارو» نیز در این حملات آسیب دیدهاند. اهمیت این مراکز تنها در ارائه خدمات روزمره نیست؛ بلکه در شرایط جنگی، چنین مراکزی نقش حیاتی در مدیریت آسیبهای روانی، تأمین داروهای حیاتی و جلوگیری از فروپاشی نظام سلامت ایفا میکنند.
در استان خوزستان نیز انفجاری در نزدیکی «بیمارستان امام علی» رخ داد که منجر به تخلیه کامل این مرکز شد. این تخلیه، تنها جابهجایی بیماران نیست؛ بلکه به معنای قطع زنجیره درمان، بهویژه برای بیماران اورژانسی، بیماران مزمن و افرادی است که به مراقبتهای ویژه نیاز دارند. از منظر تحلیلی، این تغییر الگو از هدفگیری نظامی به غیرنظامی میتواند نشاندهنده تلاش برای اعمال فشار گسترده بر جامعه و تضعیف توان تابآوری داخلی باشد؛ راهبردی که در بسیاری از جنگهای معاصر مشاهده شده است.
حقوق بینالملل چه میگوید؟
بر اساس کنوانسیونهای ژنو، مراکز درمانی، کارکنان پزشکی و تجهیزات امدادی باید در هر شرایطی مورد حفاظت قرار گیرند. این اصول، از بنیادیترین قواعد حقوق بشردوستانه هستند و نقض آنها میتواند بهعنوان «جنایت جنگی» تلقی شود. با این حال، آمار اعلامشده از سوی هلالاحمر ایران، آسیب به ۳۰۷ مرکز درمانی، نشان میدهد فاصله میان قواعد حقوقی و واقعیتهای میدانی تا چه حد عمیق است. اظهارات دونالد ترامپ درباره «بازگرداندن ایران به عصر حجر» نیز از منظر حقوقی اهمیت دارد.
چنین ادبیاتی، در صورت ترجمه عملی، به معنای هدف قرار دادن گسترده زیرساختهای حیاتی است؛ اقدامی که نهتنها غیرقانونی، بلکه در برخی تفاسیر حقوقی، مصداق «مجازات جمعی» تلقی میشود.بررسی تجربه جنگهای معاصر نشان میدهد که هدف قرار دادن زیرساختهای درمانی، همواره پیامدهایی فراتر از میدان نبرد داشته است، پیامدهایی که گاه تا دههها ادامه یافتهاند.
