هفت صبح| پنج هفته از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران میگذرد و گرانی سوخت صنعت حملونقل هوایی جهان را در تیررس بحران قرار داده است. با بسته شدن تنگه هرمز و جهش بیسابقه قیمت نفت، سوخت هواپیما بیش از دو برابر گران شده و زنجیرهای از مشکلات را برای خطوط هوایی در سراسر جهان به راه انداخته است. از لغو هزاران پرواز تا افزایش سرسامآور قیمت بلیت، از ورشکستگی قریبالوقوع برخی ایرلاینها تا تغییر ساختار صنعت گردشگری، همه و همه نشانههایی از عمق این بحران است که در نتیجه تجاوز اسرائیل و آمریکا به ایران رخ داده و این کشورها پاسخ نیستند.
قبل از شروع جنگ در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، قیمت جهانی سوخت هواپیما حدود ۸۵ تا ۹۵ دلار در هر بشکه بود. اما با بسته شدن تنگه هرمز و محدودیت در عرضه نفت، قیمت سوخت هواپیما در هفته پایانی مارس به حدود ۱۹۵ تا ۱۹۷ دلار در هر بشکه رسید. یعنی قیمت در عرض تنها یک ماه بیش از دو برابر شد. در بعضی مقاطع، قیمت حتی تا ۲۴۲ دلار هم بالا رفت.نرخ سوخت هواپیما در بازار آمریکا هم به بالای ۴.۶۰ دلار در هر گالن رسیده که نسبت به ۲.۵۰ دلار قبل از جنگ، حدود ۸۴ درصد افزایش پیدا کرده است. به طور میانگین، هزینه سوخت هواپیما در سراسر جهان ۸۴ تا ۱۰۰ درصد بالا رفته و سهم آن از هزینههای عملیاتی ایرلاینها از حدود ۲۵ درصد به ۳۵ تا ۴۰ درصد رسیده است.
با گران شدن سوخت، ایرلاینها چارهای جز افزایش قیمت بلیت ندارند. طبق گزارش دویچه بانک، قیمت بلیت پروازهای لحظه آخری به مقاصد آسیا و اروپا به طور میانگین به ۱,۹۰۰ دلار رسیده که نسبت به ۸۳۰ تا ۱,۰۰۰ دلار قبل از جنگ، بیش از دو برابر شده، در این وضعیت ترامپ رئیسجمهوری آمریکا اعلام کرده به افزایش هزینه سوخت و تحمیل تورم به مردم آمریکا اهمیتی نمیدهد که حکایت از این دارد که به تعهداتش نسبت به رفاه مردم آمریکا پایبند نیست.
افزایش خسارت به ایرلاینها در جنگ
یونایتد ایرلاینز اعلام کرده که اگر قیمت نفت در همین سطح باقی بماند، این شرکت ۱۱ میلیارد دلار ضرر خواهد کرد که ۶ میلیارد دلار بیشتر از بهترین سال مالی این شرکت است. به همین خاطر، این شرکت مجبور شده قیمت بلیت را ۲۰ درصد بالا ببرد.در منطقه آسیا، کرهایر به حالت مدیریت اضطراری درآمده و پیشبینی میکند قیمت سوخت بیش از دو برابر سطح برنامهریزی شده باشد. هزینههای اضافی سوخت در مسیرهای بینالمللی این شرکت بیش از ۲۰۰ درصد افزایش یافته است.
ایرلاینهای تایلندی هم قیمت بلیت را تا ۱۵ درصد گران کردهاند. در ویتنام، ویتنام ایرلاینز اعلام کرده که هزینه عملیاتی آن ممکن است سالانه بیش از ۳۰,۰۰۰ میلیارد دونگ (حدود ۱.۲ میلیارد دلار) افزایش پیدا کند و قیمت بلیت حدود ۸۰ درصد سقف تعیین شده بالا رفته است. در هند، دولت افزایش قیمت سوخت هواپیما را به ۲۵ درصد محدود کرده، اما ایرلاینها هنوز هم زیر فشار سنگینی قرار دارند. بحران سوخت فقط به گرانی قیمت بلیت محدود نمیشود. اختلال در حریم هوایی منطقه و حملات به فرودگاهها، صنعت هوانوردی را با بحران عملیاتی هم روبهرو کرده است. طبق گزارش بلومبرگ، تعداد پروازهای لغو شده به مقاصد خاورمیانه از ۲۳,۰۰۰ فروند عبور کرده است.
بزرگترین ایرلاینهای بینالمللی جهان، پروازهای خود به دبی را به مدت چند هفته کامل تعلیق کردهاند. قطر ایرویز هم خدمات خود را تا چند روز کامل متوقف کرد. فرودگاه بینالمللی ملک عبدالعزیز در جده عربستان، در یک روز شاهد لغو بیش از ۱۳۰ پرواز بود که هزاران مسافر را سرگردان کرد. در اروپا، لوفتهانزا برنامههای اضطراری برای زمینگیر کردن حدود ۵ درصد از ظرفیت خود (حدود ۴۰ فروند هواپیما) تدوین کرده است. در آسیا، شرکت جتاستار ژاپن بعضی مسیرها را به دلیل اینکه «هر پرواز ضرر میدهد» تعلیق کرده و ویتنام ایرلاینز هم از آوریل ۲۳ پرواز داخلی در هفته را کاهش داده است.
کشورهای آسیبدیده؛ از خاورمیانه تا شرق آسیا
بحران سوخت هواپیما همه کشورها را به یک اندازه تحت تأثیر قرار نداده است. در کشورهای خاورمیانه؛ امارات، کویت، بحرین، قطر و عربستان سعودی در خط مقدم آسیب خطوط هوایی قرار دارند. این کشورها نه تنها با لغو هزاران پرواز روبهرو شدهاند، بلکه فرودگاههایشان هم مستقیماً هدف حملات قرار گرفته است. قطر ایرویز و امارات به عنوان بزرگترین ایرلاینهای منطقه، بیشترین لغو پروازها را داشتهاند. در کشورهای آسیایی؛ کره جنوبی، ژاپن، هند و ویتنام بیشترین آسیب را در میان کشورهای آسیایی دیدهاند.
در چین، سه ایرلاین بزرگ دولتی در سهماهه چهارم ۲۰۲۵ به زیان سنگین برگشتهاند و تحلیلگران انتظار دارند زیانهای آنها در سال ۲۰۲۶ عمیقتر شود.در اروپا؛ ایر فرانس افزایش قیمت بلیت در مسیرهای طولانی را اعلام کرده و لوفتهانزا برنامه کاهش ۵ درصدی ظرفیت را تدوین کرده است. رایانایر، بزرگترین ایرلاین ارزانقیمت اروپا، هشدار داده که اگر جنگ ادامه پیدا کند، خطر اختلال در تأمین سوخت در اروپا از ماه می وجود خواهد داشت.
اثرات تورم سوخت بر صنعت گردشگری
بحران سوخت هواپیما، صنعت گردشگری را حسابی تحت تأثیر قرار داده است. گرانی بلیت و لغو پروازها، تقاضا برای سفرهای بینالمللی را کم کرده و صنعت گردشگری را به رکود کشانده است.
در ویتنام، سان گروپ گزارش داده که موج لغو رزرو هتل از بازارهای دور مثل خاورمیانه و اروپا شروع شده است. در پاسخ، این شرکت تمرکز خود را به بازارهای نزدیک مانند شمال شرق آسیا، جنوب شرق آسیا و هند معطوف کرده است. در تایوان، انتظار میرود قیمت بلیت پروازهای طولانی بیش از ۱۰۰ دلار افزایش پیدا کند و ایرلاینهای ارزانقیمت ممکن است بعضی مسیرها را به طور کامل تعلیق کنند. صنعت گردشگری دارد تغییر ساختار میدهد به سمت تورهای کوتاهمدت، گردشگری منطقهای و سفرهای تجربی تا هزینههای حمل و نقل را پایین بیاورد.
به طور کلی بحران سوخت هواپیما در پی جنگ ایران، صنعت حملونقل هوایی جهان را با جدیترین چالش از زمان همهگیری کووید-۱۹ روبهرو کرده است. گدیمیناس زیملیس، رئیس گروه آویا سلوشنز، هشدار داده که اگر جنگ بیش از یک ماه دیگر ادامه پیدا کند، ممکن است شاهد نخستین ورشکستگیهای ایرلاینها در سراسر جهان باشیم. کشورهای خاورمیانه به عنوان خط مقدم جنگ، بیشترین آسیب عملیاتی را دیدهاند. کشورهای آسیایی مثل کره جنوبی، هند، چین و ویتنام هم به دلیل وابستگی به سوخت وارداتی، با افزایش شدید قیمت مواجه شدهاند. اروپا هم در آستانه بحران تأمین سوخت قرار دارد.
صنعت گردشگری هم دارد تغییر ساختار میدهد و تورهای کوتاهمدت و گردشگری منطقهای جایگزین سفرهای طولانی میشوند. مسافران باید منتظر قیمتهای بالاتر بلیت، پروازهای کمتر و احتمالاً لغوهای بیشتر باشند. حتی اگر جنگ امروز تمام شود، بازار سوخت هواپیما حداقل سه تا شش ماه طول میکشد تا به حالت عادی برگردد.
