هفت صبح| همه دنیا پی بردهاند که آمریکا بیشترین جنگهایی که داشته برای در دست گرفتن بازار نفت بوده است، هرچند گاهی موضوعاتی مانند تهدید بودن کشوری را مطرح کردهاند یا مسائل حقوق بشری را پیش کشیدهاند اما نیت آنها چیز دیگری بوده، درباره جنگ رمضان نیز میتوان تا حدودی موضوع نفت را جدی دانست، زیرا آمریکا به دنبال فشار بر اقتصاد چین و ... است، با این حال این جنگ برای بازار نفت نیز تبعاتی داشته است. سخنگوی اتحادیه فرآوردههای نفتی و عضو سابق کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران، در گفتوگو با هفت صبح تصویری روشن از بحران نفتی جهان پس از حملات آمریکا را بررسی کردهاست. حمید حسینی درباره وضعیت بازار نفت با اشاره به اینکه قبل از تجاوز آمریکا و رژیم اسرائیل قیمت نفت حدود ۶۷ دلار بود گفت: قبل از جنگ پیشبینی میشد نفت در سال ۲۰۲۶ در محدوده ۵۸ تا ۶۲ دلار بماند. به همین دلیل ما در بودجه امسال مجلس، قیمت ۵۴ یورو را برای نفت پیشبینی کردیم. در ادامه جزئیات را بخوانید.
این کارشناس صنعت نفت با تاکید بر اینکه قبلاً نفت مازادی در بازار وجود داشته و عرضه در بازار جهانی ۱۰۵ میلیون بشکه از تقاضا بیشتر بود، افزود: این عرضه مازاد باعث شد شیب کاهش قیمت از ۸۳-۸۴ دلار به ۶۱-۶۲ دلار سیر کند. بر همین مبنا پیشبینی میشد افزایش تقاضا حدود ۸۰۰ هزار بشکه باشد، اما افزایش تولید کانادا، برزیل، گویان، امارات، ایران و قطر حدود یک و نیم میلیون بشکه بود. یعنی اوضاع جهانی قیمت نفت با روند قبل از جنگ میتوانست در ادامه سال بدتر هم بشود.
وی با اشاره به اینکه بعد از تجاوز، در یک ماه اول قیمت نفت تا ۱۳۰ دلار افزایش پیدا کرد و مدت زمان افزایش قیمت بسیار زیاد بود، تصریح کرد: تا اواسط فروردین قیمتهای ۱۲۰ تا ۱۳۰ دلار را داشتیم. تا وقتی که آژانس بینالمللی انرژی تصمیم گرفت ذخایر استراتژیکش را آزاد کند؛ حدود ۴۵۰ میلیون بشکه نفت آزاد شد. آمریکا ۷۵ میلیون بشکه از ذخایر استراتژیکش را آزاد کرد و شروع کردند با بازار بازی کردن، خبرهای مثبت دادن راجع به مذاکره. در مجموع حدود ۷۰۰ میلیون بشکه نفت وارد بازار جهانی شد و حدود ۳۰۰ میلیون بشکه از ذخایر مصرف گردید؛ یعنی تقریباً یک میلیارد بشکه کمبود در دنیا ایجاد شد.
حسینی با بیان اینکه آژانس بینالمللی انرژی اعتراف کرد ادامه بسته شدن تنگه هرمز میتواند اقتصاد جهانی را خفه کند، گفت: فاتح بیرول، دبیر آژانس، و رئیس جدید شورای امنیت گفتند با نوعی بحران انرژی روبرو هستیم که در هیچ وقتی در دنیا نداشتیم. در جنگ اوکراین گاز کم شد، ولی میزان کمبود گازی که الان ایجاد شده خیلی بیشتر از جنگ اوکراین یا بحرانهای نفتی دیگر است.
مذاکره بهخاطر قیمت نفت است
این عضو سابق کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران با تاکید بر اینکه ۳۵ درصد نفت صادراتی جهان از تنگه هرمز میرفت و ۱۳درصد فرآوردههای دنیا هم از این مسیر عبور میکرد، افزود: غیر از بحث کود شیمیایی، اوره، گاز هلیوم و الانجی، همین مقدار به تنهایی شوک بزرگی به اقتصاد جهانی داد. بلومبرگ اعتراف کرده که علت اینکه آقای ترامپ دارد پای میز مذاکره میآید، بحث نفت و قیمت نفت است.حسینی در پاسخ به سوالی درباره آینده قیمت نفت و تأثیر توافق احتمالی گفت: آمریکا خودش بزرگترین تولیدکننده نفت دنیاست، اما خالص واردکننده است. حدود ۴ میلیون بشکه نفت سبک صادرات دارد و ۶ میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه نفت سنگین از عراق، ونزوئلا، برزیل، کانادا و مکزیک وارد میکند. آمریکا مجبور شده ذخایر استراتژیکش را آزاد کند. خیلیها معتقدند تا پایان ۲۰۲۶ قیمت نفت تقریباً در همین محدوده ۱۰۰ دلار باقی بماند. اگر مذاکرات با سرعت به نتیجه برسد و بتوانند نفت مازاد موجود در بازار را مدیریت کنند، شاید قیمت بین ۸۰ تا ۹۰ دلار نگه داشته شود. اما اگر مذاکرات طولانی شود، ممکن است میانگین قیمت به ۱۰۰ دلار برسد.
این کارشناس صنعت نفت با اشاره به تجربه کشورهای منطقه در بحران تنگه هرمز تصریح کرد: کویت ۶۹ درصد تولیدش را کاهش داده، چون امکان ذخیرهسازی نداشت. عراق ۶۳ درصد، امارات ۳۵ درصد، عربستان ۲۹ درصد و ما حدود ۱۱ درصد تولیدمان را کاهش دادیم. این تجربه کشورها را مجبور کرد به دنبال مسیرهای جایگزین باشند، مثل خط لوله گوره-جاسک که ما راه انداختیم و با آن میتوانیم یک میلیون بشکه در روز به دریای عمان ارسال کنیم.
حسینی با تاکید بر اینکه هزینه خطوط لوله جایگزین بسیار بالاست، افزود: هزینه عبور از تنگه هرمز حدود ۲۰ سنت است، اما هزینه عبور از خط لوله برای صادرات از دریای سرخ تقریباً ۱۰ برابر این مقدار است. کشورها سعی میکنند خطوط جایگزین داشته باشند، اما به این معنا نیست که اگر شرایط عادی شد، تنگه هرمز اهمیتش را از دست بدهد. این اتفاق خیلی بعید است.
وضعیت صادرات نفت ایران در صورت عدم توافق
حسینی درباره وضعیت صادرات نفتی ایران در صورت عدم توافق زودهنگام گفت: از قبل پیشبینی میشد جنگی صورت نگیرد و آمریکا به سمت محاصره دریایی و فشار اقتصادی بیشتر برود. ترامپ حدود ۸۰۰ تحریم بر ایران وضع کرده و شبکههای نقل و انتقال پول، کشتیهای ایرانی، شرکتهای خریدار و واسطه را تحریم میکند. الان ۴۴ یا ۴۵ کشتی ایرانی بارگیری شده، اما توسط آمریکاییها در اقیانوس هند متوقف شدهاند.این عضو سابق کمیسیون انرژی با اشاره به مشکلات ذخیرهسازی نفت در ایران افزود: با روزانه یک و نیم میلیون بشکه مازاد تولید، مجبوریم تولیدمان را کاهش دهیم. ذخایر استراتژیک در لاوان، قشم، جاسک و مخازن پالایشگاه تقریباً پر شده است. تولید را شروع کردهایم که کاهش بدهیم.
وی درباره تأثیر کاهش تولید گاز بر پتروشیمیها و مصرف داخلی گفت: پتروشیمیها عمدتاً خوراک گازی مصرف میکنند. با ضربهای که به فازهای پارس جنوبی زده شده، تولیدات گازی ما کاهش پیدا کرده. ممکن است گاز کمتری به صنعت پتروشیمی بدهیم. پتروشیمیهایی مثل نوری و بوعلی که به تولید بنزین کمک میکنند، خوراکشان گاز است. این میتواند برای کشور مشکل ایجاد کند.
اقدامات کشورهای منطقه برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز
حسینی با اشاره به اقدامات کشورهای منطقه برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز تصریح کرد: همه کارهایی که میتوانستند بکنند را کردهاند. ظرفیت پالایشیشان را بالا بردهاند، ذخیرهسازی را بیشتر کردهاند. امارات از ابوظبی به فجیره و از آنجا به دریای عمان وصل شده است. عراق تلاش میکند خط قدیمی کرکوک-جیهان را راهاندازی کند. عربستان هم از قبل ظرفیتهای جایگزین را فراهم کرده. این کشورها سعی میکنند با روابط و ائتلافهایی که دارند، راههای جدیدی برای صادرات نفت پیدا کنند. اما نمیتوان تنگه هرمز را نادیده گرفت.
میتوانی از بابالمندب نروی، از دماغه نیک بروی. میتوانی از مالاگا نروی، از تنگههای دیگر رد شوی. حتی کانال سوئز را میشود نادیده گرفت و از مسیر دیگر اقدام کرد. اما تنگه هرمز هیچ جایگزینی ندارد. حداکثر اگر برای نفت خط لوله بکشی، با فرآورده چه کار میکنی؟ الانجی را چه کار میکنی؟ سایر کالاها را چه کار میکنی؟ قاعدتاً هیچ جایگزینی برای تنگه هرمز وجود ندارد و مهمترین تنگه دنیاست.این کارشناس صنعت نفت در پاسخ به سوالی درباره دریافت عوارض در زمان بسته بودن تنگه هرمز تصریح کرد: بانک مرکزی رسماً اعلام کرد که برخی کشورها را از دریافت عوارض معاف کردهایم. ما از این اهرم استفاده کردیم که امتیازاتی از کشورهای دیگر بگیریم. مثلاً امتیاز این بود که تو به ائتلاف نپیوند، ما اجازه بدهیم کشتیات رد شود. تو کشتی مین نفرست به منطقه. نگذاشتیم ائتلافی علیه ایران تشکیل شود.
وی با تاکید بر اینکه آمریکا هرچقدر تلاش کرد کشورهای عضو ناتو را پای کار بیاورد، نیامدند، افزود: ژاپنیها اول گفتند نمیآییم. کرهایها نیامدند. بخشی به خاطر امتیازاتی بود که ما دادیم. بعضی جاها پول نگرفتیم، اما پشت پرده تفاهماتی کردیم که نگذاشتیم علیه ایران اجماعسازی کنند. مثلاً ژاپن میخواست مین بفرستد، نرفت. کره جنوبی ادعا میکرد پیگیری میکند. با پاکستان مذاکره کردیم و اجازه دادیم سوخت مورد نیازشان وارد شود.حسینی با اشاره به سازوکار رسمی دریافت عوارض گفت: از حدود یک ماه گذشته سازوکار رسمی داشتیم برای دریافت عوارض و عبور کشتیها. روزی ۲۰، ۳۰ تا کشتی رد میشد که قطعاً با هماهنگی ایران بوده. حداقل روزی ۳۰، ۴۰ تا کشتی در همین مدتی که محاصره اتفاق افتاد، با هماهنگی ایران رد شدهاند. فقط نفتکش نبوده، بلکه کانتینر، کشتی محصولات دیگر، گاز الپیجی، کشتی الانجی هم بوده است. کشتیهایی که باقی مانده بودند پشت تنگه، روزی ۷۰۰ تا فقط نفتکش بود. اما با هماهنگیهایی که انجام شد، نگذاشتیم اجماعی علیه ایران شکل بگیرد.
نحوه فروش نفت ایران در زمان جنگ
حسینی در پاسخ به سوالی درباره نحوه فروش نفت ایران در زمان جنگ و وجود تخفیف برای چین گفت: بعد از شروع جنگ، ما چیزی حدود ۷۵ میلیون بشکه نفت روی آب داشتیم؛ در آبهای بینالمللی، در دریای عمان و در مخازن چین. گزارشات شرکتها نشان میدهد که ما همه آن نفتها را بدون تخفیف و حتی بعضاً با قیمتهای مثبت و بالاتر از قیمت کاغذی به فروش رساندیم. روزی که قیمت برنت ۱۰۸ دلار اعلام میشد، در بازار فیزیکی نفت تا ۱۳۰ و ۱۳۸ دلار هم معامله میشد. قطعاً توانستیم ۷، ۸ تا ۱۰ میلیارد دلار درآمد اضافی داشته باشیم.
این کارشناس صنعت نفت با اشاره به همکاریهای راهبردی ایران و چین افزود: چین حدود ۱۴ میلیون بشکه مصرف دارد که ۱۱ و نیم میلیون بشکهاش را وارد میکند و ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه هم فرآورده وارد میکند. اما آمار نشان میدهد واردات نفت چین به ۸ میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه در روز کاهش پیدا کرده و مجبور شده از ذخایر استراتژیک خود برداشت کند. با این حال، چین هیچ گلهای نکرد چون میداند ایران به عنوان سرپل ارتباطی برای کریدور ریلی و جاده کمربندشان حیاتی است. اگر بتوانند ایران را ساقط کنند یا نظام را تغییر بدهند، شاید بیشترین هزینه را میتوانست برای چین داشته باشد.وی با تاکید بر اینکه چین با بیشترین ذخایر استراتژیک نفت در دنیا، هنوز نگران نیست، تصریح کرد: بعضی گزارشات میگویند چین یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون بشکه ذخایر دارد و برخی گزارشات ۱۵۱ میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه ذخایر استراتژیک. ولی تنها کسی که بیشترین ذخایر استراتژیک را در دنیا دارد، چین است.
هزینه عبور از تنگه هرمز برای بیمه و خدمات است
حسینی درباره امکان دریافت عوارض تنگه هرمز پس از توافق احتمالی گفت: روز اول بحث عوارض برای خیلیها حرف علمی و فنی نبود. میگفتند طبیعی است امکان دریافت عوارض وجود ندارد. باید کنوانسیون آبراههای دنیا مصوب کند و سازمان ملل بپذیرد. بین حقوقدانهای خودمان هم اختلاف بود. بعضی میگفتند چون از آبراه ایران عبور میکند، میتوانیم عوارض بگیریم. اما وزارت اقتصاد بحث «بیمه هرمز» را مطرح کرد. به نظر میرسد در مذاکرات پذیرفتهایم چیزی به اسم عوارض نگیریم، اما هیچ تعهدی نداریم که بیمه برقرار نکنیم یا خدمات دیگر ندهیم. برای ما مهم بوده که خودمان تصمیم بگیریم راجع به عبور و مرور از تنگه هرمز.این عضو سابق کمیسیون انرژی با اشاره به مذاکرات ۶۰ روزه آتشبس گفت: در این دوران هم هر کسی عبور کرده با هماهنگی با ما بوده. در مذاکرات عمده دو تا موضوع است: یکی موضوع هستهای و یکی موضوع عبور از تنگه هرمز. ۳۰ تا ۶۰ روز فرصت گذاشتهاند که روی بحث تنگه هم توافق کنیم.
تأثیر ریاستجمهوری ترامپ بر نفت ایران
حسینی با بیان اینکه قبل از خروج ترامپ از برجام، ظرفیت تولید ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکهای داشتیم، گفت: بعد از خروج ترامپ و کرونا، مجبور شدیم تولیدمان را کاهش دهیم. الان از ۲ میلیون و ۵۰۰، ۶۰۰ بشکه برگشتیم به ۳ میلیون و ۶۰۰. اگر اتفاق دیگری نمیافتاد، انتظار داشتیم هر سال ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار بشکه دیگر هم بازگردانی کنیم. بازگردانی یعنی تاسیسات سرجایش است، اما 3، ۴ سال بسته بوده، باید اسیدشویی کنی، تعمیرات کنی، هزینه کنی تا دوباره برگردد به تولید، حداقل ۸۰ درصدش.
این کارشناس صنعت نفت با اشاره به همکاری با روسها در قراردادهای IPC افزود: روسها تا حالا حدود ۴۰۰ هزار بشکه به تولید نفت ایران اضافه کردهاند با افزایش ضریب بازیافت و بازگردانی. قراردادهایی داریم که روسها با همکاری شرکتهای ایرانی کار میکنند. اگر یک مقدار سازوکار را تغییر دهیم، میتوانیم با منابع داخلی هم این کار را انجام دهیم. چه اشکال دارد وزارت نفت اعلام کند دلارهای مردم را میگیرم، سالی ۷، ۸ درصد بهره میدهم، کارمزد میدهم و بیاورم در حوزه نفت و گاز استفاده کنم؟
بازدهی سرمایهگذاری در صنعت نفت
وی با تاکید بر اینکه بازدهی سرمایهگذاری در صنعت نفت با هیچ صنعت دیگری قابل مقایسه نیست، تصریح کرد: شاید ۵، ۱۰ هزار دلار برای هر بشکه هزینه نکنی، ظرف یک سال پولش برمیگردد. ۵ دلار برای تولید و نگه داشت هزینه میکنی، بعد نفت را ۸۰ دلار میفروشی؛ یعنی ۷۵ درصد ارزش افزوده. ما ۲۰ میلیارد، ۱۰۰ میلیارد هرچقدر پول در گاوصندوق و خزانه بانکها داریم. به جای اینکه زمین بگذاریم، بیاوریم در صنعت نفت.حسینی درباره احتمال تشکیل صندوق بازسازی پس از توافق گفت:
خوشبختانه ظاهراً یکی از بحثها این است که صندوقی شکل بگیرد. ضمن اینکه پولهای خودمان را در صندوق میریزیم، بانکهای آمریکایی هم مکلف شوند که غرامت را کنار بگذاریم. آنها قبول کردهاند صندوقی برای بازسازی شکل بگیرد که از آن محل بشود صنعت نفت، گاز، پتروشیمی و برق که آسیب دیدهاند را بازسازی کرد. اعتبار خاصی برای این صندوق در نظر گرفته شده. دنیا پول ندارد؟ نه، دنیا پول فراوان است. بانکها دنبال جایگاهی با بازگشت سرمایه سریع و بالا هستند، استقبال میکنند.
این عضو سابق کمیسیون انرژی در پاسخ به سوالی درباره بازداشت صادرکنندگانی که ارز برنگردانده بودند، گفت: بعضاً فکر میکردند شاید حملهای که میشود نظام سقوط کند، از این فرصت استفاده کنند و پولها را برنگردانند. الان که همه چیز تثبیت شده، برخی بازداشت شدند، برخی احضار شدند، وثیقههایشان به اجرا گذاشته شده، بانکها تحت فشار قرار گرفتند. بخش زیادی از آن منابع برگشته است.
نقش صرافیهای خارجی در نقل و انتقال درآمدهای نفتی
وی درباره نقش صرافیهای خارجی در نقل و انتقال درآمدهای نفتی تصریح کرد: بانک مرکزی با بانکهای ایرانی طرف بوده. بانکهایی که خودشان تحریم بودند، نمیتوانستند نقل و انتقال انجام بدهند، رفتند یک سری صرافیها را به عنوان زیرمجموعه خودشان انتخاب کردند. بعضاً میگویند پولها پیش بانکها نیست، بعضاً بانکها میگویند پیش صرافیهاست. حسینی با بیان اینکه برخی از تریدرهایی که در سطح بودند و کار فروش انجام میدهند مدعیاند خریدار به خاطر تحریم پول را نداده است، گفت: بحث خیلی پیچیده است. واقعاً نمیتوانیم بگوییم حتماً صرافیها پول ندارند. صرافی میگوید ما دادیم، بانک میگوید ما نگرفتیم، پول رفته جای دیگر استفاده شده. به خاطر همین تحریمها، موضوع خیلی باز نشده است. بحث «تهاتر کالا» را داشتیم؛ یعنی عملاً صرافی خارجی بخشی به خاطر این بود که پول در صرافی میماند تا کالا بیاید و مبادله شود.
این کارشناس صنعت نفت در پاسخ به سوالی درباره ادامه سیستم تهاتر کالا پس از توافق احتمالی افزود: اگر توافق موقتی کنیم، عاقلانه است این سیستمها را به هم نزنیم. سیستمی که سالها روی آن کار شده و جواب داده، حفظش کنیم. در برجام این اشتباه را کردیم. سیستمی که در سالهای ۹۰، ۹۱، ۹۲، ۹۳ در دل تحریمها کار میکرد، بعد از برجام گفتیم بروید دیگر کاری نداریم. وقتی تحریمها برگشت، نیامدند (چون گفتند آقا ما اینقدر تلاش کردیم، هزینه کردیم، شما یک روزه گفتید نیازی به ما ندارید، داریم با توتال و دیگران کار میکنیم.) این بار نباید این طور باشد.
برای این شبکه هزینه شده، منابع از دست دادهایم تا سیستمهایی ستاپ کنیم که از تحریمهای آمریکا در امان باشد. وی با تاکید بر اینکه اگر به توافق جامعی نرسیم که مطمئن باشیم تحریمی برنمیگردد، نمیتوانیم سیستم سابق را برگردانیم، تصریح کرد: آن موقع میتوانیم برگردیم به سیستم سابق خود شرکت نفت. خریداران خیلی اشتیاق دارند که بیایند خود دولت کار کنند چون در حال حاضر بسیاری از معاملات تجاری کشور توسط صرافیها انجام میشود. حسینی درباره احتمال بازگشت تنشها پس از ۶۰ روز و تأثیر آن بر بازار نفت گفت: آمریکا تجربه کرده که از این جنگ دستاوردی نداشته است. ما توانستیم برای آمریکا هزینه ایجاد کنیم. آمریکا جنگ ۷، ۸، ۱۰ روزه انجام میدهد به نتیجه میرسد، ولی این بار گرفتار هزینه شد.
