رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه قرار است روز یکشنبه و همزمان با مراسم سالیانه گرامیداشت مقام بنیانگذار نظام جمهوری در دوران پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی، یکصدمین سالگرد تاسیس ترکیه را نیز جشن بگیرد؛ با این توضیح که خودش برخی از پایههای دولت آتاتورک را به مرور تضعیف کرده است.
- اردوغان که توسط حامیانش با لقب «رئیس» خوانده میشود، اکنون به شخصی تبدیل شده که طولانیترین مدت قبضه قدرت را در بین رهبران ترکیه در اختیار داشته و کسی است که روند گسترده مدرنسازی کشورش را رهبری میکند؛ امری که از سال ۲۰۰۳ تاکنون موجب شده تا سطح محبوبیت او، بهویژه در استانهای محرومتر و مذهبیتر همچنان حفظ شود.
از آن طرف، پس از اینکه فیلد مارشال یا همان فرمانده مصطفی کمال پاشا موفق شد ارتشهای خارجی را بیرون کند و از خرابههای امپراتوری عثمانی، یک جمهوری جدید و استوار بسازد، پارلمان ترکیه به مصطفی کمال لقب «آتاتورک» به معنای «پدر همه ترکها» اعطا کرد. حال بهنظر میرسد که اردوغان در حال قدم برداشتن بر روی مرز باریکی بین احترام گذاشتن به خط و مشی مردی است که کشور را به وجود آورده و ساختن میراثی جدید برای خود است. این میراث همان چیزی است که منتقدان از آن میترسند که مبادا ترکیه را به گذشته عثمانیاش بازگرداند.
-ترکیه در جنگ دوم جهانی یک کشور غیر متخاصم بود و انتخاب ژئوپلیتیکش بر این بود که با پیوستن به نهادهای بینالمللی همچون سازمان ملل متحد، صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی، شورای اروپا، ناتو و سازمان همکاری اقتصادی و توسعه، خود را به غرب نزدیکتر کند. در سال ۱۹۶۹، آنکارا یکی از اعضای مؤسس سازمان کنفرانس اسلامی و در سال ۲۰۰۹ نیز سازمان دولتهای ترک شد.
همچنین ترکیه تنها کشوری است که توانسته صنعت تولید خود را از سال ۱۹۹۵ با اتحادیه گمرکی اتحادیه اروپا ادغام کند. تحت حاکمیت حزب عدالت و توسعه، ترکیه یک فرآیند شدید نوسازی اقتصادی و اجتماعی را آغاز کرد و در عین حال نقش ارتش را محدود کرد. بهبود زیرساختها، خدمات بهداشتی و مسکن اجتماعی به معنای واقعی کلمه چهره کشور را تغییر داد.
در چنین شرایطی است که آنکارا در سال ۲۰۰۵ مذاکرات پیوستن خود به اتحادیه اروپا را آغاز کرد و از همان ابتدا چندین جنبه از سیاستهای اقتصادی و همچنین ساختار حاکمیت قانون خود را اصلاح کرد. با این حال، آزادیهای اساسی در سالهای اخیر به شدت کاهش یافته است. با تصویب قانون اساسی جدید در سال ۲۰۱۷، انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۱۸ و امتناع مداوم از اجرای احکام دادگاه اروپایی حقوق بشر، ترکیه به وضوح از مسیر اولیه پیوستن به اتحادیه اروپا فاصله گرفته است.
- اردوغان در سخنرانیهایش از دوران جدید کشورش تحت عنوان «قرن ترکیه» سخن به میان آورده است، قرن جدیدی که ممکن است شامل تجدیدنظر در قانون اساسی از جمله افزودن حق زنان برای محجبه ماندن در انظار عمومی و تعریف ازدواج بهعنوان پیوند بین زن و مرد باشد. تلویزیون دولتی ترکیه تصمیم گرفته است که با توجه به در جریان بودن جنگ اسرائیل با غزه، پوشش خبری این جشنها را لغو کند.
فقدان دعوت از مهمانان خارجی برای حضور در جشن بزرگ یکصد سالگی ترکیه این احساس را به وجود میآورد که اردوغان ترجیح میدهد از آن صرفنظر کند. سولی اوزل، استاد دانشگاه غدیر خاص استانبول گفت: «اردوغان واقعا دلش نمیخواهد روز جمهوری را جشن بگیرد. مردم ناراضی هستند و هیچ کاری برای ایجاد فضای جشن انجام نشده است.»
-ماندگار ماندن اهمیت آتاتورک در ترکیه به سختی قابل انکار است و هرگونه تلاش اردوغان برای تحتالشعاع قرار دادن او را بسیار حساس میکند. اکرم ایسین، مورخ، محقق و نویسنده معتقد است که آتاتورک هنوز هم از سوی اقشار وسیعی از جامعه به عنوان یک آزادیبخش تلقی میشود که هم از ترکها در برابر مهاجمان جنگ اول جهانی دفاع کرد و هم به محافظهکاری در حاکمیت سلاطین زمانه خود پایان داد.
جشن روز یکشنبه شامل نمایش هواپیماهای بدون سرنشین بر فراز تنگه بسفر و آتش بازی در شهرهای اصلی ترکیه خواهد بود. گنجاندن نمایش پهپادها اشارهای ضمنی به نوآوریهای فناورانه ترکیه دارد که توسط شرکت بایکار تحت مدیریت داماد محبوب اردوغان به نام «سلجوق بیرقدار» اداره میشود.
مراسم روز جمهوری ترکیه تا حدی تحتالشعاع فراخوان حزب عدالت و توسعه اردوغان برای تجمع میلیونی در دفاع از حقوق فلسطینیان در روز شنبه در استانبول قرار خواهد گرفت. اوزل از دانشگاه غدیر خاص گفت:«اردوغان میتوانست [تجمع در دفاع از حقوق فلسطینیان] را برای هفته آینده سازماندهی کند چراکه [صدمین] سالگرد تنها در هر قرن یک بار اتفاق میافتد.»
ترکیه نیز اعلام کرده است که کنسرتها و سایر برنامههای سرگرمکننده خود برای رویداد روز جمهوری را لغو میکند و دلیل آن چیزی جز «فاجعه انسانی نگرانکننده در غزه» نیست. (یورونیوز)
