روزنامه هفت صبح| تقريبا بخش زيادي از چيزهايي كه در طول روز با آنها سروكار داريم - از اتوبوس و خودرو گرفته تا اينترنت و پلههاي برقي- دچار درصدي از فرسودگي شدهاند. ديروز گزارشي از مركز پژوهشهاي مجلس منتشر شد كه نشان ميداد اوضاع ناوگان اتوبوسراني در كشور چطور است و ميزان فرسودگي آن به چند درصد رسيده است. بخشي از زيرساختها هم به همين مرحله رسيدهاند و دليل اصلي آن هم نرسيدن سرمايه مالي كافي است. ما وضعيت چند زيرساخت مهم را از نظر همين شاخص بررسي كرديم و به نتايج جالبي هم رسيديم:
اوضاع اتوبوسها و خودروها چطور است؟
آمارها از سال ۱۳۹۷ نشان میدهد که رشد هزینههای استهلاک از سرمایهگذاری سبقت گرفته که در 100سال اخیر بیسابقه بوده و نماد آن فرسودگی ناوگان حملونقل شهری و بینشهری است. بخش زيادي از شهرهاي بزرگ با بحران کمبود و فرسودگی ناوگان اتوبوسرانی روبهرو شدهاند؛ مثلا بيشتر از 60درصد اتوبوسها در شهرهای کرج، اصفهان، قم و تبریز دچار همين مشكلند.
فرسودگی ناوگان اتوبوسرانی کشور در سال 99، در شهر کرج 93 درصد، اصفهان 64درصد، تبریز 60 درصد و شهر قم 41 درصد بود. اوضاع در تهران هم به همين روال است و 52 درصد اتوبوسهاي درونشهري آن فرسوده شدهاند. در دو سال گذشته حدود 320 اتوبوس به مجموعه اتوبوسهای اين شهر اضافه شده، اما كفايت نميكند. احتمالا دو هزار دستگاه اتوبوس جديد به شهرداري تحويل داده شود و شايد از مهر آنها را در خيابانها ببينيم.
به غير از اتوبوس، ايران با انباشت خودروهاي فرسوده هم روبهرو است و اين آخرين آماري است كه درباره تعداد اين خودروها اعلام شده: 6/5میلیون خودرو و ۹ تا ۱۰میلیون دستگاه موتورسیکلت فرسوده در کشور. این تعداد خودرو با روند فعلي هرسال بيشتر و در نتیجه سال به سال به تعداد خودروهای فرسوده در حال تردد اضافه ميشود.
ناوگان هوايي 26 ساله و زمينگير
ايران متناسب با جمعيت خود حداقل به 550 فروند ناوگان هوايي نياز دارد، ولي فعلا 330 فروند هواپيما در كشور موجود است و از همين تعداد كم هم فقط 173 فروند آن فعال است؛ اين يعني نزديك به 40درصد ناوگان هوايي ايران زمينگير است. دلیل اصلي آن هم به موتور هواپیما و تامین اقلام و قطعات دیگر برمیگردد. ميانگين سن اين ناوگان هم به 26 سال رسيده است.
با توجه به ممنوعیت خرید هواپیماهای نو و احتمال ضعیف خرید هواپیماهای با سن کمتر از ۱۰ تا ۱۵ سال در بازار جهانی، باید تقریبا معادل هواپیماهای فعال کشور به ناوگان موجود اضافه شود تا میانگین سن به ۲۰سال برسد. با توجه به شرايط تحريم، به جز دوران اجرای برجام، خرید هواپیما و قطعات آن برای ایران ممنوع است و صرفا در همان دوره ایران توانست حدود 20 فروند هواپیمای نو وارد ناوگان خود کند و برخی از قطعات مورد نیاز ناوگان خود را بخرد. به غیر از تحریم، شركتهاي هواپيمايي براي تامين قطعه يا خريد هواپيما مشكل تامين منابع مالي دارند. بیش از 80درصد ناوگان هواپیماهای ای. تی. آر ایران که پس از برجام خریداری شدند به دلیل کمبود قطعه زمینگیر ماندهاند.
پلهبرقيهاي دردسرساز تهران
آخرين باري كه فرسوده بودن پلهبرقيها دردساز شد، يك ماه پيش بود كه دست كودكي 9ساله در يكي از پلهبرقيهاي تهران گير كرد و قطع شد. قبل از آن هم چند اتفاق مشابه ديگر در همين تهران روي پلهبرقيهاي شهري رخ داد. گزارشي درباره شهرهاي ديگر در دسترس نيست، ولي شوراي شهر تهران ميگويد ايرادات پله برقيها به دليل فرسودگي است.
تا به امروز در تهران تعداد 121 دستگاه پل مکانیزه توسط شرکتهای سازنده خارجی خریداری و نصب شده، اما تعداد زیادی از آنها به دلیل مشکلات فنی و ایمنی نیمه فعال یا غیرفعال شدهاند. به همين دليل طی سالهای گذشته تعداد قابلتوجهی پیام مردمي در سامانه 137 و 1888 بابت همين موضوع ثبت شده است.
خرید تجهیزات پلهایبرقی از شرکتهای تولیدکننده خارجی با 29 برند متفاوت و بعضا فاقد کیفیت و استاندارد لازم باعث شده شهرداری تهران در تامین قطعات یدکی با مشکلات جدی و اساسی مواجه شود، با منسوخ شدن قطعات حتی در کشورهای سازنده، لوازم یدکی موردنیاز در آن کشورها کمیاب یا بعضا نایاب است.
خودروهاي ترانزيتي فرسوده و پرمصرف
۳۷۸ هزار دستگاه کامیون در جادههای کشور در حال ترددند و بحران فرسودگی آنها در نهايت منجر به مصرف بالای سوخت میشود. وزير راه گفته است كه اگر تولید داخلي پاسخگوی جابهجایی ناوگان فرسوده نباشد، به واردات رو میآوریم. ۴۵ درصد از کامیونتها و کامیونها، ۱۹درصد از کشندهها و ۳۷درصد از وانت بارها در حال حاضر در سن فرسودگی قرار دارند و شايد آييننامهاي كه مرداد امسال تصويب شد و طبق آن مجوز واردات انواع کشنده، کامیون، اتوبوس، مینی بوس و ون با عمر کمتر از پنج سال صادر شد، بتواند خودروهاي جادهاي را از اين بحران بيرون بياورد.
خطوط توليد خسته و بدون سرمايه
بخشی از خطوط تولید صنعتی در کشور فرسوده است که يكي از دلايل اصلي آن كاهش سرمايهگذاري در حوزه ماشينهاي صنعتي است. ماشینهاي فرسوده هزینههای تولید را افزايش ميدهند و حالا میانگین عمر ماشینهاي معدنی و تجهیزات مصرفی در کشور به ۲۰ تا ۳۰ سال رسیده است. فقط در بخش معدن کشور حدود ۳۰ هزار دستگاه ماشین معدنی وجود دارد که بیش از ۶۰ درصد آنها فرسوده است و با بهرهوري پايين و مصرف سوخت بالا کار میکنند و حداقل ۱۵هزار دستگاه ماشین جدید برای جایگزینی آنها نياز است.
زيرساخت اينترنت كشور رو به فرسودگي ميرود
اين موضوع حتي از طرف وزير ارتباطات كه هميشه تلاش ميكند وضعيت اينترنت ايران را غيربحراني نشان دهد هم تاييد شده و سال قبل درباره آن گفته بود كه فرسودگي زيرساخت شبكه ارتباطي كشور غيرقابل كتمان است. يكي از نمايندگان مجلس هم همين چند وقت پيش اين موضوع را دوباره تاييد كرد و گفت كه زیرساختهای اینترنت در کشور به شدت رو به فرسودگی میرود و در دو سال گذشته دو رتبه نسبت به شاخصهای جهانی افت داشتهایم و در بین ۴۷ کشور در منطقه به رتبه ۲۷ رسیدهایم.
جادهها در چه حالند؟
مركز پژوهشهاي مجلس سال قبل خبر داد كه 44 درصد از شريانهاي حمل و نقل در كشور خرابي متوسط تا شديد دارند و نگهداري سالیانه از آنها طبق استانداردهای جهانی نیاز به اعتباری در حدود ۳ تا ۶ درصد ارزش داراییهای زیرساختی دارد. حدود ۵۶ درصد راههای مهم هم خرابی کمي دارند یا سالمند.
يكي از پژوهشگران اين مركز گفته بود كه از دلایل مهم در فرسودگی جادههای کشور نحوه قرارداد بستن با شرکتهای پیمانکاری است؛ در اين قراردادها جاده به یک پیمانکار نگهداری و تعمیرات داده میشود و این پیمانکار اقدام به برطرفکردن چاله و خرابیهای جاده میکند و پس از آن با ارائه صورتوضعیت طلبش را دریافت ميكند. همين الگو باعث میشود که برخی پیمانکاران با کمکاری زمینه را برای گرفتن پروژه در سالهای بعد هم فراهم کنند. نتيجه این شکل قرارداد را بسیاری از مردم با پرکردن چندباره چالهها در جادههای شهری و برونشهری ميبينند.
56 هزار كيلومتر شبكه آب فرسوده
۲۰ درصد شبکه آبرسانی کشور شامل ۶۵ هزار کیلومتر فرسوده است که ۶۰ هزار میلیارد تومان اعتبار برای اصلاح و بازسازی نیاز دارد. میزان هدررفت فیزیکی و واقعی آب از شبکه توزیع در محدوده 15/7درصد است. متوسط هدررفت آب در کشورهای در حال توسعه ۲۰درصد و در کشورهای توسعهیافته ۸ درصد است.
نيروگاههاي فرسوده و بهرهوري پايين
نيروگاهها هم به همين چالش اضافه شدهاند و توان فشار افزایش تقاضای حاضر را ندارند و به دلیل قدیمی بودن، هم بهرهوری پایین دارند و هم مصرف سوختشان سربه فلک میزند. در واقع ايران از سال 1397 به بعد وارد فاز فرسودگي در زيرساختها شده كه بخشي از اين زيرساختها در حوزه نيروگاهي و پالايشگاهي و در بخش نفت و گاز رخ داده است و به همين دليل هشدار داده ميشود كه اگر نيروگاهها توسعه داده نشوند و نوسازي رخ ندهد، امكان مقاومت در برابر اين ميزان از مصرف انرژي وجود ندارد.
