هفت صبح| قیمت لوازم خانگی بهقدری افزایش یافته که خرید لوازم خانگی تقریبا برای ۹۰ درصد جامعه سخت شده، حالا برخی از این تولیدکنندگان زیر پلهای به حربههایی برای جذب مشتریان دست میزنند و محصولات داخلی با ظاهر برندهای خارجی را با لوگوی تقلبی به اسم محصولات قاچاق به بازار عرضه میکنند. بر همین اساس خرید یک یخچال یا ماشین لباسشویی، این روزها به یک کار کارآگاهی تبدیل شده است. در بازار پرالتهاب لوازم خانگی، موج جدیدی از کالاهای «زیرزمینی» با نام و نشان برندهای معروف خارجی عرضه میشوند. محصولاتی که در کارتنهایی با لوگوهای درخشان و نامهای آشنا بستهبندی شدهاند، اما درون آنها قطعاتی بیکیفیت و تقلبی قرار دارد که عمری کوتاه و خرابیهایی زودهنگام برای خریدار به ارمغان میآورند.
کارتن خارجی، فریبدهندهترین بخش کالاست
در ماههای اخیر، گزارشهای متعددی از عرضه لوازم خانگی با برندهای خارجی در بازار ایران منتشر شده است که نه اصلی هستند و نه حتی از کیفیت قابل قبولی برخوردارند. این محصولات که در فضای غیررسمی و زیرزمینی تولید یا مونتاژ میشوند، به عنوان کالای اصل به مصرفکننده فروخته میشوند. برخی سودجویان با تهیه کارتن و لوگوهای مشابه برندهای خارجی، کالاهای بیکیفیت را با قیمتهای بالا به مشتری میفروشند و با اولین خرابی، خریدار متوجه میشود که قطعات اصلی در کار نبوده است.
احسان فدایی، یکی از کارشناسان بازار لوازم خانگی در گفتوگو با هفتصبح اعلام کرد که «کالاهای تقلبی به دلیل استفاده از قطعات غیراستاندارد و بیکیفیت، عمر مفید بسیار کوتاهی دارند و معمولاً پس از چند ماه استفاده، دچار خرابی میشوند. در بسیاری از موارد، قطعات این محصولات با قطعات اصلی تعویضپذیر نیستند و خدمات پس از فروشی نیز برای آنها وجود ندارد. به عبارت دیگر، مصرفکننده نه تنها پول خود را برای یک کالای بیارزش پرداخت کرده، بلکه در صورت خرابی، هیچ راهی برای تعمیر یا تعویض آن ندارد.»
به گفته فدایی« این کالاهای تقلبی معمولاً از طریق کانالهای غیررسمی و فروشگاههای اینترنتی نامعتبر به دست مصرفکننده میرسند. برخی از فروشندگان با تبلیغات گسترده در فضای مجازی، این محصولات را به عنوان کالای اصل با قیمت استثنایی معرفی میکنند و مشتریان را به دام میاندازند. برخی فروشندگان غیرمجاز با استفاده از تخفیفهای غیرواقعی و ادعای فروش مستقیم از کارخانه، مشتری را فریب میدهند و کالاهای بیکیفیت را با قیمتهای بالا به او میفروشند.» این فعالان بازار تاکید میکنند که «کالاهای تقلبی فاقد خدمات پس از فروش و ضمانت هستند. واردکنندگان غیرمجاز معمولاً هیچ تعهدی در قبال کیفیت و خدمات پس از فروش ندارند و پس از فروش کالا، عملاً از صحنه ناپدید میشوند. این وضعیت، مصرفکننده را در موقعیتی نامطمئن قرار میدهد که نمیداند آیا کالای خریداریشده، اصل است یا تقلبی و در صورت خرابی، به چه کسی میتواند مراجعه کند.»
هزینههای پنهان برای مصرفکننده و اقتصاد
آسیبهای ناشی از این پدیده، چندلایه و گسترده است. در سطح مصرفکننده، هزینههای مالی، اتلاف وقت و استرس ناشی از خرابی کالا و عدم امکان تعمیر، بار روانی سنگینی را تحمیل میکند. بسیاری از خریداران با دیدن قیمتهای پایینتر، فریب میخورند و پس از خرید، با کالایی مواجه میشوند که نه تنها ارزش خرید نداشته، بلکه هزینههای اضافی برای تعویض یا تعمیر به آنها تحمیل میکند. در سطح اقتصاد کشور، این پدیده به رکود بازار دامن میزند. همچنین ورود کالاهای بیکیفیت به بازار، اعتماد عمومی به برندهای معروف را خدشهدار میکند و در بلندمدت، به بازار لوازم خانگی کشور آسیب میزند.
راهکارها از آگاهی مصرفکننده تا برخورد قاطع
برای مقابله با این پدیده، چند راهکار پیشنهادی وجود دارد؛ اول، آگاهیبخشی به مصرفکنندگان؛ خریداران باید برندهای خارجی را از فروشگاههای معتبر و دارای نماد اعتماد خرید کنند و از قیمتهای غیرواقعی و تخفیفهای عجیب شک کنند. دوم، نظارت بیشتر بر بازار مهم است؛ سازمان حمایت از مصرفکنندگان و تعزیرات حکومتی باید با جدیت بیشتری بر فروشگاههای لوازم خانگی نظارت کنند و با متخلفان برخورد قاطع داشته باشند. سوم، تسهیل واردات قانونی مانع از افزایش تقلب است؛ کاهش تعرفهها و تسهیل فرآیند واردات کالاهای باکیفیت، میتواند انگیزه قاچاق و تولید کالاهای تقلبی را کاهش دهد. بنابراین، بهترین راهکار، «افزایش آگاهی مصرفکننده» است. خریدارانی که بدانند چگونه کالای اصل را از تقلبی تشخیص دهند، کمتر در دام این سودجویان میافتند. در این میان، نقش رسانهها و نهادهای مدنی در اطلاعرسانی و هشدار به مردم بسیار حیاتی است. تا زمانی که مصرفکننده آگاه نباشد، بازار کالاهای تقلبی همچنان رونق خواهد داشت.
کدام لوازم خانگی بیشتر در معرض تقلب هستند؟
همه لوازم خانگی به یک اندازه در معرض جعل و تقلب نیستند. برخی کالاها به خاطر تقاضای بالاتر، قیمتهای نجومیتر، یا سادهتر بودن فرآیند تولید، هدف اصلی سودجویان قرار گرفتهاند. فعالان بازار میگویند بیشترین سهم در کالاهای تقلبی مربوط به جاروبرقی (۵۰ تا ۶۰ درصد)، آبمیوهگیری، غذاساز، یخچال و لباسشویی است. این محصولات به دلیل مصرف گسترده و قیمت نسبتاً بالا، برای کلاهبرداران جذابیت بیشتری دارند.
این کالاهای تقلبی در دو دسته تولید میشوند؛ بخشی در داخل کشور (بهصورت زیرپلهای) با بستهبندی مشابه خارجی تولید میشوند و بخشی دیگر کالاهای بیکیفیت تولید کشورهای دیگر هستند که بهصورت قاچاق وارد کشور شده و در مرزهای شرق و غرب با نام برندهای معروف بستهبندی میشوند. با توجه به ممنوعیت واردات لوازم خانگی از سال ۱۳۹۷، فروشندگان حتی نمیتوانند کالاهای اصل قاچاق را از کالاهای فیک تشخیص دهند و این موضوع کار نظارت را هم پیچیدهتر کرده است.
با وجود حضور گسترده کالاهای تقلبی و قاچاق در بازار، راهکارهایی برای تشخیص آنها و جلوگیری از خرید وجود دارد. مهمترین ابزار، شناسه کالا و شناسه رهگیری است که روی لوازم خانگی درج میشود. هر کالایی که شناسه نداشته باشد یا مشخصاتش با نتیجه استعلام در سامانه جامع تجارت تطابق نداشته باشد، قاچاق محسوب میشود. علاوه بر این، بررسی بستهبندی یکی دیگر از راههای تشخیص است. بستهبندی کالاهای تقلبی معمولاً کیفیت پایینتری دارد و اطلاعات دقیقی روی آن درج نشده است. همچنین، شماره سریال و بارکد محصول باید روی بدنه اصلی دستگاه حک شده باشد، نه روی یک برچسب جداگانه. اگر مشخصات دستگاه به صورت برچسب روی آن درج شده باشد، نسبت به اصالت آن شک کنید.
گارانتی معتبر هم نشانه دیگری است. کارت گارانتی معتبر باید آدرس، شماره تلفن ثابت (نه همراه)، هولوگرام و نام شرکت واردکننده را داشته باشد. اگر گارانتی در سامانه جامع گارانتی با گارانتی فروشنده تطابق نداشت، بهطور قطع آن گارانتی معتبر نیست.
