روزنامه هفت صبح، علی غفوری| رسانههای ایران نزدیک به سهدهه است که به اخبار ضد و نقیض پیرامون پیوستن «یک جنگنده جدید» به گردانهای شکاری کشور عادت کردهاند.از برنامههای گسترده برای پیوستن 150 هواپیمای میگ-29 در آخرین سالهای اتحاد جماهیر شوروی تا برنامه برای خرید میراژ از فرانسه در اوج روابط ایران و اروپا در دهه 70 خورشیدی یا تفاهمنامههای شفاهی متعدد با روسها که به نتیجه نرسید یا اساسا قرار نبود به نتیجه برسد.
خرید سوخو- 30، میگ-31، سوخو-25 جنگندههای چینی یا پاکستانی ….اما در حقیقت از آبان سال 1357 که آخرین اف-14 توسط کمپانی گرومن تحویل ارتش ایران شد تا به امروز هیچ هواپیمای «به روز» و دارای توان برتری مطلق هوایی نصیب ایران نشد.اف-7 چینی، دو اسکادران میگ-29، تعدادی جنگنده مشکلدار عراقی و گل سرسبد خریدها یعنی سوخوهای-24 آن هم به تعداد محدود تنها خریدهای کشور در این 4 دهه بودهاند اما شاید بتوان گفت داستان سوخوهای-35 متفاوت است.
البته به قول کارشناسان تا شاهد «لندینگ» این هواپیماها در پایگاههای هوایی ایران نباشیم، باز هم نمیتوانیم بهطور قطع خود را صاحب این پرندههای پیشرفته بدانیم.7 سال قبل هم شایعه پیوستن سوخوهای-30 به ایران بسیار قوی بود اما به نتیجه نرسید.آنچه اینبار ما را امیدوارتر میکند، اظهارات مقامهای رسمی کشور از جمله عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی و یک مقام نظامی و رسانههای خارجی از جمله نشریه نیوز ویک و حتی واکنشهای گسترده مقامات غربی به ویژه مقامهای آمریکایی است.
آنها تحویل سوخوی-35 به ایران را چیزی فراتر از یک دادو ستد موقت نظامی میدانند و آن را در چارچوبی بزرگتر و نوعی تبادل فناوری بین ایران و روسیه ارزیابی میکنند.ما هم امیدواریم چنین باشد.باید اذعان کرد که روسیه نیز چندان تمایلی به ارائه بهترین جنگنده نسل 4++ خود به ایران ندارد؛ چراکه همسایگان عرب جنوب ایران و اسراییل نیز چنین هواپیماهایی را مزاحم خود میدانند؛ حال آنکه احتمالا میدانند ایران از این هواپیماها تنها برای مراقبت از آسمان خود استفاده میکند.
کارکردهای سوخو-35
چندی پیش از ویژگیهای فنی سوخو-35 نوشتیم و تکرار آن ضروری نیست؛ تنها به این نکته اکتفا میکنیم که این هواپیما با توان جستوجوی راداری هدفی در 350 کیلومتری و توان قفل موشک از 150 کیلومتری و سطح مقطع راداری بسیار پایین، یک قاتل بیصدا برای جنگندههای مهاجم است.
سوخو-35 میتواند جنگندهای تهاجمی نیز باشد اما با توجه به قیمت بسیار گران آن و همچنین وجود فانتومها و سوخوهای-24 که توان حمل موشکهای هوا به زمین دوربرد را دارند و توان موشکی و پهپادی ایران احتمالا فرماندهان ایرانی ترجیح میدهند از آن بهعنوان رهگیر در مناطق حساس کشور استفاده کنند.
این هواپیماها مانند اف-14 قادر به پروازهای طولانی هستند و با موشکهای برد بلند خود میتوانند تقریبا پابهپای تمامی نسل 4های جهان مبارزه کنند.رادار این هواپیما قادر به کشف 30 هدف و درگیری با 8هدف است و میتواند کمکی بزرگ به رادارهای زمینی باشد اما در صورت پیوستن 18 یا 24 سوخوی-35 به ایران چه اتفاقاتی رخ میدهد؟
یک: دمیدن روحی تازه به نیروی هوایی ارتش: به احتمال زیاد این هواپیما تحویل نیروی هوایی ارتش میشود و این اتفاق مهم میتواند اهمیت این نیرو در بین سایر قوای مسلح را افزایش دهد.پس از پایان جنگ در سال 1367 و طی 3 دهه اخیر، علیرغم تلاش صنایع دفاع و جهاد خودکفایی نیروی هوایی ارتش، اگرچه ایران در باز آماد (اورهال)، تعمیرات کلی و جزئی، ارتقا و اقداماتی نظیر اینها موفق بود اما ساخت یک شکاری مدرن تنها از عهده چند شرکت در جهان برمیآید و تقریبا در حالت تحریم ممکن نیست.
از طرفی هیچ کشوری در این سالها پرندهای مدرنتر از اف-14 به ایران نداد و درحقیقت از «نسل 4» فراتر نرفتیم. سوخو-24 و میگ-29 نیز چنانکه گفته شد، هواگردهای خوبی هستند اما از نسل 4+و4++ نیستند.این نسل از هواپیماها از رادارهای بسیار قوی، ابعاد و حجم قابل کشف راداری اندک و قابلیت مانور بالا برخوردارند و حتی درصورت کشف هدف، در نبردهای نزدیک هوایی قادر به شکست نسل 5ها هستند. حالا در چنین شرایطی پیوستن این سلاح به زرادخانه این نیرو، سطح علمی و فناوری نهاجا را به خوبی افزایش میدهد.
درحقیقت توسعه موشکها و پهپادها سبب به حاشیه رفتن اهمیت هواپیماهای شکاری شد و حتی نیروی هوایی نیز به سمت توسعه این نوع سلاحها رفت.ایران به دلیل توسعه پایهای نیروی هوایی در دهههای 40 و 50 ، زیرساخت بسیار خوبی در بخش هواگردهای شکاری دارد و خوشبختانه سطح آموزش خلبانان حتی در دهههای بعد نیز در سطح مناسب باقی ماند و میتوان گفت به اصطلاح «حیف» است که این پتانسیل توسعه نیابد و به عنصر دست دوم جنگ تبدیل شود. سوخو-35 میتواند تبدیل به مشوقی برای جوانان کشور برای جذب بخش خلبانی و حتی کمک به پروپاگانداهای مناسب برای افزایش روحیه علاقهمندان به بخش هوانوردی شود.
دو: افزایش هزینه هرگونه حمله به ایران: ایران به مدد ساختار قوی پدافندی و همچنین توان ضربه متقابل و انتقامی، قدرتی بازدارنده دارد اما به هر شکل، یک دفاع هواپایه نیز میتواند شرایط را بهتر کند. برخی کشورها نظیر اسراییل ادعا میکنند که قادر به تهاجم هوایی به ایران هستند حال آنکه میدانند گستردگی خاک ایران و وجود پایگاههای هوایی و پدافندی مانعی برسر راه آنها است.
وظیفه رهگیری هواپیماهای مهاجم به ایران اکنون برعهده میگهای-29 و اف-14 است. طبیعتا یک هواپیمای قدرتمند مانند اف-35، سطح دفاع هوایی ایران را به شدت افزایش میدهد.رادارهای هواپیماهایی از این نسل، حتی به پدافندهای زمینی نیز کمک خوبی میکند و فریب رادار هواگردها سختتر از رادارهای زمینی است.
سه: ورود سوخو-35 به ایران میتواند علامتی باشد از یک سطح تازه از همکاری نظامی ایران و روسیه.به عبارتی اگر روسها چنین سطحی از فناوری را به ایران منتقل کنند، میتوان امیدوار بود که موشکها و رادارهای همسطح آن نیز به ایران منتقل شود و بالاخره پس از 44 سال ایران با یک قدرت بزرگ نظامی جهان دارای تعاملات سطح بالا شود.معمولا سطح همکاریهای راهبردی، به تدریج بین کشورها زیاد میشود و آخرین سطح آن، تبادل دانش در سطح شکاریها است.
اما انتقادها
البته مانند هر حرکت دیگری، این اقدام ایران برای خرید سوخو-35، منتقدانی نیز دارد.این منتقدان بیشتر با اصل ماجرا مشکل دارند تا شکاری سوخو-35!
یک: منتقدان میگویند این خرید، ایران را مجبور به دادن امتیازهای نظامی به روسیه میکند (از جمله همکاری پهپادی با این کشور یا همکاری اطلاعاتی)گویا این دوستان از یاد بردهاند که شاه برای دریافت فانتومهای شناسایی یا اف-14 چه تعهدات گستردهای به آمریکا داد.از پروازهای شناسایی به خاک شوروی تا ایجاد ایستگاههای استراق سمع در شمال ایران.طبیعی است که روسها «لبه فناوری» خود را بدون هیچ چشمداشتی به ایران نمیدهند و ما نیز درصورت تمایل به تداوم این نوع خریدها، مجبور به قبول ملزومات آن نیز هستیم.
دو: برخی تعداد این هواپیماها را ناکافی میدانند و معتقدند 18یا 24 فروند سوخو-35 نمیتواند مشکل عمر بالای گردانهای اف-5 ،اف-4 و سایر شکاریهای با عمر بالای 20 سال را حل کند. در پاسخ باید گفت خرید این شکاریها آغاز یک مسیر است و چنانکه گفته شد این روند میتواند ادامه یابد.به هر حال این تعداد جنگنده حتی اگر افزایش نیابد کارکردهای مفید و حتی محدود را دارد.
سه: برخی نیز قیمت 90 تا 100 میلیون دلاری این جنگنده را گران ارزیابی میکنند .در پاسخ باید گفت «جنگنده بهروز خوب»، قیمتی بسیار گران هم دارد.47سال قبل نیز ما ارقام بسیار بزرگی برای خرید اف-14 پرداخت کردیم که تا یک دهه بعد توسط هیچ کشور جهان سومی تکرار نشد.
چهار: برخی منتقدان نیز به سقوط هواپیماهای پیشرفته روسیه در جنگ اوکراین اشاره میکنند.باید به این نکته اشاره کرد که اصولا ورود روسیه به جنگ اوکراین با یک غافلگیری کامل همراه بود و روسها به دلیل مقاومت خیرهکننده اوکراینیها نهتنها در حمله خود قادر به استفاده از عنصر غافلگیری نشدند بلکه خود نیز غافلگیر شدند!از جمله اینکه روسها در سرکوب پدافند هوایی اوکراین عملکرد ضعیفی ارائه کردند و در نتیجه هواپیماهای خوبی نظیر سوخو-34 و سوخو-35 در حملات عمقی به خاک اوکراین، به تعداد بسیار محدودی شکار شدند.
این یک اصل نظامی است که اگر توان پدافندی یک کشور بهطور کامل توسط هواپیماهای ویژه این نوع جنگها از بین نرود، ارتش مهاجم با تلفات هوایی سنگینی مواجه میشود و به همین دلیل نیز روسها خیلی زود به سلاحهای ارزانتر نظیر پهپادها و موشکها روی آوردند اما سوخو-35 در دفاع هوایی از خاک کشور میزبان چنین مشکلی ندارد.اگر آمریکا نیز بدون پیش زمینه با هواپیماهای خود به خاک کشوری قدرتمند حمله کند بیشک شاهد تلفات هوایی خواهد بود.
پنج: برخی نیز در فضاهای خیالی بهسر میبرند و امید دارند تا روزی رابطه ما با غرب به درجهای برسد که بتوانیم هواپیماهایی نظیر اف-35 یا رافائل اروپایی یا اف-15 ای ایکس بخریم .گویا این دوستان فراموش کردهاند که غرب چنین سلاحهایی را بهسادگی در اختیار حتی «کشورهای دوست» قرار نمیدهد و بهجز کشورهای عضو ناتو، اعراب خلیج فارس و اسراییل کسی اجازه دسترسی به آنها را ندارد. حتی کشورهای بیطرف!
نتیجهگیری
سوخو-35 با بردی مناسب، ارتفاع پروازی 18کیلومتری و سرعتی معادل 5/2ماخ میتواند نگهبان خوبی برای ایران باشد.این سلاح در کنار پهپادها، پدافند موشکی، موشکهای دوربرد و رادارهای پیش اخطار توان دفاعی ایران را به خوبی تقویت میکند.البته قیمت این هواپیماها بالا و احتمالا هزینههای جانبی (نظیر تربیت خلبان، تجهیزات فنی و نگهداری ) آنها هم بالا است اما این بهایی است که باید برای امنیت آسمان کشور پرداخت.باید امیدوار باشیم که حداقل دو برابر این تعداد سوخو-35 نیز تا سالهای آینده به کشور وارد شوند.
