روزنامه هفت صبح، مهلا جوادپور| حدود 11سال پیش، زمستان سال 1390، رایتل امکان برقراری تماس تصویری از طریق نسل سوم شبکه تلفن همراه را در ایران ممکن کرد. قابلیتی که در همان دوره، در برخی کشورهای دیگر راهاندازی شده بود و ورودش به ایران میتوانست تحولی عظیم در ارتباطات ایجاد کند چراکه در آن زمان اپلیکیشنهای پیامرسان همهگیر نبودند و هنوز قابلیت تماس تصویری نداشتند. مثلا وایبر دو سال بعد امکان تماس تصویری را فراهم کرد و واتساپ هم تنها 7سال است این قابلیت را ممکن کرده.
با وجود همه اینها، خرداد 1392 ارائه این سرویس به خواست تعدادی از مراجع متوقف شد. حالا بعد از گذشت این همه سال عیسی زارعپور، وزیر ارتباطات اعلام کرده به زودی تماس تصویری از طریق تلفن همراه بدون نیاز به نصب نرمافزار فعال خواهد شد؛ قابلیتی عادی که سالهاست با اپلیکیشنهای مختلف خارجی در اختیار مردم قرار گرفته و دیگر هیجانانگیز نیست.
تکنولوژی که زارعپور از آن حرف میزند مربوط به دورانی است که اپراتوری جدید به نام رایتل، براساس این تکنولوژی راهاندازی شد. رایتل با سرمایهگذاری شستا، یعنی سرمایههای بازنشستگان تامین اجتماعی تاسیس شد. یعنی اگر رایتل همچنان میتوانست این خدمات را ارائه دهد سودش در نهایت به جیب کارگران بازنشسته میرفت.
آنها در آن زمان دارنده انحصاری قابلیت اینترنت نسل سوم بودند و دو اپراتور بزرگ دیگر اینترنت نسل دو میدادند. رایتل تنها اپراتوری بود که با سرعت بالای اینترنت همراه میتوانست روی خطوط تماس با قابلیت تماس تصویری تحولی بزرگ ایجاد کند و صاحب سوددهی بالایی شود. در آن زمان اپراتورهای سرشناس دنیا این خدمات ویژه را داشتند و این اولینباری بود که این ویژگی وارد ایران میشد. اما چه شد که به یک باره این تحول خوشایند برای برخی ناخوشایند و به کل پرونده آن بسته شد؟
رایتل شروع کرده بود به تبلیغات گسترده اما خیلی سریع برای برخی نگرانی ایجاد کرد. بعضی از علما نگران این موضوع بودند که این قابلیت میتواند جوانان را به انحراف بکشاند.همان روزها سخنگوی کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی از نگرانی اعضای این کمیسیون در مورد عدم رعایت شئونات اسلامی در مکالمات تصویری اپراتور جدید رایتل خبر داد. نگرانی آنها این بود که آیا در انتقال این تصاویر رعایت محرم و نامحرم و حریم خصوصی افراد میشود یا نه.
سرهنگ عرفانی، رئیس پلیس فتای نیروی انتظامی خراسان رضوی در اینباره گفته بود استفاده از تلفن تصویری باعث از بین رفتن حریم بین زن و مرد میشود و با استفاده از این وسیله میتوان از تصاویر سوءاستفاده کرد. او همچنین این موضوع را تهدید جدی برای امنیت خانوادهها میدانست و معتقد بود تلفن همراه نقش مهمی در ایجاد شک و شبهه بین زوجین دارد.
آیتالله مکارم شیرازی در فتوای خود مفاسد این خدمات جدید را بیشتر از فواید آن دانست و تماس تصویری را «منشا مفاسد جدیدی در جامعه» توصیف کرد. او همچنین اعلام کرد ضرورتی برای اصل این کار نیست بنابراین شرکتهای خصوصی و دولتی باید از آن خودداری کنند.
آیتالله علوی گرگانی هم در فتوایی خدمات رایتل را در تضاد با آموزههای دینی عنوان کرد که «میتواند عفت عمومی جامعه و نظم حاکم بر آن را خدشهدار و خانوادهها را به ورطه نابودی اخلاقی و بنیانی بکشد. لذا نصب و راهاندازی این اپراتور چه از طرف دولت و چه از جانب بخش خصوصی به صلاح نیست.»
آیتالله نوری همدانی هم در این راستا فتوا داد و خود تماس تصویری را باعث «از هم گسستن اساس خانوادهها» و تهدید «عفت عمومی» قلمداد کرد. او معتقد بود مفاسد این کار بسیار زیاد است و اقدام به انجام آن جایز نیست.آیتالله جعفر سبحانی هم با اعلام نظر خود، قرار گرفتن چنین سرویسی بر روی گوشیهای موبایل در دست جوانان اعم از دختر و پسر را دارای مفاسد زیادی بیان کرد و گفت: باید از خرید و فروش آن جلوگیری شود و نباید دولت چنین امکاناتی را در اختیار مردم قرار دهد و فواید جزئی در مقابل این مضرات بسیار کوچک است.
در ادامه این مخالفتها، 22 بهمن ماه سال 1391، در مراسم راهپیمایی پیروزی انقلاب اسلامی شهر قم، عدهای از طلاب با توزیع فتاوای مراجع عظام تقلید خواستار جلوگیری از بهکارگیری سرویس مکالمه تصویری در نسل سوم اپراتورهای تلفن همراه شدند. همچنین بعضی از معترضین با امضای طوماری در مقابل دفتر روزنامه کیهان، از دولت خواستند باتوجه به مضرات این سرویس و عدم فرهنگ سازی مناسب، نسبت به قطع این سرویس اقدام کند.
در این طومار نوشته شده بود که فعالیت رایتل در ایران، در راستای تهاجم فرهنگی دشمن است که روابط محرم و نامحرم را بسیار عادیتر از آنچه هست خواهد نمود. آنها با نصب این طومار از مردم خواستند با امضای آن با موارد مطرح شده که به فعالیت خط تلفن همراه رایتل در ایران اعتراض داشت، اعلام موافقت کنند.
البته در این میان مراجعی هم بودند که در فتواهای خود استفاده از سیمکارتهای تصویری رایتل را بلامانع دانسته و یا تاکید کرده بودند که اگر استفاده از این سیمکارت مفسدهای نداشته باشد، استفاده از آن بلامانع است. برای مثال آیتالله روحانی این گونه حکم داد که: «استفاده از تلفن همراه با امکانات فوقالذکر بلااشکال است و این قبیل امکانات را که نوشتهاید از طریق اینترنت نیز در دسترس عموم مردم میباشد و موجب حرمت نمیشود
البته مردم در استفاده از این امکانات باید حدود شرعی را رعایت نموده و مخصوصا خانمها به حفظ حجاب و مسئله محرم و نامحرم مقید باشند، همچنین لازم است شرکت ارائهدهنده امکانات تلفن همراه برای دفع مفاسد احتمالی مقرراتی را وضع نموده و نظارت بیشتری را اعمال نماید.» آیتالله صافی گلپایگانی هم در این زمینه این طور فتوا داد که: «استفاده از آن در امور حلال فینفسه مانعی ندارد.»
سال 95 هم نمیصرفید چه برسد حالا
خرداد ماه سال 92 بعد از این مخالفتها، بهدلیل آنچه «فقدان پیوست فرهنگی» عنوان شده بود، ارائه این سرویس متوقف شد. تابستان سال 1393 هم مقرر شد که پیوست فرهنگی این سرویس توسط مرکز ملی فضای مجازی، تدوین و تصویب شود و برای تصویب نهایی به شورای عالی فضای مجازی ارائه شود. با این وجود، هیچ توفیقی در این زمینه حاصل نشد و در خردادماه 1395 پرونده تماسهای تصویری که بیش از دو سال به زمان تصویب پیوست فرهنگی موکول شده بود، درنهایت بسته شد.
بعد از بسته شدن این پرونده مجید صدری، مدیرعامل رایتل با تاکید این نکته که ارتباط تصویری تنها یک درصد از طرح تجاری آنهاست، گفت: «حتی اگر امروز هم به ما مجوز ارائه تماسهای تصویری را بدهند ما در این حوزه نمیتوانیم ورود کنیم، چرا که با روی کار آمدن OTTها دیگر تماس تصویری معنای چندانی ندارد، چرا که در گام اول برخی گوشیها مانند آیفون اصلا امکان برقراری پیامک تصویری نداشته و خود برنامهای خاص در این زمینه دارد.
در مورد سایر گوشیها نیز با توجه به اینکه امکان استفاده از تماس تصویری رایگان OTTها وجود دارد منطقی به نظر نمیرسد مشترک برای برقراری یک دقیقه تماس تصویری 160 تومان به اپراتور بپردازد.» این جملات که در سال 95 گفته شده همچنان برای زمانه امروز صدق میکند، چه بسا که امروزه تعرفههای مکالمه صوتی بالاتر از آن روزهاست و یحتمل تعرفه تماس تصویری هم بیشتر از سال 95 در نظر گرفته شود.
