روزنامه هفت صبح، نگین باقری| باز هم روز گذشته یک هیات از بازرگانان روس مهمان ایران شده بودند تا با یکدیگر قرارداد تجاری جدید ببندند. اما این ضیافت یک فرق بزرگ با دفعات قبل داشت. این بار دیگر بازرگانان روس میتوانند با سر بلند به کشور خود بازگردند و خبر دهند که ایران تعرفه گمرکی محصولات آنها را به صفر کاهش داد. در ظاهر اینطور بهنظر میرسد که در مقابل همین امتیازی که به روسها دادهایم چیزی بهدست نیاوردهایم اما گفتوگو با یک صادرکننده محصولات کشاورزی نگاه ما را به داستان عوض میکند.
اینطور که سایت اتاق بازرگانی تهران خبر داده این تصمیم را اخیرا سران قوا گرفتهاند تا مناسبات تجاری بین ما و طرف روس آسان شود. این ماجرا بهنفع چه کسی است؟ فعلا روسیه. تاجر روسی از همین روزها میتواند محصولاتش را بدون تعرفه به ایران برساند ولی در مقابل مثلا برای محصولات کشاورزی ایرانی از کشاورز کشور ما 25درصد تعرفه بگیرد. اما این همه حرف نیست.
این بازی میتواند یک برنده دیگر هم داشته باشد؛ آنهم به این شرط که تعرفه گمرکی هر دو طرف به صفر برسد. اتفاقی که نیاورانی، این صادرکننده محصولات کشاورزی میگوید آنقدرها هم دور نیست و بهزودی از سمت روسیه هم تعرفه صفر خواهد شد. از این گذشته صفر شدن تعرفه یک امتیاز دیگر هم برای ما دارد. روسیه کشوری است با 200 میلیون نفر جمعیت و ایران با 80 میلیون نفر. اگر قرار باشد که هر دو کشور پنج درصد از سرریز تولیدشان را صادر کنند، محصولات بیشتری میتواند از ایران به روسیه صادر شود.
بهخصوص در زمینه محصولات کشاورزی که استپ و سرمای روسیه دست کشاورزان روس را کاملا بسته است. نکته اولی که این صادرکننده توضیح میدهد این است: «تا زمانیکه روسیه هم تعرفه گمرکی را برای ما صفر نکند ماجرا بهنفع روسیه خواهد شد. اما اینطور که وزیر کشاورزی این کشور نقل کرده قرار است این اتفاق اول سال میلادی جدید برای ایران هم بیفتد و محصولاتشان را با تعرفه صفر به روسیه صادر کنند.»
مسئلهای که این وسط نادیده گرفته میشود این است باید این تعرفه را کالا به کالا رصد کرد و بعد درباره صفر شدن آن تصمیم گرفت. برای مثال نیاورانی شهر آلماتی (پایتخت قزاقستان) را مثال میزند که از قضا اسم آن بهمعنای سیب است. کشوری سرشار از مزارع سیب که هیچوقت قرار نیست خریدار سیبهای ایران شود. برای همین اگر تعرفه سیب این کشور هم با ما به صفر برسد باز فرقی بهحال اوضاع صادرات ایران نخواهد کرد.
فهمیدن اینکه روسیه به چه محصولاتی نیاز دارد کار خیلی سختی نیست. مثلا خودروسازهای خارجی در این کشور تحریم هستند و همین روزهاست که برای تعمیر قطعات یا تعویض آن به ایران نیاز داشته باشند. این را هم مدیران کشور ما میدانند اتفاقا برای همین هم اخیرا قطعهسازان ایرانی برای یک رویداد تجاری به مسکو رفته بودند و در یک نمایشگاه سهروزه توافقنامهای به ارزش 700 میلیون یورو با روسیه امضا کردند. اگر 20درصد از این رقم هم عملیاتی شود باز دو برابر کل صادرات قطعه به ایران خواهد بود.
چرا مراودات اقتصادی ما و روسیه گل نمیکند؟
اتاق بازرگانی از اول امسال همینطور مشغول مهمانداری از تجار روس بوده. از آنطرف همین شهریور ماه هم وزارت صمت هیات 60 نفره روس را به هتل اسپیناسپالاس تهران دعوت کرد که راه تجاری خودشان به سمت کشور ما را باز کنند؛ اما نتیجه؟ هنوز هیچ. اولینبار هم نیست که روسیه برای تجارت، راهی بهجز ایران ندارد. دفعات قبل که این کشور با تحریم اقتصادی روبهرو شد هم میتوانست از بازار ایران برای فروش مستقیم کالاهایش استفاده کند و هم برای بازصادرات محصولاتش از ایران به آبهای آزاد برسد. اما اتفاقی افتاده؟ نه. اگر ما تا امروز جنس روسی دیده باشیم، شهروند روسی هم جنس ایرانی دیده! چه مانعی دست و پای تاجر ایرانی و روسی را برای سرمایهگذاری یا داد و ستد بسته؟
بهجز تعرفهها که حرفش کمی پیشتر آمد، دیوارهای دیگری هم بین ما و روسیه قرار دارد. یکی از این سدها زیرساخت است. همینقدر کلیشهای؛ همینقدر تکراری. صدرالدین نیاورانی این زیرساخت را با یک مثال جالب توضیح میدهد: «مثلا ما برای فرستادن محصولات کشاورزی به کانتینرهایی نیاز داریم که بخاری داشته باشند تا دمای 40درجه زیر صفر مسکو را به دو درجه زیر صفر برسانند. داشتن این کانتینرها مشکل است؟ بله. ما شش هزار کانتینر در ایران کم داریم.
از آنطرف روسیه تعدادی کانتینر جدید دارد که آنها را به ترکیه میفرستد. باقی مانده کانتینرهایی که خیلی قدیمی هستند به ایران میآیند اما آنها هم یا وسط راه خراب میشوند یا ایران مجوز ورودشان را نمیدهد. بهخاطر همین هم اگر هم من واردکننده بخواهم جنس را لب مرز از تاجر روس بگیرم 30درصد میوهها لب مرز با جابهجایی خراب خواهند شد.»
بهجز این دیگر به چه امکاناتی نیاز داریم؟ تصور کنید که روسیه قرار است جو را از کشور خود به ایران بفرستد تا بعد از رسیدن به ایران به سواحل جنوبی کشور ما بیاید و از آنجا به دست هند برسد. برای این کار تحریم دست روسیه را بسته اما دست ما را چطور؟ نه. تحریمهای روسیه از نوع تحریمهای کالایی است اما تحریمهایی که علیه ایران تصویب شده درواقع فقط تحریم مناسبات پولی بوده که از طریق کشور ثالث حل خواهد شد. اینجا چه چیزی نیاز داریم؟
هلدینگهای بزرگ اقتصادی که بتواند از پس این کار برآید. در کشور ما هلدینگهای بزرگی وجود دارند اما نکتهای که این صادرکننده میگوید این است که هلدینگها هرچه بزرگ و بزرگتر میشوند با مخاطرات امنیتی روبهرو خواهند شد که دست و بال آنها را برای این نوع تجارتها میبندد. این دو دلیل در ظاهر دلیلهای سادهای بودهاند که سالهاست در کنار مسئله مهمی بهنام نفتی بودن اقتصاد ایران مانع این شدند که تجارت بین ما و شریک دیرینمان گل کند.
