روزنامه هفت صبح، نگین باقری| همین هشت روز پیش بود که وزارت اقتصاد اطلاع داد قصد دارد از افرادی که فسادی را افشا میکنند، حمایت کند. دیروز وزیر اقتصاد خبر جالبی در این زمینه داد که در همین هشت روزی که گذشت، هشت پرونده جدید فساد با این سامانه جدید افشا شده.
هشت پرونده، در پنج استان کشور که به گفته احسان خاندوزی شامل استانهای فارس، آذربایجان، همدان، سیستان و بلوچستان و تهران میشود. در همین مدت این پروندههای فساد بررسی و یکی دو مورد آن هم تایید شده که قرار است به افشاکننده آن ۳۰ تا ۴۰ میلیون تومان پاداش داده شود. ابعاد این فساد چقدر بوده؟ بیایید قدم به قدم ماجرای سوت زنی هشت روزه وزارت اقتصاد را بررسی کنیم و ببینیم در این فرصتی که وزیر داده بود، چه فسادی کشف شده.
این اولین بار نیست که دولت از گزارشهای مردمی برای افشای فساد استفاده میکند. گزارش فساد که به سوت زنی معروف است، از سال ۱۳۹۹ به جریان افتاد. شروع کننده آن هم جریانهای عدالتخواه بودند که میخواستند بازوی جدیدی برای نظارت بر سازمانها معرفی کنند. از قضا همین خرداد ماه یکی از روزنامه نگاران عدالتخواه که روی مسئله افشاگری فساد کار تحقیقاتی کرده بود، از سوی وزیر اقتصاد برای همین سامانه سوتزنی منصوب شده بود. حالا فارغ از تاریخچه، جایزه تعیین کردن برای فسادها چطور در وزارت اقتصاد به نتیجه رسید؟
وزارت اقتصاد، دستورالعمل خودش به اسم حمایت از گزارشگری فساد را طوری نوشته بود که اولا اطلاعات هویتی فرد، گزارشگر را بتوان محرمانه نگه داشت. اما اگر اطلاعات او محرمانه بماند، دیگر پاداشی هم داده نمیشود. با این حال راه باریکی برای آنهایی که از محرمانه ماندن اطلاعاتشان پشیمان میشوند هم در این دستورالعمل گذاشته شده. آنها هر لحظه میتوانند اطلاعاتشان را وارد سایت کنند تا مشمول این تشویقی قرار بگیرند.
این جایزه چقدر است؟ قرار شده که به هر افشاکنندهای که گزارش او اثبات میشود و گزارش او دستاورد مادی برای دولت دارد، سه درصد از آن مبلغ فساد به عنوان پاداش پرداخت شود. ولی این پاداش بی حد و حصر هم نیست. جایزه حداکثر تا سقف یک میلیارد تومان خواهد بود که به حساب افشا کننده واریز میشود. یعنی اگر شما یک فساد ۳۰۰ میلیارد تومانی کشف کنید، جایزه بیشتری نسبت به کسی که فساد ۱۰۰ میلیارد تومانی کشف کرده، نخواهید گرفت.
یک میلیارد تومان در هشت روز
با این حساب حالا میتوانیم بگوییم که این یکی دو پرونده که دیروز احسان خاندوزی از آن حرف زده بود، چه ابعادی داشته. به گفته او ۳۰، ۴۰ میلیون تومان به افشاکننده قرار است پاداش داده شود. اگر در نظر بگیریم که عدد پاداش ۳۵ میلیون تومان باشد، فساد افشا شده، برابر یک میلیارد و ۱۶۶ میلیون تومان بوده که فقط در همین هشت روز افشا شده.
جایزه نقدی، تنها حالت تشویق و پاداشی نیست که به افشاکنندگان داده میشود. آنها همچنین از وزیر تقدیرنامه میگیرند، اگر کارمند باشند، به عنوان کارمند نمونه معرفی میشوند، در مشاغل حساس مدیریتی برای ارتقا دراولویت قرار میگیرند و در رسانهها هم معرفی میشوند.
اگر گزارش اشتباهی را به این وزارتخانه بدهیم که نتیجهای مادی برای این نهاد ندارد ولی فساد احراز شود، (مثلا در حالتی که از یک فساد مالی پیشگیری شده) باز هم گزارشگر از تشویق نقدی و غیر نفدی که به او پیشنهاد میشود بهره میبرد ولی دیگر فرمول آن سه درصد نیست؛ بلکه هیات رسیدگی مبلغی به او هدیه میدهند که از قبل روی آن توافقی نشده.
اگر کسی گزارش دروغ بدهد چه خواهد شد؟ اگر با این کار حقوق فردی را تضییع کند، با گزارشگر هم برخورد قانونی میشود.
چه کسی تعیین میکند چه گزارشی صحت دارد یا نه؟ اینطور که در این دستورالعمل آمده، صحت سنجی این گزارشها لایه لایه به معاونتهای مختلفی سپرده میشود و در نهایت رئیس مرکز بازرسی درباره آن تصمیم میگیرد. یک مسیر اعتراض هم گویا در این دستورالعمل گذاشته شده که اگر نتیجه گزارش، برخلاف ادعای گزارشگر بود میتواند تا سه بار به آن اعتراض بزند.
از کدام نهادها میتوان افشاگری کرد؟ در دستورالعمل این وزارتخانه نام سازمان امور مالیاتی، گمرک، سازمان خصوصی سازی، سازمان بورس، سازمان حسابرسی، سازمان اموال تملیکی، بیمه مرکزی، بانک ملی، کشاورزی، مسکن، صادرات، سپه، صنعت، پست بانک، ملت، تجات و صادرات، مناطق آزاد، پژوهشکده امور اقتصادی، شرکتهای بیمه ایران، شرکتهای سرمایه گذاری خارجی، چاپخانه دولتی ایران و شرکتهای وابسته و واحدهای تابعه استانی آنها میشود در این سایت شکایت کرد.
چطور گزارش میکنیم؟ کسی که قصد گزارش فساد دارد، باید وارد سایت این وزارتخانه بشود، در قسمت «دریافت گزارش» اطلاعات خود را مینویسد. کارگروههای احراز در چند مرحله به این گزارش رسیدگی میکنند.
ماجرای سوتزنی به این شکل سر و سامانهدار آن، از آبان ۹۸ شروع شد که آیتالله رئیسی که آن زمان رئیس قوه قضائیه بود در جمع دادستانهای کشور به آن اشاره کرده بود. هشت ماه بعد، سازمان بازرسی کشور سامانه گزارشگران فساد را رونمایی کرد. در کنار آنها سامانههای دیگری هم برای سوت زنی فساد شروع به کار کردند. مثلا سال پیش که قطعی برق زیادی در کشور وجود داشت، توانیر یک سامانه برای اطلاع رسانی ماینینگهای غیر مجاز معرفی کرده بود. وزارت کار، سازمان مالیات و برخی از شهرداریها هم سامانه سوتزنی خودشان را داشتند.
