روزنامه هفت صبح، سینا بحیرایی| یک: با وجود اینکه از نظر تاریخی «درگاهی به جهنم» (آرچی مایو، ۱۹۳۰) اولین فیلم گنگستری موفق در تاریخ هالیوود است، اما خیلیها «سزار کوچک»، فیلم تحسینشده و تماشایی مروین لروی را که یک سال بعد منتشر شد، بهعنوان تاثیرگذارترین فیلم گنگستری تاریخ میشناسند؛ آغازگر موج فیلمهای گنگستری که دهه ۱۹۳۰ در هالیوود شدت گرفت.
دو: «سزار کوچک» که براساس رمانی به همین نام از دابلیو. آر. برنت ساخته شده، داستان یک مجرم خردهپا بهنام ریکو (ادوارد رابینسون) را روایت میکند که به دوستش جو (داگلاس فربنکس جونیور) قول میدهد تا یکی از بزرگترین گنگسترهای آمریکا شود. در حالی که جو به دنبال علائق خودش میرود و رقصندهای حرفهای میشود، ریکو لقب سزار کوچک را برای خود انتخاب کرده و پلههای ترقی را یکی پس از دیگری طی میکند و سر قول خود میماند. البته این صعود ناگهانی قطعا با یک سقوط تلخ همراه خواهد بود.
سه: همیشه از «سزار کوچک» در کنار «صورت زخمی» (هاوارد هاکس، ۱۹۳۲) و «دشمن مردم» (ویلیام ولمن، ۱۹۳۱)، بهعنوان سه فیلمی یاد میشود که باعث شکلگیری زیرگونه سینمای گنگستری در هالیوود شدند. ولی از این نظر، «سزار کوچک» همیشه جایگاه بالاتری داشته است. اهمیت فیلم در این است که خیلی از عناصر سینمای گنگستری که الان سالهاست در فیلمهای مختلف دیده میشوند، اولین بار در این فیلم به کار رفتهاند.
گنگسترهای پالتوپوش با کلاههای لبهدار، شخصیتهای جسور و بیباک و بددهن، قتلهای خیابانی برقآسا، رشوهگیری و باجگیری از خردهکاسبها در سطح شهر و…، تمام اینها عناصری هستند که «سزار کوچک» در زمان نسبتا کوتاه هشتاد دقیقهای خودش، با دقت و حوصله به سراغشان میرود.
چهار: سخت میشود به این نتیجه رسید عناصری که در «سزار کوچک» میبینیم (عناصری که بعدا به ویژگیهای مهم سینمای گنگستری تبدیل شدند) تا چه حد ریشه در واقعیت داشتهاند و تا چه حد حاصل خیالپردازیهای ذهنی سازندگان فیلم بودهاند. ولی هماهنگی و پیوستگی در تمام فیلم دیده میشود. شخصیتها، دیالوگها، حرکات بدن، صحنهها، گویی تمامشان از فیلتری مشخص گذشتهاند و یک تفکر واحد وسواس و دقیق پشتشان بوده است. در یکی از صحنههای فیلم، گروهبان فلاهرتی که به خلافکاریهای سزار کوچک و یارانش مشکوک شده، شب سال نو به پاتوقشان میرود.
او دست در جیب با لبخندی کمرنگ وارد میشود. سر خود را کج میکند و با صدایی تودماغی میگوید: «سال نو مبارک، دوستان!» در همین صحنه کوتاه هم میتوان تمام عناصر سینمای گنگستری را مشاهده کرد، در واقع میتوان گفت، چندین دهه تاریخ سینمای گنگستری را میتوان در این صحنه مشاهده کرد. به همین دلیل به سختی میتوان ادعا کرد سینمای گنگستری گونهای است که بهصورت اتفاقی و از قبل پیشبینی نشده به موفقیت رسیده باشد. گویی با گروهی از فیلمسازان کاردرست طرف بودهایم که از همان ابتدا میدانستند، قرار است چهکار کنند.
پنج: از این صحنههای ماندگار در فیلم کم نیست. جدا از مضمون و پیرنگ تاثیرگذار، خیلی از صحنههای «سزار کوچک» الهامبخش آثار گنگستری مهم دنیای سینما بودهاند. برای مثال صحنه قتل تونی پاسا روی پلههای کلیسا بسیار شبیه یکی از قتلهای صحنه مشهور غسل تعمید در فیلم «پدرخوانده» است. آن صحنه قتل روی پلهها در فیلم «سزار کوچک» را بهعنوان اولین قتل خیابانی همراه با ماشین در تاریخ سینما در نظر میگیرند. حتی صحنه شام خوردن ریکو و جو در یک غذاخوری در صحنه ابتدایی فیلم بسیار شبیه صحنه افتتاحیه فیلم «آدمکشها» (رابرت سیودماک، ۱۹۴۶) است.
شش: «سزار کوچک» اولین نقشآفرینی ادوارد رابینسون در نقش یک گنگستر بود. او که پیشتر بهعنوان بازیگر تئاتر در ۳۰ نمایش برادوی بازی کرده بود، بالاخره با این فیلم فرصتی برای هنرنمایی پیدا کرد. «سزار کوچک» برای او کاملا خوشیمن بود و باعث شد او بازیگر ثابت فیلمهای گنگستری دهه ۱۹۳۰ شود. او خیلی خوب میتوانست در نقش آدمهای سختجان و بیرحم ظاهر شود و بعدا در فیلمهایی چون «کی لارگو»، دوباره این الگویی را که از خودش شکل گرفته بود، تکرار کرد.
گویا کلارک گیبل هم قرار بوده یکی از بازیگران اصلی فیلم باشد. ابتدا این شایعه مطرح شده بود که لروی، گیبل را برای نقش اصلی میخواست. ولی او بعدا اعلام کرد که گیبل را در نقش جو ماسارا در نظر داشته است. این همکاری متاسفانه به سرانجام نرسید. البته گیبل هم بعدا از طریق دیگری در هالیوود به موفقیت رسید و یکی از بزرگترین بازیگران تاریخ سینما شد.
هفت: «سزار کوچک» در زمان اکران یک موفقیت عظیم بود. فیلم که با بودجهای ۲۸۰ هزار دلاری ساخته شده بود، در گیشه به فروش ۷۵۰ هزار دلاری رسید. هفته اول اکران فیلم از نظر میزان فروش، تمام رکوردهای قبلی شرکت برادران وارنر را شکست. این فیلم که در یازده سالن سینما نمایش داشت، به فروش ۵۰ هزار دلاری رسید.
میزان استقبال تماشاگران بهحدی بود که ادوارد رابینسون و داگلاس فربنکس در اکران فیلم در نیویورک شخصا حضور پیدا کردند. جالب این است که با وجود چنین موفقیت و تاثیرگذاری عظیمی که «سزار کوچک» با خود داشت، دابلیو. آر. برنت، نویسنده کتاب اصلی منبع اقتباس، اصلا از فیلم راضی نبود. دلیل اصلیاش هم این بود که چرا هیچ بازیگر ایتالیایی اصیلی در این فیلم مورد استفاده قرار نگرفته است؟!
