روزنامه هفت صبح، سپیده مروتی| امروز مصادف با سالروز درگذشت بیژن ترقی شاعر و ترانه سرای خوب کشورمان است. کسی که بسیاری از ترانههای خوانندگان معروف را نوشته بود و از کسانی بود که در شکلگیری رادیو و جا افتادن آن در میان مردم نقش بسزایی داشت. بیژن ترقی در ۱۲ اسفند ۱۳۰۸ در شهر تهران به دنیا آمد. ترانه «بهار دلنشین» کار مشترک بیژن ترقی با روحالله خالقی بود که این ترانه با صدای بنان ماندگار شد.
بیژن ترقی با پرویز یاحقی نیز سه ترانه ماندگار «برگ خزان»، «افسانه محبت» و «میزده» را ساخت که هر سه ترانه را مرضیه خواند. بسیاری از همنسلان او معتقدند که بیژن ترقی سبک تازهای را وارد ترانهسرایی ایران کرد. محمود خوشنام، کارشناس موسیقی سنتی ایرانی جایی گفته بود: مهمترین نقش بیژن ترقی، تقویت جنبههای روایی و داستانگونه کردن ترانهها و افزودن جنبههای تصویری به آنهاست که این پدیده را در آتش کاروان و نیز ترانههای تصویری ای چون برگ خزان میتوان دید.
او معتقد است سهگانه مشترک بیژن ترقی با پرویز یا حقی، از نظر فرم و ساختار آهنگ، یکسانیهایی با هم دارند، از جمله اینکه یاحقی مقدمه وسیعی برای ترانهها در نظر گرفت و ترقی هم در بخش شعر، جنبههای تصویری را مد نظر قرار داد. مجموعه سرودههای او در کتابی با عنوان «آتش کاروان» گرد آمده است. نصرالله حدادی از گویندگان رادیو و همکاران بیژن نجدی درباره این کتاب نوشته است: یکی از ماناترین اسامی در رادیو تهران و ایران، دوست، همکار و هنرمند خوش ذوق، زندهیاد بیژن ترقی بود.
اشعار بیژن ترقی که نخستین بار در سال ۱۳۵۰ تحت عنوان «سرود برگریزان» توسط انتشارات پدری او «خیام» به چاپ رسید، تا سالهای سال نایاب بود و سرانجام در قامت «آتش کاروان» توسط انتشارات نامک و بدرقه جاویدان به چاپ رسید. ترقی همچنین در کتاب «از پشت دیوارهای خاطره» پنجاه سال خاطرات خود را در زمینه شعر و موسیقی جمعآوری کرده و از جمله به نقل خاطرات خود با شعرا و آهنگسازانی چون نیما یوشیج، شهر یار، پرویز یاحقی، ابوالحسن صبا، رهی معیری و علی تجویدی پرداختهاست.
قرار است که ادامه خاطرات او در کتابی تحت عنوان «پنجرهای به باغ گل» به بازار کتاب عرضه شود. ترقی در این کتاب به چگونگی سروده شدن تعدادی از ترانههای خود اشاره کرده است. ترقی فعالیت ادبی خود را با استادانی چون ملکالشعرای بهار، امیری فیروزکوهی، نیما یوشیج و شهریار آغاز کرده بود و با هنرمندان و آهنگسازان نامی روزگار خود چون ابوالحسن صبا، رضا محجوبی، علی تجویدی، داریوش رفیعی و پرویز یاحقی همکاری نزدیک داشت.
ترقی در بخشی از گفتوگویی که با او در مجله مقام موسیقایی منتشر شده میگوید: تفاوت بین ترانههای اجرا شده در سالهای گذشته بسیار زیاد است چرا که ترانه پدیدهای که در مسیر کارهای هنری این سرزمین به مرور زمان راه تکامل پیموده است چنانکه از نظر استحکام و قدرت بیان و اندیشه در آثار بزرگان ادب فارسی با سایر شعرا تفاوتهایی است. در ترانههای سروده شده ایام گذشته این تفاوتها در آهنگسازی ترانه سرایی و خوانندگی به چشم میخورد.
تعدادی از ترانههای ایام گذشته به خاطر برنامههای تفریحی و سرگرمکننده در مسیر سلسله مراتب اداری ساخته میشد که ارکستر و خواننده ناگزیر بودند دو برنامه در هر ماه ضبط کنند. البته آن شیرینی و شیوایی و جذابیتی که بتواند در جان و دل مردم اثر بگذارد در اختیار گروه محدودی از اساتید آهنگسازان و ترانه سرایی بود که به واقع شیفته اعتلای هنر خویش بودند با تأسیس برنامه گلها و دعوت از اساتید و بزرگان موسیقی که در گوشه تنهایی به سر میبردند.
همکاری شعرا و سخن سرایان بنامی چون رهی معیری پژمان بختیاری نواب صفا و گروه کثیری از نویسندگان و شعرای مشهور دیگر تحولی چشمگیر در زمینه موسیقی و خوانندگی و ترانه سرایی ایجاد شد که آوازه آن هنوز از پشت دیوار خاطرهها به گوش میرسد. او در بخش دیگری درباره حس و حال خود هنگام سرودن ترانه هم میگوید: من هنگام سرودن ترانه احساس میکنم بر فراز کوه بلندی قرار گرفتم و با تمام مردم جهان روی سخن دارم آن زمان که وجدان شعری هم از عشقها و محرومیتها، دردها و رنجها، شادیها و سرافرازیها به سخن میآید احساس میکنم همه این کلمات از زبان همه مردم صاحبدل و انساندوست برمیخیزد.
از خود میپرسم به راستی این شعرها و ترانهها از من است من چقدر آنها را سرودهام من که دارای چنین استعدادی نبوده و نیستم پس از تامل ای به خود میآیم که برادر این نیاز مردم زمان است که با طور ناخودآگاه در زبان تو جاری شده است در آن زمان که کنار استادی فرزانه و پرشور نظیر استاد تجویدی هستم وقتی دنیا را دستخوش جنگ و خونریزی آتش افروزان جهان میبینم وجدان بیدار همه دلسوختگان و یغما شدگان این نبردهای خانمانسوز به ما نهیب میزند که کجایید ای بزم افروزان دنیای هنر که زمان شور و شادی به سر آمده شما نیز خاموشی چرا در دل ما را که فراموش عالمی هستیم به گوش مردم آزاده جهان نمیرسانید؟
شاید انعکاس آن بتواند دلهای سنگین یغماگران عالم را برهم آورد باز در حیرت اینکه نیروی شیطانی چنین فرزندان آدم را به جان یکدیگر انداخت که فطرت آسمانی خود را فراموش کردهاند و چنین است بازده این اندیشههای تکان دهنده و پرسوز که با کلماتی بر ملودیهای آسمانی استاد تجویدی سروده شده ترانهای به نام آرزوی صلح که روی سخنان با تمام دوستداران صلح و دوستی در جهان است: ای کبوتر های رنگین شادی/ دل های غمگین/ صلحتان پاینده بادا/ مهرتان تابنده بادا… بیژن ترقی سرانجام در ساعت ۲ بامداد شنبه، پنجم اردیبهشتماه ۱۳۸۸ در ۸۰ سالگی در منزلش درگذشت.
