هفت صبح| بیش از یک دهه است که طرح جامع اطفای حریق با همکاری تمامی دستگاههای ذیربط در دست پیگیری است و هنوز این طرح به تصویب نرسیده . مهرداد اکبریان مدیرکل دفتر حفاظت و حمایت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور از نهایی شدن طرح جامع اطفای حریق و ارائه آن به سازمان برنامه و بودجه خبر میدهد. آیا یک دهه انتظار برای نظاممند شدن برنامههای اطفای حریق در ایران به پایان میرسد؟
آخرین اطلاعات پورتال سازمان منابع طبیعی کشور نشان میدهد که فقط از ابتدای سال جاری تا 22 دی ماه، دو هزار و 372 حریق در عرصههای طبیعی کشور رخ داده و 58 هزار و 912.43 هکتار هم در این آتشها سوخته است. همین آمار اهمیت داشتن برنامه جامع برای اطفای حریق و فعال کردن سیستمهای آنلاین برای رصد آتش در طبیعت ایران را بیش از گذشته آشکار میکند. در چنین شرایطی آیا برنامهریزی لازم برای مقابله با حریق در عرصههای طبیعی انجام شده است؟
مهرداد اکبریان مدیرکل دفتر حفاظت و حمایت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در گفتوگو با هفتصبح از نهایی شدن طرح جامع اطفای حریق خبر میدهد. آنطور که او میگوید در موضوع حریق و آفات هیچگونه واگرایی و اقدامات جزیرهای بین سازمانهای منابع طبیعی و محیط زیست وجود ندارد و این دو مجموعه با همکاری یکدیگر در این حوزهها فعال هستند زیرا دو پدیده مشترک آفت و حریق میتواند به راحتی از مناطق چهارگانه محیط زیست به دیگر عرصههای طبیعی هم سرایت کند.
پیشبینی پنج مرحله در طرح جامع اطفا
مدیرکل دفتر حفاظت و حمایت سازمان منابع طبیعی از تلاش برای تدوین طرح جامع اطفای حریق از سال 1389 تاکنون خبر میدهد که سرانجام امروز به سردار ساجدینیا تحویل خواهد شد تا در صورت تصویب سازمان برنامه و بودجه برای اجرا ابلاغ شود. این طرح با همکاری مشترک بین سازمانهای منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه، وزارت دفاع و سازمان مدیریت بحران تدوین شده و 10 بار اصلاحات روی آن انجام شده است. در این طرح جامع پنج مرحله پیشگیری، پیشبینی، عملیات اطفا و پس از اطفا، نگهداری و خرید تجهیزات پیشبینی شده است. براساس این طرح جامع، از این پس مانند دیگر نقاط جهان، تمام دادهها در یک مرکز مانیتورینگ جمعآوری شده و از آن نقطه اعلام بحران میشود.
برای عملیات اطفا هم سه مرکز اصلی در چالوس، تهران و فارس پیشبینی شده است. سازمان منابع طبیعی از سال 1389 پیگیر سامانه پیشبینی و رصد حریق بوده و با سازمانهای مختلف مثل سازمان فضایی، مرکز ملی فضایی و خیلی جاهای دیگر مکاتباتی انجام داده است اما آنطور که اکبریان میگوید: از نظر توان فنی دچار مشکل بودیم به همین خاطر نتیجهای حاصل نمیشود اما سه سالی است که این سازمان مجهز به سامانه پیشبینی آتشسوزی شده است. این سامانه هر چهار روز یکبار کل عرصه کشور را با 30 تا 40 مورد از شاخصهای مختلف مثل سابقه آتشسوزی، جاده دسترسی، مراکز تجمع، جمعیت تفرجگاهها، آمار سنواتی آتشسوزی و ... رصد کرده و مناطق پرریسک را اعلام میکند.
او درباره مزیت این سیستم میگوید پیشبینیهای هواشناسی با شاخص آب و هوا، غیردقیق است زیرا این مجموعه با کوچکترین تغییر در شرایط آب و هوایی کشور، نقاط را پرریسک اعلام میکند و به یکباره بخش وسیعی از ایران، دارای ریسک بالا اعلام میشود. در حالی که سامانه سازمان منابع طبیعی در همان زمان، فقط 800 هزار هکتار را دارای ریسک بالا توصیف میکند. یکی از مشکلات حوزه اطفای حریق این بود که با تکنولوژیهای موجود امکان کشف آتش فعال یا همان نقاط آتشسوزی وجود نداشت زیرا ماهوارهها کلا سه برداشت از روی ایران داشتند اما گویا با پیشرفت تکنولوژی این مشکل رفع شده و با اضافه شدن ماهوارههای جدید، به گفته مدیرکل دفتر حفاظت و حمایت سازمان منابع طبیعی در بدبینانهترین حالت با سه ساعت اختلاف قادر هستیم که آتش فعال را کشف کنیم. این سیستم علاوه بر اینکه هشدار میدهد، نقطه جغرافیایی وقوع حریق را هم اعلام میکند که از این اطلاعات میتوان در عملیات اطفا و پاشش آب توسط بالگردها استفاده کرد. البته این سیستم بعد از حریق الیت فعال شده و یک هفتهای هست که در سازمان منابع طبیعی به کار گرفته شده است.
دقیق شدن آمار مناطق سوخته در حریق
به گفته اکبریان، تجهیزات ماهوارهای این امکان را برای منابع طبیعی فراهم کرده است که یک مساحی ماهوارهای دقیق از مناطق سوخته انجام شود و سطح درگیر حریق با دقت اعلام شود. از این پس در تعیین سطوح آسیب دیده، دیگر نظرات کارشناسی جایی ندارد و اختلال جیپیاسها هم نمیتواند دقت تعیین سطح را کاهش دهد. او با اشاره به اتهامات وارد شده به اداره کل منابع طبیعی درباره کوتاهی در حریق الیت، با تاکید بر اینکه این منطقه تحت نظر سازمان حفاظت محیط زیست بوده، هرگونه کمکاری در عملیات اطفا را رد میکند زیرا سطح ابتدایی درگیر حریق در الیت حدود پنج هکتار بوده اما این آتش تبدیل به زیرسطحی میشود و از مسیر ریشه در درختان لاپی بیرون میزند. این شرایط حتی وقتی حریق کنترل شده بود و تا قبل از بارش باران، ادامه مییابد و درختان لاپی مثل دودکش عمل میکنند.
مدیرکل دفتر حفاظت و حمایت سازمان منابع طبیعی بهعنوان یک مدرس حریق تاکید میکند که برای یک عرصه محدود درگیر حریق نباید کل نیروهای استان را بسیج کرد زیرا این احتمال وجود دارد که حریق با گروهی محدود کنترل شود اما وقتی سطحبندی حریق تغییر میکند، نیاز است که تدابیر مقابله با آتش هم تغییر کند. اکبریان تاکید میکند که در حریق الیت دعوت از بالگردهای ایرانی و حتی خارجی به موقع انجام شده است. بالگردهای ترکیهای در شرایطی که دود در عرصه وجود نداشته نقطهزنی کردند ولی دلیرمردان وزارت دفاع، زمانی که دود در هوا بود عملیات آبپاشی را ادامه دادند. مدیرکل دفتر حفاظت و حمایت سازمان منابع طبیعی تاکید میکند که قصد زیرسوال بردن تلاش ترکیه را ندارد و کشور ترکیه در زمینه اطفای حریق از ایران تخصصیتر عمل میکند اما وقتی از او درباره دلیل اعزام ایلوشنهای ایرانی به ترکیه سوال میشود، پاسخ دقیقی ندارد و میگوید شاید به ایلوشنهای ما نیازی نداشتند و صرفا در راستای همکاری بینالمللی، به این کشور هواپیما اعزام کردهایم.
ایلوشن مناسب اطفای مناطق صعبالعبور نیست
از نگاه اکبریان هواپیمای ایلوشن پهنپیکر، به هیچ وجه مناسب عملیات اطفای حریق در مناطق صعبالعبور شمال ایران نیست. زیرا اورهال کردن این پرنده یک ساعت طول میکشد. برای برخاستن و نشستن نیاز به باند پهن دارد. حتما باید در جایی بنشیند تا آبگیری شود که این فرآیند زمانبر است. در حالی که هواپیماهای تخصصی حریق از روی دریاچهها آب برمیدارند. ایلوشن قدرت مانور کمی دارد اما برای مناطق تخت مثل مزارع نیشکر، تالابها و چنین نواحی بسیار مناسب است. حتی در حریق بارانداز بندرعباس هم خلبان ایلوشنهای ایرانی شجاعانه بدون رعایت پروتکلهای جهانی با کم کردن ارتفاع حریق را مهار میکنند. این نشان میدهد که ما خلبانان تخصصی و از خود گذشتهای داریم اما پرنده مناسب برای اطفای حریق در برخی مناطق در اختیار نداریم. باید به خلبانان خود وسیله خوب بدهیم.
