هفت صبح | ترس از انتقال بیماریها و انگلهای مشترک بین انسان و حیوانات خانگی، بحثهایی را در زمینه انتقال کلینیکهای دامپزشکی به خارج از شهرها داغ کرده است اما دامپزشکان هشدار میدهند که کاهش دسترسی به این مکانها و دشوار شدن معاینه منظم حیوانات خانگی، میتواند مشکلات عدیدهای برای سلامت جامعه ایجاد کند. به گفته عماد چنگیزی، دامپزشک؛ این روزها بیماری لیشمانیوز بهعنوان یک انگل خطرناک که میتواند از سگ و روباه به انسان منتقل شود در حال توسعه است و انتقال کلینیکهای دامپزشکی به خارج از شهرها به همراه توسعه جمعیت حیاتوحش در کلانشهری مثل تهران، میتواند فاجعه آفرین شود.
نگهداری از حیوانات خانگی چون سگ و گربه قانونی نیست اما بازار خرید و فروش این حیوانات همچنان داغ است و تب نگهداری از آنها در کشور رو به افزایش است. در این میان برخی کارشناسان نیز افزایش شپش در مدارس را ناشی از تمایل مردم به نگهداری از حیوانات در منازل میدانند و این پدیده را به حضور حیوانات در محل زیست انسانها گره میزنند. از سوی دیگر ترس از انتقال بیماریها و انگلهای مشترک بین انسان و حیوان، این بحث را بر سر زبانها انداخته که کلینیکهای دامپزشکی باید به نقاطی خارج از شهرها و دور از سکونت انسان منتقل شوند. اما آیا واقعا حضور کلینیکها در سطح شهر مخاطره آمیز است؟ حیوانات خانگی چه انگلهایی را میتوانند به انسان منتقل کنند؟
روند رو به رشد لیشمانیوز
عماد چنگیزی دامپزشک در گفتوگو با هفت صبح مشکل اصلی در زمینه بیماریها و انگلهای مشترک بین حیوانات خانگی متعارف و انسان را بیماری بسیار خطرناک لیشمانیوز اعلام میکند. به گفته او، این بیماری از طریق گزش پشه به انسان منتقل میشود و در حال حاضر ابتلا به آن در حیوانات خانگی به شدت در حال افزایش است و گزارشهای کلینیکها نشان میدهد که بیماری رو به توسعه است.
لیشمانیوز یک انگل تک یاختهای است که از طریق گزش پشه خاکی منتقل میشود. این تک یاخته از بدن سگ آلوده با گزش به پشه منتقل میشود و این پشه اگر انسان را نیش بزند، انسان را هم مبتلا میکند. میزان کشندگی این بیماری در سگ بالاست.
به گفته چنگیزی، لیشمانیوز احشایی در سگ درمان ندارد و حیوان باید یوتانایز (مرگ آسان) شود. البته برخی معتقدند باید سگ را درمان کرد اما از آنجا که درمانش به شدت گران قیمت است و با قطع درمان باز هم انگل بالا میآید و کاملا از بین نمیرود، یوتانایز حیوان مبتلا تنها راه است.پشه خاکی که ناقل عامل بیماری لیشمانیوز است، در باغات ییلاقی و مناطقی مثل کرج، شهریار و لواسان در زیر برگهای روی زمین که مناطق گرم و مرطوبی شکل میدهند، مخفی شده و تخمریزی و تکثیر میکند. پشههای معمولی نمیتوانند ناقل بیماری باشند. سگهایی که در باغات زندگی میکنند اگر توسط پشههای خاکی آلوده گزیده شوند، به بیماری لیشمانیوز مبتلا میشوند و طبیعتا سگهای آپارتمانی نسبت به سگهای باغ کمتر در معرض خطر ابتلا به لیشمانیوز هستند.
چنگیزی میگوید که این بیماری به شدت برای انسان خطرناک است و خطر مرگ به همراه دارد. اصلا این بیماری شوخی بردار نیست. در حال حاضر میزان آلودگی سگها کم است اما همان میزان کم نیز میتواند برای انسان خطرناک باشد. اگرچه امکان ابتلای سگهای گله به لیشمانیوز وجود دارد اما آنجا چون سگها کمتر با انسان در تماس هستند، بهداشت عمومی چندان به خطر نمیافتد اما این بیماری در سگهای خانگی مشکل آفرین است. لیشمانیوز از انسان به انسان منتقل نمیشود. مخزن اصلی آن سگ است و از سگ به انسان منتقل میشود. البته انتقال از انسان به انسان خیلی به ندرت اتفاق میافتد.
زنگ خطر جدی با افزایش جمعیت روباهها
آنطور که این دامپزشک میگوید: سگ، روباه و گرگ میتوانند انگل لیشمانیوز را به انسان منتقل کنند اما در شرایط فعلی که جمعیت روباهها در تهران زیاد شده، خطر در کمین پایتخت نشینان است. چنگیزی معتقد است که خبرهای مرتبط با افزایش جمعیت حیات وحش در تهران نگران کننده است. همه این موارد دست به دست هم میدهند تا اهمیت استقرار کلینیکهای دامپزشکی را در سطح شهرها نشان دهد. باید کلینیکها در شهر وجود داشته باشند تا دامپزشکان سگها را معاینه کنند. کلینیک حیوانات نباید از شهرها خارج شود. عدم به رسمیت شناختن نگهداری از حیوانات خانگی با توجه به اقبال عمومی برای نگهداری از حیوانات، بهداشت انسان را به خطر میاندازد. نبود قانون در زمینه نگهداری از حیوانات خانگی و نگرانی از انتقال حیوان به کلینیکها به دلیل احتمال توقیف، خطری جدی برای بهداشت عمومی ایجاد میکند.
آسکاریس، انگلی قابل انتقال به انسان
این دامپزشک، آسکاریس را یکی از کرمهای رودهای سگ معرفی میکند که قابل انتقال به انسان است. اگرچه آسکاریس برای خود سگها چندان خطرناک نیست اما در انسان علائم کبدی، چشمی و مغزی میدهد. بچههایی که سگهای مبتلا به آسکاریس را بغل میکنند، ممکن است به این انگل مبتلا شوند. بنابراین تنها راه مقابله، معاینه دائم حیوانات خانگی توسط دامپزشکان برای حفظ سلامت جامعه است. از آنجایی که قانونی برای نگهداری از حیوانات نداریم، ضوابطی هم برای سگ گردانی تعریف نشده و شاهدیم که صاحبان سگها در ایران برخلاف سایر کشورها مدفوع حیوان خود را از سطح خیابان جمعآوری نمیکنند.
با رها شدن مدفوع حیات وحش در معابر و در صورت تماس انسان با مدفوع این حیوانات، احتمال ابتلا به آسکاریس افزایش مییابد. چه راهی برای کاهش این مخاطرات وجود دارد؟ چنگیزی در این رابطه میگوید: متاسفانه مجموعه این عوامل، ترکیب پیچیدهای را ایجاد کرده است. اگر حیوانات خانگی ماهی یک بار پیش دکتر دامپزشک معاینه نشوند، واقعا خطرناک است. تمام این موارد لزوم فعالیت کلینیکهای دامپزشکی در سطح شهر را روشن میکند.
احتمال انتقال کک و کنه از حیوان خانگی به انسان
به گفته چنگیزی کک انگلی است که میزبان خاصی ندارد و به هر میزبان در حال حرکت از جمله انسان میتواند حملهور شود. کک میتواند به سگهایی که در باغ میچرخند، حمله کند و حیوان کک را با خود به خانه بیاورد که البته مخاطرهای جدی برای انسان ایجاد نمیکند زیرا این انگل برای تکثیر عملا نیاز به محیطی دارد که به شدت آلوده به مواد آلی در حال فساد باشد. زبالههای خانگی میتواند محل مناسبی برای رشد کک باشد اما در کمتر خانهای حداقل یک ماه کف زمین پر از زباله است. در پناهگاهها که مدفوع سگ کف زمین میریزد یا باقیمانده غذاها جمع نمیشود، کک مستقر میشود و آلودگی زیادی ایجاد میکند.
این دامپزشک کنهها را هم انگل دیگری میداند که میتوانند از سگها به انسان منتقل شوند اما احتمال آن ضعیف است. کنه میتواند به هر میزبان خونگرمی حملهور شود اما باید شرایطش بهوجود آید. سگهایی که در باغ زندگی میکنند یا در جنگل پرسه میزنند، احتمال آلودگی به کک و کنه را دارند و باید ماهیانه سمپاشی شوند اما سگهای خانگی و آپارتمانی چون اصلا از خانه بیرون نمیروند، احتمال آنکه ناقل کک یا کنه باشند، بسیار ضعیف است.
نژاد سگ هم در انتقال این انگلها دارای اهمیت است. نژادهایی مثل دوبرمن و ژرمن چون خیلی در محیطهایی مثل باغ و جنگل حضور دارند، به راحتی میتوانند انگلها را با خود به خانهها منتقل کنند. در شهرهایی مثل تهران هم بعید است که کک در خاک پارکها وجود داشته باشد اما بهطور متقن نمیتوان گفت که کک در تهران نیست. بهطور کلی احتمال حضور کک و کنه بیشتر مربوط به مناطق روستایی یا ییلاقات است.
شپش از حیوان خانگی به انسان منتقل نمیشود
شپش انگل دیگری است که بسیاری شیوع آن در مدارس را ناشی از افزایش تمایل به نگهداری از سگ و گربه میدانند اما پیام محبی، دامپزشک در گفتگو با هفت صبح با تاکید بر اینکه شپش انسانی گونه خاصی است و از سگ و گربه به انسان منتقل نمیشود؛ عامل اصلی انتقال شپش را تعویض کلاه و لباس به خصوص در فصلهای سرد سال بین بچهها در مدارس معرفی میکند. این دامپزشک احتمال انتقال کنهها، ککها و جربها از سگهای خانگی به انسان را قویتر توصیف میکند البته توضیح میدهد که اگر کنه از سگ و گربه به انسان منتقل شود، انسان روی پوستش این انگل را میبیند و به راحتی قابل کنترل است.
کک هم از گوسفندان به سگها منتقل میشود و خود سگ کانون انتقال کک نیست. بنابراین اگر سگی از منطقهای که گوسفند زندگی میکند یا باغچهای که با کود گوسفندی تازه کوددهی شده عبور کند، احتمال دارد که کک را به خانهها منتقل کند. کک میتواند انسان را نیش بزند اما انسان، میزبان این انگل نیست. جربها هم به صورت موقتی میتوانند انسان را درگیر کنند ولی خود به خود از بین میروند. دامپزشکان میگویند که شپش یک انگل کاملا اختصاصی است به نحوی که شپش روی گوسفند، به بز منتقل نمیشود.
حتی شپشها به مناطق خاصی از بدن میزبان میچسبند مثلا شپش روی پرهای کرکی شکل یک پرنده هیچ وقت به پرهای بزرگ آن منتقل نمیشود. شپشهای انسانی هم فقط مختص انسانها هستند. در جاهایی مثل مهد کودکها، زندانها یا خوابگاههای دانشجویی که تراکم زیاد است و ملحفه یا لباس مشترک استفاده میشود، احتمال انتقال شپش وجود دارد. شپش یک انگلی است که شیوع آن ناشی از عدم رعایت بهداشت نیست بلکه ناشی از تراکم جمعیت انسانی است.
