هفت صبح، افشین امیرشاهی| دو هفته از اعتراضها گذشت و قطع اینترنت و مسدود شدن صفرهای تماس همچنان ادامه دارد. قطع اینترنت باعث شده که گردش اطلاعات با دشواریهای فراوان امکانپذیر باشد و روزنامهنگاران به سختی بتوانند به وظیفهشان بپردازند. آن هم در شرایطی که مردم تشنه اخبار و اطلاعات هستند و رویدادهای کشور را پیگیری میکنند. روزنامهنگاران در روزهای اخیر در انجام دادن سادهترین کارهای خودشان با مشکلات فراوان روبهرو هستند.
باز نشدن یک ایمیل، نداشتن امکان جستجو، دشواریهای پیگیری سابقه خبر و موارد فراوان دیگر باعث شده که گزارش و تحقیق رسانهای با مانع روبهرو شود. البته که در سالهای گذشته با پیشرفت تکنولوژی و نقش و تاثیر فضای مجازی و شبکههای اجتماعی، شکل اطلاعرسانی دستخوش تغییرات فراوان شده است. حالا با قطع کامل فضای مجازی، اطلاع رسانی در این روزهای حساس و بحرانی دست روزنامهنگاران را در بیان واقعیتها و انعکاس رویدادها بسته است.
بهخصوص که تحولات فناوری بهطور همزمان با تسریع انتشار اخبار صحیح، زمینه را برای گسترش اخبار جعلی و گمراهکننده فراهم کرده است. همانطور که سرعت انتشار اطلاعات صحیح بسیار زیاد است، به همان میزان اخبار فیک و غیرمعتبر نیز با سرعت در اختیار عموم قرار میگیرند. این وضعیت بهویژه در بحرانهای ملی بیش از پیش اهمیت مییابد، جایی که رسانهها بهعنوان نهادهایی تأثیرگذار باید با دقت و سرعت عمل کنند.
در چنین شرایطی، نباید فراموش کرد که هر خبر و گزارش میتواند بر احساسات عمومی و رفتارهای اجتماعی تأثیر بگذارد. در این میان اما روزنامهنگار حرفهای و رسانه معتبر میتواند مسئله یا موضوعی که مورد مناقشه مردم و مسئولان است را با گزارشهای دقیق و اطلاعرسانی مناسب در مسیر مسئولیتپذیری هدایت کنند.
در نظر داشته باشیم که روزنامهنگاری بحران به معنای پوشش اخبار مرتبط با بحرانهای غیرمنتظرهای است که نیاز به واکنش فوری دارند. این بحرانها میتوانند طبیعی (زلزله، سیل)، اجتماعی (اعتصاب، تظاهرات) یا سیاسی (کودتا، جنگ) و .... باشد. رسانهها اما در هر یک از این بحرانها باید توانایی مدیریت و انتشار سریع و دقیق اخبار را داشته باشند. خبرنگاران در این شرایط باید از مهارتهای خود برای پوشش اخبار استفاده کنند، اما در عین حال باید آمادگی برخورد با بحرانها و اتخاذ تصمیمات سریع و درست را داشته باشند.
به قول یکی از پیشکسوتان مطبوعات در روزنامهنگاری بحران، مانند یک داروخانه، داروهایی وجود دارند که هر روز استفاده میشوند و داروهایی که تنها در مواقع خاص به کار میآیند. این نوع روزنامهنگاری معمولاً در روزهای عادی بهندرت به کار میآید، اما همیشه باید پروتکلها و دستورالعملهای مخصوص بحرانها آماده و بهروز باشند تا در مواقع لزوم به سرعت از آنها استفاده شود. حالا قطع اینترنت مهمترین ابزار روزنامهنگاران و رسانهها را از دسترس خارج کرده است.
چراکه یکی از مهمترین کارکردهای رسانهها، اطلاعرسانی دقیق و شفاف است. مردم در بحرانها معمولاً در اضطراب و ترس به سر میبرند و بهدنبال اطلاعات معتبر و قابل اعتماد هستند تا بدانند چه اقداماتی باید انجام دهند. اکنون متاسفانه یکی از ابزارهای مهم روزنامهنگاری از دسترس خارج شده است.
در نهایت روزنامهنگاری بحران تنها در مواقع اضطراری اهمیت ندارد، بلکه در دنیای امروز که اخبار جعلی بهراحتی گسترش مییابند، راستیآزمایی و اطلاعرسانی شفاف همیشه از اهمیت ویژهای برخوردار است. رسانهها با رویکرد بیطرفانه و بررسیهای دقیق میتوانند در شرایط بحرانی، حقیقت را از لابهلای شایعات و اخبار جعلی بیرون کشیده و به جامعه کمک کنند تا با آگاهی و آرامش بیشتری بحرانها را مدیریت کنند.
