سنجاب‌های غیربومی در باغ‌های همدان چه می‌کنند؟
خریدوفروش غیرمجاز سنجاب‌های ایرانی و رهاسازی‌شان در باغ‌های همدان، حیواناتی غیربومی را به زیستگاهی تازه رسانده است که آب و غذای فراوان می‌تواند زمینه افزایش جمعیتشان را فراهم کند
گروه محیط زیست| باغ‌های گردوی واقع در دره‌های همدان به زیستگاهی برای سنجاب‌های غیربومی استان تبدیل شده‌اند. این روزها این حیوان بازیگوش در لابه‌لای باغات جست‌وخیز می‌کند و مسئولان محیط زیست هم هنوز راه علمی و مناسب برای مقابله با تکثیر این گونه در استان همدان را پیدا نکرده‌اند. زنده‌گیری و بررسی شرایط حیوان برای انتقال به زیستگاه اصلی، تنها نسخه‌ای است که فعلا درباره این سنجاب‌های غیربومی همدان تجویز می‌شود.
مسئولان استان می‌گویند که قاچاقچیان عامل انتقال سنجاب به همدان بوده و فعلا این گونه در باغات تبدیل به آفت نشده است اما دلیل عدم گزارش خسارت هم شاید این باشد که باغدارها بیشتر به جنبه‌های گردشگری آن توجه داشته و جنبه‌های اقتصادی در آنجا مورد توجه نیست. البته آنها هشدار می‌دهند که امکان ایجاد انفجار در جمعیت این گونه غیربومی هم وجود دارد.
استان همدان اگرچه استانی زاگرسی است و سنجاب ایرانی هم در جای جای جنگل‌های زاگرس گزارش شده اما سنجاب‌های سرخوشی که این روزها باغات گردوی واقع در دره‌های همدان را به تصرف درآورده و در آنجا مشغول خوردن گردوها هستند، گونه بومی این استان نیستند. اهالی همدان می‌گویند که این سنجاب‌ها محصولاتشان را می‌خورند و برایشان مشکل ایجاد می‌کنند. اما چگونه این جونده به باغات همدان راه یافته است؟
مطالعه دقیقی از جمعیت نداریم
مهدی صفی‌خانی معاون محیط زیست طبیعی استان همدان در گفت‌وگو با هفت صبح به دلیل اینکه مطالعه دقیقی روی جمعیت سنجاب‌های موجود در باغات انجام نشده، دقیقا نمی‌داند چه تعداد سنجاب در این استان زندگی می‌کنند. از آنجایی که مطالعه درباره زیرگونه موجود در همدان هم نیاز به زنده‌گیری و بررسی دارد و این کار انجام نشده، او اطلاعات دقیقی در این رابطه هم در دسترس ندارد. فقط همکارانشان به صورت موردی باغات استان را بررسی کرده و گزارش داده‌اند که سنجاب ایرانی در این مکان‌ها حضور داشته است.
بی‌احتیاطی مردم، عامل حضور سنجاب
صفی‌خانی بی‌احتیاطی مردم را عامل حضور این گونه غیربومی در استان همدان می‌داند. سنجاب حیوانی خانگی نیست ولی مردم ساده‌انگارانه به دلالانی که این گونه را شکار کرده و می‌فروشند، اعتماد می‌کنند و اقدام به خرید بچه سنجاب می‌کنند. به دلیل خوی وحشی حیوان و تمایل به زیست در طبیعت، بعد از مدتی از نگهداری سنجاب خسته می‌شوند و مجبورند آن را در قفس نگهداری کرده یا به محیط زیست تحویل دهند.
معاون محیط زیست طبیعی استان همدان می‌گوید که مردم از ترس ایجاد دردسر، سنجاب‌ها را به اداره کل محیط زیست همدان تحویل نمی‌دهند و آنها را در باغات رهاسازی می‌کنند. با توجه به اینکه دشمن طبیعی سنجاب، پرندگان شکاری هستند اما باغات انبوه و به هم پیوسته استان، اجازه مانور به این دشمن را نمی‌دهد، سنجاب‌ها شکار نمی‌شوند؛ پس این گونه باغ را مکانی امن برای زیستن در نظر می‌گیرد. در این مکان، آب به وفور در اختیار سنجاب‌ها قرار دارد و از سوی دیگر غذای کافی روی درختان هم موجود است، در نتیجه سنجاب به‌عنوان یک گونه آسیب‌رسان، شروع به تکثیر می‌کند.
زنده‌گیری، تنها نسخه موجود
به گفته صفی‌خانی، سرعت تکثیر در سنجاب هم بسیار بالاست و وقتی هر سه مولفه آب، غذا و امنیت در باغات همدان برایش وجود دارد، می‌تواند به سرعت تبدیل به آفت شود. البته هنوز گزارشی از خسارات گسترده این گونه دریافت نشده است. معاون محیط زیست طبیعی استان همدان می‌گوید که در بقیه کشورها هم راهکار خوبی برای مقابله با تکثیر سنجاب‌ها وجود ندارد و به همین خاطر، محیط زیست همدان هم نتوانسته برای این معضل راه حلی پیدا کند.
فقط اگر باغدارها نسبت به حضور سنجاب‌ها شکایت کنند، به آنها اعلام می‌شود که تله‌گذاری کنند و حیوان را به محیط زیست تحویل دهند. کارشناسان این اداره هم مجبور هستند بسته به شرایط حیوان در رابطه با بازگشتش به زیستگاه اصلی تصمیم‌گیری کنند اما اینکه زیستگاه طبیعی تا چه حدی ظرفیت پذیرش سنجاب‌های به دام افتاده را دارد، موضوع دیگری است که باید مورد توجه قرار گیرد. او توضیح می‌دهد که تاکنون باغداران، تعداد محدودی سنجاب به محیط زیست تحول داده‌اند و در ادامه تاکید می‌کند که این مجموعه به تنهایی از پس حل مشکل سنجاب‌ها بر نمی‌آید.
به اعتقاد صفی‌خانی، سنجاب‌ها در استان همدان هنوز تبدیل به آفت نشده‌اند و جمعیتشان زیان‌بار نیست، البته او یادآوری می‌کند که ممکن است این تصور به دلیل آن باشد که صاحبان باغات بیشتر به مسائل گردشگری توجه دارند و جنبه اقتصادی یک باغ برایشان مهم نیست.معاون محیط زیست طبیعی استان همدان نگران است که سنجاب‌ها در این استان تبدیل به آفت شوند و در درازمدت منجر به بروز مشکلاتی شوند.
شکار غیرمجاز، عامل انتقال سنجاب
محمدرضا اشرف‌زاده عضو هیئت علمی دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین دانشگاه شهرکرد نیز در گفت‌وگو با هفت صبح توضیح می‌دهد که چند سال قبل در سفر به همدان، موضوع حضور این گونه در سطح استان و بروز برخی مشکلات برای باغات مطرح می‌شود اما او فرصت نمی‌کند که پیشینه ماجرا را بررسی کرده و ببینند که منشا اصلی حضور سنجاب‌ها در این باغات، ناشی از رهاسازی مردم است یا اینکه سنجاب‌ها از زیستگاه طبیعی خود به سمت باغ‌ها حرکت کرده‌اند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه شهرکرد می‌گوید که در سال‌های اخیر، در محدوده زاگرس سنجاب‌ها به شکل غیرمجاز توسط افراد متخلف صید شده و در مناطق مختلف به صورت غیرمجاز به فروش می‌رسند. بعدا این حیوان رها می‌شود و به این ترتیب وارد مناطقی غیر از زیستگاه اصلی خود می‌شود. حتی ممکن است در باغات تهران هم رهاسازی این گونه انجام شده باشد.
به گفته اشرف‌زاده، سنجاب جزو جونده‌هاست و زاد و ولد آنها زیاد بوده و تکثیرشان برگرفته از حضور آب، غذا و شرایط محیطی است. اگر شرایط مهیا باشد و غذا به وفور در دسترس حیوان قرار گیرد، می‌تواند با طغیان جمعیت در آن محل همراه شود. گزارش‌هایی در این رابطه هم وجود دارد. با توجه به هشدارهای مسئولان استانی، به نظر می‌رسد که لازم است حتما بودجه کافی برای مطالعه وضعیت سنجاب‌ها در همدان اختصاص یابد تا قبل از آنکه دیر شود، با اطلاعات کافی برای این معضل تصمیم‌گیری شود.
