خطر سینماها؛ جان تماشاگر چقدر می‌ارزد؟

هفت صبح| رفتن به سینما معمولا با هدف دو ساعت فرار از دغدغه‌های روزمره، خوردن پاپ‌کورن و غرق شدن در دنیای تصویر است. اما اگر بدانید سالن تاریکی که در آن نشسته‌اید، پتانسیل تبدیل شدن به یک تله آتشین را دارد، شاید به جای خیره شدن به پرده نقره‌ای، تمام مدت چشمتان به دنبال تابلوهای سبز رنگ «خروج اضطراری» بچرخد. ماجرا از ۲۴ شهریور ماه شروع شد؛ زمانی که مهدی بابایی، رئیس کمیته ایمنی شورای شهر تهران، آب پاکی را روی دست همه ریخت و یک آمار حیرت‌انگیز داد: از مجموع ۲۸۰ سالن فعال در پایتخت، دقیقا «هیچ» سالنی ضوابط ایمنی را به طور کامل رعایت نکرده است! بله، درست خواندید؛ نمره صفر در ایمنی برای کل سینماهای تهران.

به گفته او، فقط ۸۰ سالن آن هم به صورت دست‌وپاشکسته تجهیزاتی دارند؛ ۳۴ سالن سیستم اعلام حریق، ۲۸ سالن اطفای دستی و تنها ۲۱ سالن به سیستم اطفای اتوماتیک مجهز هستند. ظاهرا صاحبان بقیه سالن‌ها معتقدند تماشاگران در صورت بروز حادثه، می‌توانند با همان بطری‌های آب‌معدنی و نوشابه خودشان آتش را خاموش کنند. اما شاهکار مدیریتی این داستان ده روز بعد مشخص شد.

زمانی که کامران عبدولی، معاون حفاظت و پیشگیری سازمان آتش‌نشانی تهران، روی آنتن زنده شبکه خبر رفت و گفت از نگاه آتش‌نشانی، ناایمن بودن یعنی اصلا کسی برای بررسی وضعیت ایمنی سراغشان نیامده است و اطلاعاتی ندارند. اما چرا؟ چون در یک اقدام هوشمندانه، اخیرا سازمان آتش‌نشانی از کمیته ایمنی سینماها حذف شده است. یعنی متولیان امر به این نتیجه رسیده‌اند که بهترین راه برای حل معضل ایمنی سالن‌ها، پاک کردن صورت‌مسئله و حذف کردن خود سازمان آتش‌نشانی از چرخه نظارت است. به همین سادگی! نه آتش‌نشانی در کمیته هست که غر بزند، نه کسی متوجه نقص ایمنی می‌شود و نه نیازی به خرج کردن پول برای نصب آبپاش سقفی است.

‌ ایمنی سینماها با جان مردم گره خورده است

حافظه ما پر از این صحنه‌های تاریک واقعی است؛ سال ۱۳۸۷ سینما جمهوری در آتش سوخت (که البته بعدها گفتند عمدی بوده) و صبح یکی از روزهای سال ۱۳۹۴، تالار وزارت کشور به دلایل نامعلوم طعمه حریق شد. اگر فکر می‌کنید این‌ها فقط اتفاقات نادری در گذشته بوده‌اند، سخت در اشتباهید. آمارها نشان می‌دهند که فقط در ۱۰ سال گذشته، ۶۰ مورد حریق و حادثه (شامل ۳۵ مورد آتش‌سوزی و ۲۵ مورد حادثه دیگر) در همین سالن‌های سینمای پایتخت ثبت شده است.

این اعداد به وضوح نشان می‌دهند که موضوع ایمنی سینماها صرفا یک گیر اداری یا دعوا سر نصب چند کپسول و شلنگ نیست؛ بلکه مستقیما با جان و نفس شهروندانی گره خورده که برای تماشای فیلم بلیت می‌خرند، نه برای بازی در سکانس اکشن «فرار از جهنم». حالا یک لحظه چشمانتان را ببندید و تصور کنید در سالنی تاریک و کیپ‌تا‌کیپ پر از جمعیت، ناگهان بوی دود می‌آید و شعله‌های آتش زبانه می‌کشد. چه کار می‌کنید؟ مسلما همه به سمت همان یک یا دو در خروجی هجوم می‌برند. در تاریکی، ترس و ازدحام جمعیت، احتمالا افراد قبل از اینکه به خود آتش برسند، زیر دست‌وپای هم له می‌شوند.

در آن لحظه دلهره‌آور، چه کسی پاسخگوی جان‌های به خطر افتاده است؟ همان‌هایی که با یک خودکار، نام آتش‌نشانی را از کمیته خط زدند؟ واقعا ایمن‌سازی یک سالن چقدر خرج دارد که قرار است به قیمت جان صدها تماشاگر تمام شود؟ ماجرا آن‌قدر ترسناک و در عین حال مضحک است که نمی‌توان به سادگی از کنار آن گذشت. به همین بهانه، دوباره سراغ کامران عبدولی، معاون حفاظت و پیشگیری سازمان آتش‌نشانی تهران رفتیم تا بپرسیم در غیاب آنها در آن کمیته کذایی چه می‌گذرد و اگر فردا روزی در یکی از این ۲۸۰ سالن رفوزه در ایمنی اتفاقی بیفتد، یقه چه کسی را باید بگیریم؟

حذف آتش‌نشانی از نظارت سینماها به خاطر هزینه بود

کامران عبدولی، در تشریح ریشه این بحران ایمنی، با ابراز تاسف از حذف نهادهای نظارتی تخصصی، به یک تغییر قانون عجیب در سال‌های اخیر اشاره می‌کند و می‌گوید: «کمیسیونی از سال ۱۳۴۵ تحت عنوان آیین‌نامه ایجاد و نظارت بر سالن‌های نمایش (کمیسیون ماده ۸) وجود داشت که همیشه یک نماینده و متخصص آتش‌نشانی در آن حضور داشت. اما در سال ۱۳۹۹ این آیین‌نامه اصلاح خورد و سازمان آتش‌نشانی از آن حذف شد.

وقتی می‌پرسیم چرا سینماها دیگر با آتش‌نشانی همکاری نمی‌کنند، جواب مشخص است؛ مسئله مالی است. الان متولیان امر بدون حضور ما برای خودشان تصویب می‌کنند و سینماداران هم بشکن می‌زنند! در اصل قضیه، بحث هزینه است؛ می‌گویند آتش‌نشانی برای ما هزینه‌تراشی می‌کند و کل دلیل حذف ما همین موضوع بود.» یکی از نکات تکان‌دهنده‌ای که عبدولی در بررسی وضعیت سالن‌های سینما به آن اشاره می‌کند، نقص‌های بنیادین در ساختار فیزیکی و مصالح به کار رفته است.

او در این باره توضیح می‌دهد: «مهم‌ترین ایرادهای ایمنی در این سالن‌ها در سه بخش خلاصه می‌شود؛ اول تعداد راه‌های خروج، دوم نبود سیستم‌های اعلام و اطفای حریق و سوم متریال به‌کاررفته در سالن‌ها که از پرده نمایش گرفته تا کف‌پوش و صندلی‌ها، هیچ‌کدام کُندسوز نیستند و به‌شدت قابلیت اشتعال دارند. یادتان هست سالن وزارت کشور آتش گرفت؟ دلیل اصلی حریق آنجا، همان پرده، کفپوش و صندلی‌ها بود. بعد از آن اتفاق مجبور شدند ظرفیت ۵ هزار نفری سالن را به زیر ۳ هزار نفر کاهش دهند تا خطرات کمتر شود.»

عبدولی در ادامه به فرمول حیاتی تناسب جمعیت با درهای خروج اشاره کرده و ادامه می‌دهد: «ظرفیت سالن باید الزاما با راه‌های فرار افراد متناسب باشد. شما جمعیتی تا ۵۰ نفر را می‌توانید با یک راه خروج مدیریت کنید، اما وقتی جمعیت به ۳۰۰ نفر می‌رسد باید دو در خروجی داشته باشید. از ۵۰۰ تا هزار نفر به سه یا چهار راه خروج نیاز است و با افزایش جمعیت این عدد بالاتر می‌رود؛ در حالی که بسیاری از سالن‌های ما با ظرفیت بالا، از چنین استانداردی بی‌بهره‌اند.»

استثناهای ایمن و بایگانی شدن نامه‌های هشدار

در میان این آمار ناامیدکننده، البته سالن‌هایی هم هستند که استانداردها را رعایت کرده‌اند. وقتی از عبدولی می‌خواهیم درباره سینماهای معروفی که تاییدیه دارند شفاف‌سازی کند، او آمار دقیقی ارائه می‌دهد: «ما در تهران حدود ۲۸۰ سالن (پرده نمایش) داریم که از این تعداد، شاید تنها حدود ۳۶ مورد تاییدیه ایمنی داشته باشند؛ یعنی چیزی نزدیک به ۱۳ درصد. این تاییدیه‌ها هم بیشتر مربوط به پردیس‌های مدرنی مثل ایران‌مال، ملت و کوروش است که سیستم‌های ایمنی را رعایت کرده‌اند و از ما تاییدیه گرفته‌اند. مابقی سینماها بعد از آنکه کمیسیون عوض شد و آتش‌نشانی خط خورد، کلا هیچ برنامه‌ای برای ایمن‌سازی ندارند.»

وقتی از معاون حفاظت و پیشگیری سازمان آتش‌نشانی می‌پرسیم که آیا نهادهای ناظر را در جریان این فاجعه بالقوه قرار داده‌اند یا خیر، او دست روی مکاتبات بی‌نتیجه‌شان با دستگاه‌های مسئول می‌گذارد؛ مکاتباتی که نشان از تلاش برای بازگشت نظارت دارد. عبدولی می‌گوید: «ما دست روی دست نگذاشتیم و مکاتبه کردیم؛ هم به معاونت امور سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد نامه زدیم و هم به دادستان تهران اعلام کردیم که آتش‌نشانی را از این فرآیند حذف کرده‌اند. دادستانی پیگیر موضوع است اما متاسفانه تا الان به نتیجه‌ای نرسیده است.

اداره امور سینمایی هم که مسئول اصلی این کار است، برای صدور مجوز هیچ استعلامی از ما نمی‌گیرد.» او در پایان صحبت‌هایش، هشداری صریح درباره عواقب این بی‌توجهی می‌دهد و حجت را بر مسئولان تمام می‌کند: «باید بدانند که اگر یک اتفاقی بیفتد، مسئولیت حقوقی صفر تا صد آن بر عهده خود همان سینما و کسانی است که بدون استعلام ایمنی به آنها مجوز داده‌اند. آنها هستند که در زمان بروز حادثه، باید پاسخگوی جان مردم باشند.»