بررسی سناریوهای پیش‌بینی‌نشده در سفر پزشکیان به نیویورک و دیدار با ترامپ

هفت صبح| مسعود پزشکیان به نیویورک، مقر دائمی سازمان ملل متحد سفر کرده است؛ سفری که نگاه‌های مختلف درباره‌اش وجود دارد؛ برخی باور دارند که نباید این سفر انجام می‌شد زیرا در شرایطی که آمریکا به خاک ایران تجاوز کرده، سفر به این کشور درست نبود و از آن سو برخی نیز معتقدند اولا سازمان ملل را باید جدای از آمریکا در نظر بگیریم و ثانیا سخنرانی پزشکیان در مجمع عمومی سازمان ملل فرصت خوبی است تا ایران روایت خود را از جنگ با آمریکا و اسرائیل در عرصه بین‌المللی مطرح کند.

در این میان اما برخی از احتمالاتی سخن می‌گویند که ممکن است در این سفر رخ دهد. در همین زمینه روبیو، وزیر خارجه آمریکا گفته است که «برای دیدار رئیس‌جمهور آمریکا و رئیس‌جمهور ایران آمادگی داریم». مشابه این سخن را مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل نیز به شبکه «سی‌ان‌ان» مطرح کرده و گفته است: «ترامپ برای دیدار با رئیس‌جمهور ایران آمادگی دارد و پرسش این است که آیا تهران حاضر است مستقیما با ما بر سر میز بنشیند یا خیر. ترامپ همواره برای دیپلماسی و مذاکره با ایران آمادگی دارد». برخی نیز خطر توقیف پزشکیان در نیویورک را مطرح می‌کنند و می‌گویند از ترامپ که به هیچ قاعده‌ای پایبند نیست، بر می‌آید که رئیس‌جمهور یک کشور را توقیف کند.

 جای پزشکیان بودم، به نیویورک نمی‌رفتم

حسین کنعانی‌مقدم، فعال سیاسی و تحلیلگر مسائل سیاست خارجی، در پاسخ به این پرسش که اصل سفر مسعود پزشکیان به نیویورک را چگونه ارزیابی می‌کنید، به «هفت صبح» گفت: «به نظر من رفتن آقای پزشکیان به سازمان ملل می‌تواند دارای مزیت‌هایی باشد؛ از جمله آنکه در شرایط جنگ با آمریکا، او می‌تواند از مهم‌ترین تریبون بین‌المللی استفاده کند و از حقانیت ملت ایران و ظلم و جنایت آمریکا سخن بگوید؛ مانند شهید رجایی که در میان جنگ ایران و عراق به سازمان ملل رفت و یک سخنرانی آتشین را انجام داد.

آقای پزشکیان نیز می‌تواند با یک موضع‌گیری قاطع و راسخ تأثیر مهمی بر افکار عمومی بین‌المللی بگذارد و پیام مظلومیت ایران را به جهانیان برساند و طرح‌های توطئه آمریکایی را در هم بکشند. اقداماتی از جمله نشان دادن تصویر رهبر شهیدمان و شهدای مدرسه میناب و شهدای جشن عروسی در جزیره سیریک در پشت تریبون مجمع عمومی سازمان ملل می‌تواند تأثیر بسیار مهمی بگذارد و روایت آمریکایی‌ها از جنگ با ایران را از بین ببرد و به همه جهان ثابت کند که آمریکا به چه میزان جنایتکار است و در مجموع تصویری واقعی از جنگ ایران و آمریکا ارائه دهد. همه اینها مزیت‌هایی است که در سفر آقای پزشکیان به مقر سازمان ملل وجود دارد اما با وجود همه اینها من اگر جای آقای پزشکیان بودم به این سفر نمی‌رفتم».

 ممکن است پزشکیان را گروگان بگیرند

او درباره چرایی مخالفتش با رفتن پزشکیان به سازمان ملل تشریح کرد: «به این سفر نمی‌رفتم زیرا ممکن است این سفر برای رئیس‌جمهور ایران مخاطراتی ایجاد کند. وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرده است که از یکم مهر تحریم‌های هوایی ایران به طور کامل اِعمال می‌شود. با این اوصاف ممکن است آقای پزشکیان برای بازگشت به ایران دچار مشکل شود و مجبور باشد که از هواپیمایی خارجی استفاده کند. البته این مسئله آنقدر مهم نیست که شاید حتی آمریکا رئیس‌جمهور ما را به گروگان بگیرد و هنگامی که آقای پزشکیان در توقیف آمریکایی‌هاست، به ایران حمله کنند.

البته چنین اقدامی برای آمریکا بسیار گران تمام می‌شود، زیرا همه دنیا متوجه می‌شوند که آمریکا صلاحیت آن را ندارد که میزبان دائمی سازمان ملل باشد و دیگر هیچ یک از کشورها احساس امنیت نمی‌کنند که مقاماتش به صورت سالانه به نیویورک سفر کنند. مشکل دیگر آن است که اگر هنگامی که آقای پزشکیان در آمریکا به سر می‌برد، این کشور علیه ایران حمله را آغاز کند، آقای پزشکیان در کشور حضور ندارد و به نوعی خلأ قدرت به وجود می‌آید و گرچه نیروهای مسلح ما پاسخ کوبنده به آمریکایی‌ها می‌دهند اما نبود رئیس‌جمهور در کشور هنگام جنگ، ممکن است انسجام داخلی را کاهش دهد».

 ترامپ ممکن است هر تصمیمی بگیرد

این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی همچنین بیان کرد: «آمریکا به هیچ یک از موازین و قواعد بین‌المللی خود را پایبند نمی‌داند و در عمل ثابت کرده است که هیچ تعهدی ندارد که رئیس‌جمهور ایران تا زمانی که در مقر سازمان ملل حضور دارد، مصونیت داشته باشد. مصنویت رهبران دنیا در مقر سازمان ملل با خود سازمان ملل است اما خارج از آن مقر و وقتی که آنها در نیویورک به سر می‌برند، این مصنویت با آمریکاست. به یاد داریم، آمریکایی‌ها نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا را از خاک این کشور ربوده و به آمریکا بردند. با این اوصاف تضمینی نیست که امنیت آقای پزشکیان را تأمین کنند یا آن را گروگان نگیرند. مسئله بعدی این است که ترامپ عقل درستی ندارد و ممکن است هر تصمیمی بگیرد».

 خدا کند پزشکیان گرفتار برخی تله‌ها نشود

این فعال سیاسی در پاسخ به این پرسش که آیا ممکن است آمریکایی‌ها پزشکیان را در عمل انجام‌شده برای دیدار با ترامپ قرار دهند، بیان کرد: «بله، ممکن است تله‌هایی برای رئیس‌جمهور ایجاد کنند؛ برای مثال در شرایطی پیش‌بینی نشده زمینه‌ای برای ملاقات ترامپ با آقای پزشکیان ایجاد کنند؛ ولو ملاقاتی کوتاه یا آنکه شایعه کنند که آقای پزشکیان در جریان این سفر تعهداتی را به آمریکایی‌ها داده است. هیچ بعید نیست که آمریکایی‌ها شایعه‌ای راه بیندازند و تا ما بخواهیم آن را تکذیب کنیم، اثرش را می‌گذارد و قیمت نفت پایین می‌آید.

ترامپ به دنبال کاهش قیمت نفت است و هر کاری می‌کند که این اتفاق رخ دهد. ونس نیز گفته است که علت افزایش قیمت نفت، ناامنی در کشتیرانی است؛ حالا اگر فضایی ترسیم کنند که رئیس‌جمهور ایران دنبال آتش‌بس یا بازکردن تنگه هرمز است، طبیعی است که قیمت نفت کاهش می‌یابد و ترامپ نیز دنبال همین است. همه‌چیز را می‌توان از ترامپ متصور بود و ممکن است دست به هر اقدامی بزند. ممکن است در اجلاس یا ضیافت شام، بحثی را مطرح کند و آقای پزشکیان را وادار به واکنش کند.

نگرانی ما این است که آقای پزشکیان در شرایطی قرار بگیرد که به جای آنکه نماینده ایران باشد، به نماینده یک طیف خاص تبدیل شود که می‌خواهند برای آمریکا فرش قرمز پهن کنند! ممکن است ترامپ از پزشکیان بخواهد تفاهم‌نامه را برگرداند یا تنگه را باز کند. این کارها، تله‌هایی رسانه‌ای است که ممکن است باعث کاهش قیمت نفت شود.

اگر قیمت نفت کاهش یابد و به ۸۰ دلار برسد، این اتفاق می‌تواند بزرگ‌ترین دستاورد ترامپ برای انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره باشد. مسئله دیگر نگران‌کننده اطرافیان آقای پزشکیان و هیئت همراه او هستند. از خدا می‌خواهیم به آقای پزشکیان کمک کند تا چه از سوی هیئت‌همراهش و چه از سوی آمریکایی‌ها گرفتار تله و اتفاقات پیش‌بینی نشده نشود. ممکن است برخی از اطرافیانش تحت تأثیر تفکرات آقای ظریف شرایطی را برای آقای پزشکیان ایجاد کنند که او در مسیری متفاوت از آنچه انتظار می‌رود، حرکت کند».

 پزشکیان حتما باید به سازمان ملل می‌رفت

غلامرضا ظریفیان، فعال سیاسی اصلاح‌طلب، نیز درباره اصل سفر مسعود پزشکیان به نیویورک به «هفت صبح» گفت: «اگر شرایط عادی بود، می‌شد درباره اینکه سفر رئیس‌جمهور به مجمع عمومی سازمان ملل ضرورت دارد یا نه، صحبت کرد اما در شرایط جنگی کنونی، حتما باید بگوییم که ضرورت دیپلماتیک ایجاب می‌کرد که آقای پزشکیان به این سفر برود.

در جنگ‌های بیش از یک‌ساله‌ای که در ارتباط با ایران رخ داده است، میدان اصلی مناقشه، علاوه بر میدان نظامی، میدان روایت و دیپلماسی بوده است. با توجه به محدودیت‌هایی که در زمینه پیام‌رسانی و روایت داریم، باید از ظرفیت تریبون سازمان ملل استفاده کنیم و این پرسش مهم وجود دارد که واگذاری این میدان که می‌توانیم در آن روایت خود را ارائه دهیم، با کدام منطق سازگار است؟ حضور رئیس‌جمهور در مجمع عمومی سازمان ملل یک فرصت برای ایران است تا بتواند موضع صریح خود را بیان کند.

مجمع عمومی سازمان ملل مهم‌ترین عرصه حضور بازیگران عرصه بین‌المللی است، به همین دلایل، بیش از هر زمان دیگری لازم داشتیم که نماینده ایران در سازمان ملل حضور یابد و روایت ایران از جنگ، دلایل آغاز جنگ، خسارت‌های انسانی و اقتصادی واردشده به ایران، جنایت‌های آمریکا و شهادت بسیاری از ایرانیان را بیان کند. در عین حال باید بدانیم که هر جنگی نیاز دارد که به نقطه پایان برسد. رسانه‌های دشمن کارشان این است که از رقیب خود دیو بسازند. در این شرایط، چرا باید از تریبون مهمی چون سازمان ملل صرف‌نظر می‌کردیم؟

 حضور در سازمان ملل به معنای تأیید رفتار آمریکا نیست

او ادامه داد: «مسئله فقط محدود به یک سخنرانی در مجمع عمومی نیست، بلکه دیدار با مقامات کشورهای مختلف، رسانه‌ها، نخبگان و دانشگاهیان نیز اهمیت دارد. دیدیم که چند وقت پیش ترامپ تعدادی از خبرنگاران را از کاخ سفید بیرون کرد که نشان می‌دهد آمریکا هراس دارد از اینکه روایت‌هایی دیگر، غیر از روایت خودش، مطرح شود.

در این شرایط، ایران می‌تواند روایت خود را مطرح کند. آنهایی که مخالف حضور در سازمان ملل هستند، باید پاسخ دهند که از چه سکویی می‌توانیم روایت خود را در عرصه بین‌المللی مطرح کنیم؟ با همه نقدهایی که به ساختار سازمان ملل وجود دارد، نمی‌توانیم انکار کنیم که هنوز مجمع عمومی سازمان ملل مهم‌ترین تریبون بین‌المللی است. حضور در سازمان ملل به معنای تأیید روایت و رفتار آمریکا نیست، بلکه حضور در مقر سازمان ملل ابزاری برای ماست تا بتوانیم موضع خود را مطرح کنیم. اگر هوشمندانه، سنجیده و برنامه‌ریزی‌شده از این سفر استفاده شود، حتما دستاوردهای زیادی به بار می‌آورد».

 سخنان پزشکیان باید به یک سند سیاسی-حقوقی تبدیل شود

این فعال سیاسی در پاسخ به این پرسش که بهتر است پزشکیان بر چه موضوعاتی در سخنرانی خود تأکید کند، مطرح کرد: «ما باید نشان دهیم که منزوی نیستیم، حرف و پیام داریم و می‌توانیم آنچه را رخ داده است، برای دنیا قابل فهم کنیم. سفر آقای پزشکیان حتما می‌تواند مبتنی بر منافع و مصالح ایران باشد. آقای پزشکیان نباید صرفا سخنانی سیاسی یا احساسی را مطرح کند، بلکه باید از این نطق برای بیان یک سند سیاسی-حقوقی از سوی ایران استفاده کند؛ سندی درباره حق حاکمیت ملی و تمامیت ارضی ایران که مورد تجاوز قرار گرفته است.

او باید با زبان حقوقی سخن بگوید و تأکید کند که هیچ کشوری حق ندارد اختلافات خود را از طریق حمله نظامی حل کند. رئیس‌جمهور باید از حقوق غیرنظامیان و هزینه انسانی جنگ سخن بگوید. جهان باید بداند چه هزینه گزافی به ملت ایران وارد شده است. همه آنچه آمریکا انجام داده، از منظر قواعد بین‌المللی غیرقانونی است و آقای پزشکیان باید بر این موضوع تأکید کند. از سوی دیگر، باید اعلام کند که کدام کشور جنگ را آغاز کرد؛ باید بگوید که آمریکا صریحا اعلام کرده است که می‌خواهد تمدن ما را از بین ببرد.

در تبلیغات آمریکا گفته می‌شود که جنگ به دلیل مسئله هسته‌ای آغاز شده است. آقای پزشکیان باید مطرح کند که ما عضو ان‌پی‌تی هستیم و حق داریم فعالیت صلح‌آمیز هسته‌ای داشته باشیم. باید روایت خود را بیان کنیم تا روایت آمریکا و اسرائیل مبنی بر اینکه ایران چند روز مانده بود تا به سلاح هسته‌ای برسد، خنثی شود. باید بگوید که چرا با آنهایی که سلاح هسته‌ای دارند برخورد نمی‌کنید؟ این مسائل مهمی است که آقای پزشکیان می‌تواند در مجمع عمومی سازمان ملل مطرح کند و عمدتا از نظر حقوقی، جنگ آمریکا و اسرائیل را محکوم کند».

 باید بگوییم که هیچ وقت جنگ‌طلب نبوده‌ایم

او درباره رویکرد ایران در قبال پایان جنگ نیز تشریح کرد: «درباره پایان جنگ هم باید سخن بگوید و توضیح دهد که ایران چه صلحی را می‌پذیرد. باید مختصات آنچه ایران می‌خواهد را بیان کند و اشاره کند که اصلاً هدف ما جنگ نیست و اگر یک راه‌حل سیاسی پایدار و عادلانه مطرح شود، ایران از آن استقبال می‌کند. این خیلی مهم است که رئیس‌جمهور بگوید مقاومت ایران به معنای جنگ‌طلبی نبوده است و ایرانیان در طول تاریخ نشان داده‌اند که کمتر به جایی حمله کرده‌اند و بیشتر مورد حمله قرار گرفته‌اند. باید بگوید که تمدن ایران سراسر حاکی از صلح‌طلبی است».

 ملاقات با فردی ولو شبیه فرعون تابو نیست

ظریفیان در پایان در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر آنکه نظرتان درخصوص اینکه رئیس‌جمهور آمریکا گفته است خواهان دیدار با رئیس‌جمهور ایران هستم»، چیست، گفت: «احساس من این است که ترامپ، چه در چهار سال اول ریاست‌جمهوری‌اش و چه در دوره اخیرش، کم علیه ملت ایران جنایت نکرده است و حتی دیدن چنین فردی واقعا کار سختی است. او کسی است که مردم ایران را به شهادت رسانده و گفته است که می‌خواهد تمدن ایران را نابود کند.

بنابراین حتما هر نوع ملاقاتی با چنین فردی بسیار سخت و طاقت‌فرساست اما واقعیت این است که حتی اگر بخواهیم نگاه اعتقادی داشته باشیم، وقتی قرآن را مطالعه می‌کنیم، یکی از روایت‌های مکرر قرآن، ماجرای بنی‌اسرائیل و فرعون است. فرعون نماد ظلم و تکبر است، اما در قبال این نماد، خداوند به حضرت موسی می‌گوید به دیدار فرعون برو زیرا او طغیان کرده است. خدا به حضرت موسی می‌فرماید که به دیدار او برو زیرا دست حضرت موسی پر بود و از عقلانیت سخن می‌گفت. با این وصف نباید دیدار با فردی ولو شبیه فرعون را تابو بدانیم.

دیدار از موضع ضعف و دیدار نسنجیده، حتما پذیرفتنی نیست. خود دیدار مهم نیست؛ مهم آن است که چنین دیداری باید به مصلحت و منفعت کشور منجر شود. اگر این دیدار انجام شود، باید روشن شود چه کسی اختیار مذاکره را دارد، موضوع و هدف دیدار چیست و چه بحث‌هایی قرار است انجام شود. مهم، منافع کشور است. آنچه رخ می‌دهد، باید حاصلش منافع کشور باشد. البته مسئله همبستگی داخلی نیز بسیار مهم است. طبیعتا باید در نظر داشت که چنین دیداری به همبستگی داخلی لطمه می‌زند یا خیر. این هم مسئله پیچیده‌ای است که باید لحاظ شود. اما در مجموع اصل سفر آقای پزشکیان به نیویورک و گفت‌وگوهای منطقی او با رسانه‌ها و ارائه روایت درست از جنگ و بازگو کردن جنایت‌های آمریکا، همه اینها می‌تواند به منافع ملی کمک کند».

با این اوصاف به نظر می‌رسد گرچه اصل سفر مسعود پزشکیان به مقر سازمان ملل متحد می‌تواند مزایایی برای ایران داشته باشد؛ از جمله آنکه روایت ایران درباره جنگ از مهم‌ترین تریبون در عرصه بین‌المللی مطرح می‌شود و رئیس‌جمهور ایران می‌تواند از این فرصت برای تبیین واقعیت جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل بهره مناسبی ببرد، اما اگر برخی ملاحظات رعایت نشود و اگر هوشیاری لازم وجود نداشته باشد و تیم ایرانی در موقعیت‌های پیش‌بینی نشده‌ای قرار بگیرند که شاید آمریکایی‌ها طراحی کرده باشند، هیچ بعید نیست این سفر نتیجه‌ای متفاوت از آنچه انتظار می‌رود به دست دهد.