۷ نشانه کمبود ویتامین D که نباید نادیده بگیرید

به گزارش هفت صبح، ویتامین D یکی از مواد مغذی ضروری برای سلامت استخوان ها، عملکرد عضلات و فعالیت طبیعی سیستم ایمنی بدن است. با این حال، کمبود این ویتامین در بسیاری از افراد دیده می شود؛ به ویژه کسانی که کمتر در معرض نور خورشید قرار می گیرند، سالمندان و افرادی که برخی بیماری های زمینه ای دارند.

نکته مهم این است که کمبود ویتامین D همیشه نشانه مشخصی ندارد. گاهی فرد برای مدت طولانی دچار کمبود است، اما متوجه آن نمی شود. با این حال، بعضی علائم می توانند زنگ خطری برای بررسی سطح این ویتامین باشند.

۱. خستگی و احساس بی حالی مداوم

یکی از نشانه هایی که گاهی با کمبود ویتامین D همراه است، احساس خستگی و کاهش انرژی است. ممکن است حتی پس از خواب کافی هم احساس کنید سرحال نیستید یا انجام فعالیت های روزمره برایتان دشوار شده است.

البته خستگی دلایل بسیار متنوعی دارد؛ از کم خونی و اختلالات تیروئید گرفته تا کمبود خواب، استرس و افسردگی. بنابراین نمی توان آن را به تنهایی نشانه کمبود ویتامین D دانست.

۲. درد استخوان ها

ویتامین D به جذب کلسیم و حفظ سلامت استخوان ها کمک می کند. کمبود شدید و طولانی مدت آن می تواند باعث اختلال در معدنی شدن استخوان ها شود.

در بزرگسالان، این وضعیت ممکن است با درد استخوان، به ویژه در ناحیه کمر، لگن و پاها همراه باشد. در موارد شدید، خطر نرمی استخوان یا استئومالاسی افزایش پیدا می کند.

۳. ضعف و درد عضلانی

ضعف عضلات، احساس سنگینی در پاها و دشواری هنگام بالا رفتن از پله ها ممکن است با کمبود ویتامین D ارتباط داشته باشد.

در کمبود شدید، عضلات نزدیک به تنه، مانند عضلات ران و لگن، ممکن است بیشتر درگیر شوند. این وضعیت گاهی بلند شدن از صندلی یا راه رفتن را دشوار می کند.

۴. ابتلای مکرر به عفونت ها

ویتامین D در تنظیم عملکرد سیستم ایمنی نقش دارد. برخی پژوهش ها ارتباط میان سطح پایین این ویتامین و افزایش احتمال بعضی عفونت های تنفسی را بررسی کرده اند.

با این حال، ابتلای مکرر به سرماخوردگی به معنای قطعی کمبود ویتامین D نیست. شواهد درباره تاثیر مکمل این ویتامین بر پیشگیری از عفونت ها نیز یکسان نیست و نباید آن را جایگزین واکسیناسیون یا مراقبت های پزشکی دانست.

۵. تغییرات خلق و خو

برخی مطالعات، سطح پایین ویتامین D را با علائم افسردگی و تغییرات خلق و خو مرتبط دانسته اند. اما هنوز مشخص نیست این ارتباط در همه افراد به معنای رابطه علت و معلولی باشد.

کمبود این ویتامین ممکن است یکی از عوامل موثر باشد، اما افسردگی و بی حوصلگی دلایل پیچیده ای دارند و به ارزیابی جداگانه نیازمندند.

۶. ریزش مو

ریزش مو می تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از عوامل ژنتیکی و تغییرات هورمونی گرفته تا کمبود آهن، مشکلات تیروئید و استرس.

برخی پژوهش ها میان کمبود ویتامین D و بعضی انواع ریزش مو، از جمله آلوپسی آره آتا، ارتباطی گزارش کرده اند. با این حال، هنوز نمی توان گفت کمبود این ویتامین علت اصلی ریزش مو در همه افراد است.

۷. افزایش خطر مشکلات استخوانی

این مورد بیشتر پیامد کمبود طولانی مدت و شدید ویتامین D است تا یک علامت اولیه.

در کودکان، کمبود شدید می تواند به بیماری راشیتیسم منجر شود که رشد و شکل گیری استخوان ها را تحت تاثیر قرار می دهد. در بزرگسالان نیز ممکن است نرمی استخوان ایجاد شود و در صورت همراهی با عوامل خطر دیگر، سلامت استخوان ها بیشتر آسیب ببیند.

چه کسانی بیشتر در معرض کمبود ویتامین D هستند؟

احتمال کمبود این ویتامین در برخی گروه ها بیشتر است:

• افرادی که بیشتر وقت خود را در فضای بسته می گذرانند یا پوستشان کمتر در معرض نور خورشید قرار می گیرد

• سالمندان، به دلیل کاهش توانایی پوست در ساخت ویتامین D

• افرادی با پوست تیره تر

• کسانی که به طور معمول غذاهای حاوی ویتامین D کمی مصرف می کنند

• افراد مبتلا به بیماری های گوارشی یا مشکلات جذب چربی، مانند برخی موارد بیماری سلیاک و بیماری التهابی روده

• افراد مبتلا به چاقی یا کسانی که جراحی های خاص کاهش وزن انجام داده اند

چگونه بفهمیم واقعا کمبود ویتامین D داریم؟

علائم به تنهایی برای تشخیص کافی نیستند. روش اصلی بررسی وضعیت ویتامین D، آزمایش خون 25 هیدروکسی ویتامین D یا 25(OH)D است.

البته انجام این آزمایش برای همه افراد به صورت روتین ضروری نیست. پزشک با توجه به علائم، عوامل خطر، سابقه پزشکی و شرایط فرد درباره نیاز به آزمایش تصمیم می گیرد.

برای تامین ویتامین D چه بخوریم؟

برخی مواد غذایی می توانند به تامین ویتامین D کمک کنند:

• ماهی های چرب مانند سالمون، ساردین و ماهی خال مخالی

• زرده تخم مرغ

• جگر، در حد متعادل

• شیر، ماست یا نوشیدنی های گیاهی غنی شده با ویتامین D

• بعضی غلات صبحانه غنی شده

نور خورشید نیز به ساخت ویتامین D در پوست کمک می کند، اما میزان تولید آن به فصل، موقعیت جغرافیایی، رنگ پوست، سن، پوشش و مدت قرار گرفتن در معرض نور بستگی دارد. برای تامین این ویتامین نباید از آفتاب سوختگی یا قرار گرفتن طولانی و بدون محافظت در برابر نور خورشید استقبال کرد.

آیا مصرف مکمل ویتامین D ضروری است؟

نه برای همه. بعضی افراد ممکن است به مکمل نیاز داشته باشند، اما مقدار مناسب باید با توجه به سن، وضعیت سلامت، رژیم غذایی و نتیجه آزمایش تعیین شود.

مصرف خودسرانه دوزهای بالای ویتامین D می تواند خطرناک باشد. این ویتامین محلول در چربی است و مصرف بیش از اندازه مکمل آن ممکن است باعث افزایش کلسیم خون، تهوع، یبوست، ضعف، تشنگی و در موارد شدید آسیب کلیه شود.

همچنین مکمل ویتامین D ممکن است با بعضی داروها تداخل داشته باشد. اگر داروی خاصی مصرف می کنید یا بیماری کلیوی و اختلالات کلسیم دارید، پیش از مصرف مکمل با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر خستگی طولانی مدت، درد استخوان، ضعف عضلانی یا دشواری در راه رفتن دارید، بهتر است برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنید. به ویژه اگر چند علامت همزمان وجود دارد یا در گروه های پرخطر قرار می گیرید.

جمع بندی

کمبود ویتامین D ممکن است بدون علامت باشد یا با نشانه هایی مانند خستگی، درد استخوان و ضعف عضلانی همراه شود. با این حال، هیچ یک از این علائم به تنهایی تشخیص قطعی محسوب نمی شوند.

تغذیه مناسب، دریافت ایمن نور خورشید و مصرف مکمل در صورت نیاز می توانند به حفظ سطح مناسب این ویتامین کمک کنند. مهم تر از همه، از مصرف خودسرانه دوزهای بالای مکمل پرهیز کنید و در صورت داشتن علائم یا عوامل خطر، درباره نیاز به آزمایش با پزشک مشورت کنید.