چرا با وجود خواب کافی باز هم خسته ایم؟ ۷ علت خستگی مداوم

به گزارش هفت صبح، خستگی مداوم با وجود خواب کافی می‌تواند نشانه‌ای از کیفیت نامناسب خواب، استرس، کم‌خونی، اختلالات تیروئید یا مشکلات دیگر باشد. اگر صبح‌ها با احساس بی‌حالی از خواب بیدار می‌شوید و در طول روز انرژی کافی ندارید، بهتر است این وضعیت را صرفاً به مشغله‌های روزمره نسبت ندهید.

خستگی گاهی نتیجه فعالیت زیاد، کم‌خوابی یا فشارهای روانی است و با استراحت برطرف می‌شود؛ اما اگر ادامه پیدا کند، روی کار و زندگی روزانه اثر بگذارد یا علت مشخصی نداشته باشد، بررسی پزشکی اهمیت دارد. خستگی به‌تنهایی یک بیماری نیست، بلکه می‌تواند نشانه‌ای از عوامل مختلف جسمی و روانی باشد.

۱. خواب کافی، اما بی‌کیفیت

مدت خواب تنها عامل تعیین‌کننده شادابی صبحگاهی نیست. ممکن است فرد ساعت‌های زیادی در تختخواب باشد، اما به دلیل بیدارشدن‌های مکرر، بی‌خوابی یا نامنظم‌بودن ساعت خواب، استراحت کافی نداشته باشد.

استفاده از تلفن همراه پیش از خواب، مصرف کافئین در ساعات پایانی روز، سروصدای محیط و ساعت خواب نامنظم نیز ممکن است کیفیت خواب را کاهش دهند.

چه کار کنیم؟ ساعت خواب و بیداری منظمی داشته باشید، پیش از خواب زمانی را به آرامش اختصاص دهید و محیط خواب را تاریک، آرام و با دمای مناسب نگه دارید. بیشتر بزرگسالان معمولاً به حدود ۷ تا ۹ ساعت خواب شبانه نیاز دارند؛ البته نیاز افراد متفاوت است.

۲. کم‌خونی و کمبود آهن

کم‌خونی، به‌ویژه کم‌خونی ناشی از فقر آهن، می‌تواند باعث خستگی، ضعف، رنگ‌پریدگی، سرگیجه، سردرد و تنگی نفس هنگام فعالیت شود. در برخی افراد، تپش قلب نیز دیده می‌شود.

افرادی که خون‌ریزی قاعدگی شدید دارند، در دوران بارداری هستند یا به دلایل مختلف دچار کمبود آهن می‌شوند، ممکن است بیشتر در معرض این مشکل باشند. البته خستگی به‌تنهایی برای تشخیص کم‌خونی کافی نیست.

چه کار کنیم؟ در صورت تداوم علائم، پزشک ممکن است آزمایش شمارش سلول‌های خون و بررسی ذخایر آهن را درخواست کند. مصرف خودسرانه قرص آهن توصیه نمی‌شود؛ زیرا ابتدا باید علت و نوع کمبود مشخص شود.

۳. اختلالات غده تیروئید

غده تیروئید در تنظیم سوخت‌وساز بدن نقش دارد. کم‌کاری تیروئید ممکن است با خستگی، احساس سرما، یبوست، خشکی پوست، افزایش وزن یا کندی فعالیت ذهنی همراه باشد. در مقابل، پرکاری تیروئید نیز می‌تواند باعث ضعف، بی‌قراری، تپش قلب و اختلال خواب شود.

این علائم اختصاصی نیستند و ممکن است در مشکلات دیگری هم دیده شوند.

چه کار کنیم؟ اگر خستگی با تغییر وزن بی‌دلیل، حساسیت غیرعادی به سرما یا گرما، تغییر ضربان قلب یا سایر نشانه‌های مداوم همراه است، ارزیابی پزشکی و در صورت نیاز آزمایش‌های تیروئید می‌تواند به تشخیص علت کمک کند.

۴. استرس، اضطراب و افسردگی

فشارهای روانی فقط بر احساسات اثر نمی‌گذارند؛ بلکه ممکن است خواب، تمرکز، اشتها و سطح انرژی را هم تغییر دهند. نگرانی‌های مداوم می‌توانند خواب شبانه را مختل کنند و باعث شوند فرد حتی پس از چند ساعت خواب، احساس خستگی داشته باشد.

افسردگی نیز همیشه فقط با غمگینی بروز نمی‌کند. کاهش علاقه به فعالیت‌های روزمره، بی‌انرژی‌بودن، تغییر اشتها، اختلال خواب و دشواری در تمرکز از نشانه‌های احتمالی آن هستند.

چه کار کنیم؟ فعالیت بدنی متناسب با توان فرد، حفظ ارتباط با دوستان و خانواده، برنامه‌ریزی برای استراحت و استفاده از روش‌های مدیریت استرس می‌توانند مفید باشند. اگر علائم روانی ماندگار شده‌اند یا زندگی روزانه را مختل کرده‌اند، کمک‌گرفتن از متخصص سلامت روان اهمیت دارد.

۵. آپنه خواب؛ وقتی تنفس در خواب مختل می‌شود

یکی از علت‌های کمتر شناخته‌شده خستگی صبحگاهی، آپنه انسدادی خواب است. در این اختلال، تنفس هنگام خواب بارها متوقف یا محدود می‌شود و خواب فرد کیفیت لازم را پیدا نمی‌کند؛ حتی اگر مدت خواب طولانی باشد.

خرخر بلند، نفس‌نفس‌زدن یا احساس خفگی در خواب، بیدارشدن‌های مکرر، سردرد صبحگاهی و خواب‌آلودگی روزانه می‌توانند از نشانه‌های احتمالی باشند.

چه کار کنیم؟ اگر اطرافیان از خرخر شدید یا قطع تنفس هنگام خواب خبر می‌دهند، یا در طول روز به‌طور غیرعادی خواب‌آلود هستید، با پزشک مشورت کنید. تشخیص ممکن است به ارزیابی تخصصی خواب نیاز داشته باشد. خواب‌آلودگی شدید هنگام رانندگی نیز خطرناک است و باید جدی گرفته شود.

۶. تغذیه نامتعادل و کمبود انرژی

حذف وعده‌های غذایی، رژیم‌های بسیار محدودکننده، دریافت ناکافی کالری و کمبود برخی مواد مغذی می‌توانند در خستگی نقش داشته باشند. کمبود ویتامین B12 یا فولات نیز در برخی افراد باعث کم‌خونی و علائم مرتبط می‌شود.

بااین‌حال، هر خستگی به معنای کمبود ویتامین نیست و مصرف مکمل بدون بررسی لزوماً به افزایش انرژی کمک نمی‌کند.

چه کار کنیم؟ وعده‌های غذایی متعادل شامل سبزیجات، میوه، غلات کامل، منابع پروتئین و چربی‌های مفید انتخاب کنید و آب کافی بنوشید. اگر خستگی ادامه دارد، پزشک بر اساس علائم و شرایط شما تصمیم می‌گیرد که آیا آزمایش یا مکمل خاصی لازم است یا خیر.

۷. کم‌تحرکی، بیماری‌ها یا عوارض داروها

کم‌تحرکی طولانی‌مدت ممکن است احساس بی‌حالی را بیشتر کند؛ از سوی دیگر، ورزش سنگین و بدون فرصت کافی برای ریکاوری نیز می‌تواند خستگی ایجاد کند. بعضی عفونت‌ها و بیماری‌های مزمن، از جمله دیابت و بیماری‌های قلبی، کلیوی یا کبدی، نیز ممکن است با خستگی همراه باشند.

همچنین بعضی داروها، از جمله برخی داروهای ضدحساسیت، مسکن‌ها و داروهای روان‌پزشکی، می‌توانند خواب‌آلودگی یا خستگی ایجاد کنند.

چه کار کنیم؟ اگر توان جسمی اجازه می‌دهد، فعالیت سبک مانند پیاده‌روی را به‌تدریج در برنامه روزانه بگنجانید. در صورت شروع خستگی پس از مصرف یک داروی جدید، با پزشک یا داروساز مشورت کنید و داروی تجویزشده را خودسرانه قطع نکنید.

چه زمانی خستگی مداوم نیاز به بررسی پزشکی دارد؟

اگر خستگی بیش از چند هفته ادامه پیدا کرده، با استراحت بهتر نمی‌شود، علت مشخصی ندارد یا انجام فعالیت‌های روزمره را دشوار کرده است، بهتر است برای ارزیابی پزشکی وقت بگیرید. در برخی شرایط، حتی لازم است زودتر مراجعه کنید؛ به‌ویژه اگر خستگی با کاهش وزن بی‌دلیل، تب مداوم، رنگ‌پریدگی، تنگی نفس یا تپش قلب همراه باشد.

در صورت بروز درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، غش یا گیجی ناگهانی، فوراً کمک پزشکی دریافت کنید.

پزشک با توجه به شرح حال، کیفیت خواب، داروهای مصرفی و علائم همراه ممکن است آزمایش‌هایی مانند شمارش سلول‌های خون، بررسی تیروئید یا قند خون را درخواست کند. همه افراد به تمام این آزمایش‌ها نیاز ندارند؛ انتخاب آن‌ها به شرایط هر فرد بستگی دارد.

چگونه در طول روز انرژی بیشتری داشته باشیم؟

برای کاهش خستگی ناشی از سبک زندگی، چند عادت ساده می‌تواند کمک‌کننده باشد:

• ساعت خواب و بیداری را تا حد امکان ثابت نگه دارید.

• وعده‌های غذایی متعادل مصرف کنید و از رژیم‌های بسیار محدودکننده بپرهیزید.

• فعالیت بدنی را به‌آرامی و متناسب با توان خود افزایش دهید.

• مصرف کافئین را در ساعات پایانی روز محدود کنید.

• برای استراحت، آرامش و مدیریت فشارهای روانی زمان در نظر بگیرید.

• اگر خستگی تکرار می‌شود، زمان شروع علائم، کیفیت خواب و داروهای مصرفی را یادداشت کنید.