چرا بعضی افراد با وجود خواب کافی همیشه خستهاند؟
احساس خستگی با وجود خواب کافی میتواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از خواب بیکیفیت و برنامه خواب نامنظم گرفته تا استرس، کمتحرکی، تغذیه نامتعادل، مصرف بعضی داروها یا برخی مشکلات جسمی.
به گزارش هفت صبح، صبح از خواب بیدار میشوید، ساعت خوابتان هم ظاهراً مناسب است، اما باز هم احساس میکنید انرژی کافی ندارید. شاید حتی بعد از یک شب خواب نسبتاً طولانی، در طول روز مدام خمیازه بکشید، تمرکزتان پایین بیاید یا برای انجام کارهای معمول احساس بیحوصلگی و خستگی کنید.
خستگی همیشگی لزوماً به این معنا نیست که فرد «کم خوابیده» است. کیفیت خواب، زمانبندی خواب، وضعیت جسمی و روانی، تغذیه، فعالیت روزانه و حتی بعضی داروها میتوانند روی میزان انرژی تأثیر بگذارند. بنابراین اگر خستگی برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، بهتر است بهجای افزایش بیدلیل ساعات خواب، علت اصلی آن پیدا شود.
خواب کافی همیشه به معنی خواب باکیفیت نیست
ممکن است فرد هفت یا هشت ساعت در تخت باشد، اما خوابش پیوسته و عمیق نباشد. بیدارشدنهای کوتاه و مکرر در طول شب، محیط پرنور یا پرسروصدا، دمای نامناسب اتاق و استفاده زیاد از وسایل الکترونیکی نزدیک زمان خواب میتوانند کیفیت استراحت شبانه را کاهش دهند.
در چنین شرایطی ممکن است فرد صبح تصور کند خواب کافی داشته، اما بدن و مغز فرصت استراحت مطلوب را پیدا نکرده باشند.
ساعت خواب نامنظم میتواند انرژی روزانه را کاهش دهد
بدن فقط به تعداد ساعات خواب توجه نمیکند؛ نظم خواب و بیداری نیز اهمیت دارد. کسی که یک شب زود و شب دیگر بسیار دیر میخوابد، ممکن است با وجود ساعت خواب نسبتاً مناسب، در طول روز احساس خوابآلودگی و بیحالی داشته باشد.
داشتن زمان تقریباً ثابت برای خوابیدن و بیدارشدن میتواند به تنظیم بهتر ریتم شبانهروزی کمک کند.
کمخونی و کمبود بعضی مواد مغذی
یکی از دلایلی که پزشک ممکن است هنگام بررسی خستگی مداوم در نظر بگیرد، کمخونی است. در برخی انواع کمخونی، اکسیژنرسانی مناسب به بافتها کاهش پیدا میکند و فرد ممکن است احساس ضعف و خستگی داشته باشد.
کمبود برخی مواد مغذی مانند آهن، ویتامین B12 یا فولات نیز در شرایط خاص میتواند با خستگی همراه باشد. البته از روی خستگی بهتنهایی نمیتوان گفت فرد دچار کمبود ویتامین یا آهن است و مصرف خودسرانه مکملها هم راه مناسبی برای تشخیص علت نیست.
مشکلات تنفسی هنگام خواب
برخی افراد در طول شب دچار اختلالات تنفسی میشوند و خودشان متوجه آن نیستند. برای مثال، آپنه خواب میتواند باعث وقفههای مکرر در تنفس و مختلشدن روند طبیعی خواب شود.
خرخر بلند، بیدارشدنهای مکرر، احساس خفگی یا نفسنفسزدن هنگام خواب و خوابآلودگی قابل توجه در طول روز از نشانههایی هستند که ارزش بررسی پزشکی دارند.
استرس و فشار روانی؛ خستگیای که با خواب برطرف نمیشود
ذهن خسته همیشه با یک خواب طولانی سرحال نمیشود. نگرانیهای مداوم، فشارهای درسی یا کاری، اضطراب و درگیری ذهنی میتوانند احساس خستگی ایجاد کنند و حتی کیفیت خواب را هم تحت تأثیر قرار دهند.
گاهی فرد ساعت کافی میخوابد اما هنگام بیدارشدن همچنان احساس میکند ذهنش آرام نشده است. در این شرایط، توجه به وضعیت روانی و میزان فشارهای روزمره به اندازه بررسی عادات خواب اهمیت دارد.
کمتحرکی هم میتواند احساس بیحالی ایجاد کند
ممکن است تصور کنیم برای داشتن انرژی بیشتر باید بیشتر استراحت کنیم، اما بیتحرکی طولانیمدت همیشه باعث سرحالتر شدن نمیشود. فعالیت بدنی منظم و متناسب با شرایط فرد میتواند به سلامت عمومی، خلقوخو و کیفیت خواب کمک کند.
حتی فعالیتهای ساده مانند پیادهروی، حرکات کششی یا وقفههای کوتاه در نشستن طولانی میتوانند بخشی از سبک زندگی فعال باشند.
تغذیه نامنظم و کمبود انرژی
غذاهایی که در طول روز مصرف میکنیم نیز بر احساس انرژی اثر دارند. حذف مکرر وعدههای غذایی، فاصلههای بسیار طولانی بین خوردن، یا داشتن برنامه غذایی نامتعادل ممکن است در برخی افراد با احساس ضعف و بیحالی همراه شود.
یک الگوی غذایی متعادل معمولاً باید ترکیبی از منابع پروتئین، غلات و کربوهیدراتهای باکیفیت، میوه و سبزیجات و چربیهای مفید را در بر بگیرد.
نوشیدن آب کافی نیز مهم است؛ زیرا کمآبی میتواند در بعضی افراد با خستگی و کاهش تمرکز همراه شود.
مصرف زیاد کافئین میتواند مشکل را پیچیدهتر کند
قهوه و چای برای بسیاری از افراد بخشی از برنامه روزانه هستند، اما مصرف زیاد کافئین، بهخصوص در ساعات پایانی روز، ممکن است خواب شبانه را مختل کند.
در این حالت ممکن است فرد برای مقابله با خستگی روز بعد دوباره سراغ کافئین برود و یک چرخه شکل بگیرد: خواب نامطلوب، خستگی روزانه و مصرف بیشتر کافئین.
بعضی داروها نیز میتوانند باعث خستگی شوند
خوابآلودگی یا کاهش انرژی ممکن است از عوارض برخی داروها باشد. بنابراین اگر احساس خستگی بعد از شروع مصرف یک داروی جدید ایجاد شده است، بهتر است موضوع با پزشک یا داروساز مطرح شود.
قطع یا تغییر مقدار دارو بدون نظر متخصص توصیه نمیشود.
بعضی بیماریها میتوانند پشت خستگی مداوم باشند
خستگی طولانیمدت گاهی یکی از علائم همراه برخی مشکلات جسمی است. اختلالات تیروئید، بعضی عفونتها، مشکلات متابولیک و بیماریهای مزمن میتوانند در برخی افراد با کاهش انرژی همراه باشند.
این به آن معنا نیست که هر فرد خستهای بیمار است؛ خستگی یک علامت بسیار عمومی است و برای پیدا کردن علت آن باید علائم دیگر و شرایط فرد نیز در نظر گرفته شود.
خواب زیاد اما همچنان خسته؛ چه زمانی باید علت را جدیتر بررسی کرد؟
اگر خستگی گهگاهی اتفاق بیفتد، معمولاً جای نگرانی زیادی ندارد. کمخوابی، یک دوره پرمشغله، استرس یا تغییر برنامه روزانه میتواند برای مدتی انرژی فرد را کاهش دهد.
اما اگر خستگی برای مدت قابل توجهی ادامه داشته باشد یا زندگی روزمره را مختل کند، بهتر است با پزشک مشورت شود؛ بهخصوص اگر همراه با علائم دیگری مانند کاهش یا افزایش غیرعادی وزن، تپش قلب، تنگی نفس، سرگیجه، تب طولانی، تغییرات واضح در خلقوخو یا خوابآلودگی شدید باشد.
برای رفع خستگی مداوم چه کارهایی میتوان انجام داد؟
بهجای اینکه فقط ساعت خواب را بیشتر کنیم، بهتر است چند عامل مختلف را همزمان بررسی کنیم:
- ساعت خواب و بیداری را تا حد امکان منظم نگه دارید.
- محیط خواب را آرام، تاریک و مناسب نگه دارید.
- نزدیک زمان خواب از فعالیتهای محرک و استفاده طولانی از صفحهنمایشها فاصله بگیرید.
- در طول روز فعالیت بدنی متناسب داشته باشید.
- وعدههای غذایی متعادل و منظم داشته باشید.
- آب کافی بنوشید.
- مصرف کافئین را، بهخصوص در ساعات پایانی روز، مدیریت کنید.
- فشارهای روانی و زمان استراحت خود را جدی بگیرید.
- اگر خستگی مداوم است، بهجای مصرف خودسرانه مکملها یا داروها، علت آن را بررسی کنید.
آیا خواب بیشتر همیشه خستگی را برطرف میکند؟
خیر. اگر مشکل اصلی کیفیت پایین خواب، اختلال تنفسی هنگام خواب، استرس، کمخونی، بیماری زمینهای یا عامل دیگری باشد، صرفاً بیشتر خوابیدن لزوماً مشکل را حل نمیکند.
در چنین شرایطی، پیدا کردن علت خستگی مهمتر از اضافهکردن ساعتهای خواب است.
جمعبندی
احساس خستگی با وجود خواب کافی میتواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از خواب بیکیفیت و برنامه خواب نامنظم گرفته تا استرس، کمتحرکی، تغذیه نامتعادل، مصرف بعضی داروها یا برخی مشکلات جسمی.
اگر این خستگی گهگاهی باشد، اصلاح عادات خواب و سبک زندگی ممکن است کمککننده باشد. اما خستگی مداوم و غیرقابل توضیح، بهخصوص وقتی همراه با علائم دیگری است، بهتر است نادیده گرفته نشود.
بدن گاهی با احساس خستگی پیام میدهد که چیزی در روند خواب، استراحت یا وضعیت عمومی آن نیاز به توجه بیشتری دارد. به همین دلیل، بهجای اینکه خستگی همیشگی را صرفاً به «کمخوابی» نسبت دهیم، باید مجموعه عوامل مؤثر را در نظر بگیریم.
