چطور اعتمادبهنفس کودک را افزایش دهیم؟ راهکارهایی که والدین باید بدانند
اعتماد به نفس زمانی شکل میگیرد که کودک به تواناییهای خود باور داشته باشد و بداند میتواند از عهده کارهای متناسب با سنش برآید.
اعتماد به نفس سالم یکی از مهمترین پایههای رشد عاطفی و اجتماعی کودک است. کودکی که احساس ارزشمندی و توانمندی بیشتری دارد، معمولاً با آرامش بیشتری با موقعیتهای تازه و چالشهای روزمره روبهرو میشود. والدین نیز میتوانند با رفتار و گفتار مناسب، نقش مهمی در شکلگیری این احساس داشته باشند.
اعتماد به نفس زمانی شکل میگیرد که کودک به تواناییهای خود باور داشته باشد و بداند میتواند از عهده کارهای متناسب با سنش برآید. این احساس لزوماً از موفقیتهای بزرگ به وجود نمیآید؛ حتی انجام موفقیتآمیز کارهای ساده و تجربه پیشرفتهای کوچک نیز میتواند حس شایستگی کودک را تقویت کند. تشویق والدین نیز زمانی اثر بیشتری دارد که مشخص و واقعی باشد؛ برای مثال، اشاره به پشتکار، تلاش یا مهارتی که کودک در انجام یک کار نشان داده است، میتواند انگیزه او را برای ادامه مسیر افزایش دهد.
۷ راهکار مؤثر برای تقویت اعتماد به نفس در کودکان
اعتماد به نفس در دوران کودکی بهتدریج و در اثر تجربههای روزمره، نوع برخورد والدین و فرصتهایی که برای یادگیری و تجربه در اختیار کودک قرار میگیرد، شکل میگیرد. والدین میتوانند با ایجاد محیطی حمایتگر، به کودک کمک کنند تواناییهای خود را بهتر بشناسد و از امتحانکردن کارهای جدید نترسد.
۱. تلاش کودک را بیشتر از نتیجه تحسین کنید
بهجای اینکه فقط موفقیت یا نتیجه نهایی را مورد توجه قرار دهید، روی میزان تلاش کودک تمرکز کنید. برای مثال، بهجای «آفرین که برنده شدی»، میتوانید بگویید: «دیدم چقدر برای انجام این کار تلاش کردی.»
این نوع تشویق به کودک نشان میدهد که یادگیری، پشتکار و پیشرفت تدریجی اهمیت زیادی دارند و اشتباهکردن بخشی طبیعی از مسیر یادگیری است.
۲. مسئولیتهای متناسب با سن به کودک بدهید
مسئولیتهای کوچک و قابل انجام میتوانند احساس توانمندی کودک را تقویت کنند. کارهایی مانند جمعکردن اسباببازیها، مرتبکردن وسایل شخصی، آبدادن به گیاهان یا کمک در چیدن میز، نمونههایی ساده از این مسئولیتها هستند.
مهم است وظیفهای را انتخاب کنید که با سن و توانایی کودک متناسب باشد تا بتواند با موفقیت آن را انجام دهد.
۳. فرصت انتخاب و تصمیمگیری ایجاد کنید
کودک برای رشد استقلال خود به فرصتهایی برای انتخاب نیاز دارد. لازم نیست تصمیمهای مهمی به او واگذار شود؛ انتخاب بین دو لباس، انتخاب کتاب مورد علاقه یا تصمیمگیری درباره یک فعالیت روزانه میتواند شروع خوبی باشد.
وقتی کودک میبیند نظرش شنیده میشود و انتخابهایش اهمیت دارند، بهتدریج احساس استقلال و مسئولیتپذیری بیشتری پیدا میکند.
۴. الگوی مناسبی برای کودک باشید
کودکان بخش زیادی از رفتارهای خود را از والدین یاد میگیرند. اگر والدین هنگام اشتباهکردن خود را سرزنش نکنند و اشتباه را فرصتی برای یادگیری بدانند، کودک نیز میآموزد که شکست یا اشتباه به معنای ناتوانبودن نیست.
نحوه صحبتکردن والدین درباره خودشان، دیگران و چالشهای روزمره میتواند تأثیر زیادی بر نگرش کودک نسبت به خودش داشته باشد.
۵. مهارتهای اجتماعی کودک را تقویت کنید
تعامل با همسالان و حضور در فعالیتهای گروهی میتواند به کودک کمک کند مهارتهایی مانند همکاری، گفتوگو، حل مسئله و رعایت نوبت را یاد بگیرد.
بازیهای گروهی، فعالیتهای هنری، ورزشهای مناسب سن و برنامههای مشارکتی فرصتهایی هستند که کودک در آنها میتواند تواناییهای اجتماعی خود را در محیطی امن تمرین کند.
۶. به احساسات کودک فرصت بروز بدهید
کودک باید بداند که بیان احساساتی مانند شادی، ناراحتی، ترس یا عصبانیت اشکالی ندارد. زمانی که والدین با حوصله به صحبتهای کودک گوش میدهند و احساسات او را مسخره یا بیاهمیت نمیکنند، کودک احساس امنیت بیشتری پیدا میکند.
میتوانید بهجای نادیدهگرفتن احساس کودک، به او کمک کنید احساسش را نامگذاری و درباره دلیل آن صحبت کند.
۷. به کودک اجازه تجربه و یادگیری بدهید
گاهی والدین برای جلوگیری از اشتباه کودک، بیش از اندازه در کارهای او دخالت میکنند. درحالیکه تجربهکردن، آزمونوخطا و پیدا کردن راهحل شخصی بخش مهمی از رشد کودک است.
بازی، ساختن، نقاشیکشیدن، حل پازل و انجام کارهای ساده روزمره میتوانند فرصتهایی برای تجربه موفقیت و یادگیری باشند.
۵ بازی برای تقویت اعتماد به نفس کودکان
بازی یکی از طبیعیترین روشهای یادگیری در دوران کودکی است. بسیاری از بازیهای ساده میتوانند در کنار سرگرمکردن کودک، مهارتهای ارتباطی، تصمیمگیری و حل مسئله او را نیز تقویت کنند.
۱. بازی نقشآفرینی
در بازی نقشآفرینی، کودک میتواند نقشهایی مانند پزشک، معلم، فروشنده یا آشپز را بر عهده بگیرد. این بازی به او اجازه میدهد موقعیتهای مختلف را تجربه کند، تصمیم بگیرد و درباره نقش خود صحبت کند.
۲. بازی «من میتوانم»
از کودک بخواهید چند کاری را که بلد است یا اخیراً یاد گرفته بیان کند؛ برای مثال «من میتوانم نقاشی بکشم» یا «من میتوانم اسباببازیهایم را مرتب کنم.»
هدف این بازی، کمک به کودک برای توجه به تواناییها و پیشرفتهای خودش است.
۳. بازی ساختوساز گروهی
ساختن برج با لگو، کاملکردن پازل یا ساختن یک سازه با وسایل ساده میتواند بهصورت گروهی انجام شود. کودک در چنین فعالیتهایی همکاری، حل مسئله و تقسیم وظایف را تجربه میکند.
۴. داستانگویی خلاق
از کودک بخواهید داستان کوتاهی بسازد و آن را برای خانواده تعریف کند. میتوانید یک شخصیت، مکان یا موضوع ساده در اختیار او قرار دهید و از او بخواهید ادامه داستان را خودش بسازد.
این بازی میتواند خلاقیت و مهارت بیان کودک را تقویت کند و فرصت خوبی برای صحبتکردن در جمع خانواده فراهم آورد.
۵. بازی آینه
در این بازی، یکی از افراد حرکات سادهای انجام میدهد و نفر دیگر باید آنها را تقلید کند. سپس نقشها را عوض کنید و اجازه دهید کودک حرکات را انتخاب کند.
این فعالیت علاوه بر ایجاد سرگرمی، توجه، هماهنگی حرکتی و توانایی دنبالکردن دستورها را تمرین میکند.
نکات مهم برای تقویت اعتماد به نفس کودک در خانه
رفتارهای روزمره والدین میتوانند نقش مهمی در شکلگیری نگرش کودک نسبت به خودش داشته باشند. برای ایجاد محیطی حمایتگر میتوانید نکات زیر را در نظر بگیرید:
- پیشرفتهای کوچک کودک را ببینید و به آنها توجه کنید.
- از مقایسه فرزندتان با خواهر، برادر یا همسالان خودداری کنید.
- به کودک اجازه دهید متناسب با سنش انتخاب و تصمیمگیری کند.
- هنگام صحبتکردن کودک، با دقت به او گوش دهید.
- اشتباه را بخشی طبیعی از فرایند یادگیری بدانید.
- از برچسبزدن به کودک مانند «تنبل»، «دستوپاچلفتی» یا «خجالتی» خودداری کنید.
- انتظارات خود را با سن و توانایی واقعی کودک هماهنگ کنید.
- به کودک فرصت دهید کارهای متناسب با سنش را تا حد امکان خودش انجام دهد.
هدف از این رفتارها ایجاد این احساس در کودک است که حتی هنگام اشتباهکردن نیز مورد پذیرش و حمایت قرار میگیرد.
تفاوت اعتماد به نفس و عزت نفس چیست؟
اعتماد به نفس و عزت نفس مفاهیمی نزدیک به یکدیگر هستند، اما دقیقاً یک معنی ندارند.
اعتماد به نفس بیشتر به باور فرد نسبت به توانایی خود برای انجام یک کار یا روبهروشدن با یک موقعیت مربوط میشود؛ برای مثال، کودک ممکن است باور داشته باشد که میتواند یک نقاشی زیبا بکشد یا در یک فعالیت گروهی شرکت کند.
در مقابل، عزت نفس به احساس ارزشمندی و نگرش کلی فرد نسبت به خودش مربوط است. کودک دارای عزت نفس سالم میتواند بداند که ارزش او فقط به موفقیتها، نمرهها یا عملکردش وابسته نیست.
به زبان ساده میتوان گفت:
اعتماد به نفس: «من میتوانم این کار را انجام دهم.»
عزت نفس: «من حتی وقتی اشتباه میکنم، ارزشمند هستم.»
تقویت هر دو مورد در کنار یکدیگر به کودک کمک میکند با چالشهای جدید روبهرو شود، از اشتباهکردن نترسد و تصویری متعادل و مثبت از خودش داشته باشد.
رفتارهایی که اعتماد به نفس کودک را تضعیف میکند:
در این قسمت برخی از اشتباهاتی که منجر به تضعیف اعتماد به نفس کودک میشود را بیان میکنیم:
1. فرار از مسئولیت
یکی از مهمترین عوامل ایجاد اعتماد به نفس مسئولیتپذیری است. مسئولیتها فرصتهایی برای کودک هستند تا خود را توانا و شایسته ببیند. در صورتی که کودک در خانه هیچ مسئولیتی نداشته باشد، اعتماد به نفس او به مرور ضعیفتر میشود.
2. جلوگیری از اشتباهکردن
دیدن شکست فرزندان گاهی برای والدین سخت است. به همین دلیل تلاش میکنند تا با برداشتن موانع از سر راه کودک، او را به سمت موفقیت هدایت کنند. اما در واقع جلوگیری از انجام اشتباه یا شکست، فرصت یادگیری شکست و انعطافپذیری را از کودکان سلب میکند.
3. محافظت از کودکان در برابر احساسات مختلف
یکی از عوامل موثر بر اعتماد به نفس کودکان، نحوه واکنش والدین به احساسات آنها است. به جای جایگزینکردن احساسات کودک ( خنداندن کودک هنگامی که غمگین است) به او کمک کنید تا متوجه شود چه چیز باعث تحریک احساساتش میشود و چگونه میتواند آن را مدیریت کند.
4. عدم پرورش ذهنیت قربانی
برخی از والدین تمایل دارند مسائل و رویدادهای زندگی را در قالب “شرایط غیرقابل کنترل” برای کودک توضیح دهند. این روش باعث پرورش ذهنیت قربانی در کودک میشود. پس از مدتی کودک احساس میکند کنترلی بر شرایط زندگی خود ندارد و اقدامی برای بهبود شرایط انجام نمیدهد.
5. کمالگرایی
توقعات بیش از حد از کودک از عوامل تضعیفکننده اعتماد به نفس است. هنگامی که کودکان انتظارات را خیلی بالا میبینند ممکن است احساس کنند توان رسیدن به این هدف را ندارند.
کدام کتاب برای افزایش اعتماد به نفس کودکان مناسب است؟
کتابهای زیادی وجود دارند که به تقویت و بالا بردن اعتماد به نفس کودکان کمک میکنند. در جدول زیر بهترین کتاب برای افزایش اعتماد به نفس کودکان را معرفی کردهایم:
| اسم کتاب | اسم نویسنده | محوریت کتاب |
| چگونه فرزندان خود را با اعتماد به نفس بزرگ کنیم | مریم سلیقه | بررسی نقش تاثیرگذار والدین بر شکلگیری اعتماد به نفس کودکان و نوجوانان |
| ۳۶۵ روش برای تقویت اعتماد به نفس در کودکان | باربارا آن بارنت و شیلا الیسون ترجمه از مهدی قراچه داغی |
آموزش به والدین برای پرورش کودکانی شاد، خلاق، صادق، با احترام و… |
| قطار کوچولویی که توانست | واتی پایپر ترجمه از سمیه حیدری |
توجه به اینکه کودکان در مورد خود چه فکری میکنند و چقدر احساس توانمندی دارند |
| من نمیخواهم قورباغه باشم | دیو پتی ترجمه از احمد تصویری |
آموزش پذیرفتن خود با هر نقطه ضعفی که وجود دارد |
