ایرانخودرو؛ سودآوری از فناوریهای قدیمی
افزایش فروش برای ایرانخودرو به اولویت اصلی تبدیل شده درحالیکه ارتقای کیفیت و فناوری محصولات همچنان مغفول است
هفت صبح| وقتی به محصولات ایرانخودرو نگاه میکنید گروه سورن و پژو بیشترین تولید را دارند؛ پلتفرمهای قدیمی که همچنان سهم عمده بازار فروش را از آن خود کردهاند. نکته جالب توجه اینجاست که سورن همان پلتفرم سمند را دارد که چند سال پیش به دلیل ضعف استانداردها از رده خارج شده است و حالا فرزند همان خودروی سنگین و ناکارآمد سهم بالایی از سبد محصولات ایرانخودرو را دارد. این موضوع نشان میدهد استراتژی ایرانخودرو در تامین نیاز بازار همچنان بر سود خودش استوار است نه اینکه همگام با ارتقای فناوری در صنعت خودرو باید گام بردارد.
در گزارش ایرانخودرو، عدد ۳۸۸ همت فروش در هفتماهه نخست سال ۱۴۰۵ ثبت شده، رقمی چشمگیر که نسبت به فروش ۱۲ماهه سال گذشته بیشتر است، اما پشت این عدد بزرگ، واقعیتی تلخ نهفته است. نخست اینکه قیمت خودرو به قدری بالا رفته که عملا در نیمه سال درآمد خودروساز را بالاتر از کل سال گذشته رسانده است، دو اینکه خودروساز به جای تمرکز بر ارتقای کیفیت و تولید محصولات رقابتپذیر با استانداردهای جهانی، تمام همت خود را صرف فروش انبوه مدلهای قدیمی و تکراری کرده است.
در این میان، «سورن» به عنوان پرفروشترین محصول، نه به دلیل برتری فنی، بلکه به دلیل قیمت پایینتر نسبت به سایر محصولات ایرانخودرو و شباهت آپشنی با مدلهای گرانتر، به انتخاب اصلی مصرفکنندگان تبدیل شده است. درحالی که این خودرو جزو محصولاتی است که باید از رده خارج شود. بر اساس دادههای منتشرشده ایران خودرو، در هفتماهه نخست امسال سهم فروش متعلق به خودروهای گروه «سورن» نزدیک به ۵۷ هزار دستگاه است که با قیمت کارخانهای بین یک میلیارد و ۷۰۰ تا یک میلیارد و ۹۰۰ میلیون تومان، به یکی از پرفروشترین محصولات این شرکت تبدیل شده است.
این فروش بالا، به دلیل نوآوری یا کیفیت برتر خودرو نیست بلکه به دلیل گرانی مدلهای دیگر است که مصرفکنندگان را مجبور کرده به خرید این خودرو تمایل پیدا کنند. به عبارت دیگر در مقایسه با مدلهای دیگر مانند دنا و تارا مصرفکننده ایرانی به خوبی میداند که بین سورن و دنا، تفاوت قیمتی چندانی وجود ندارد، اما از نظر کیفیت، هر دو در یک سطح قرار دارند. این یعنی تقاضا، نه بر اساس «بهترین خودرو»، بلکه بر اساس «ارزانترین گزینه» شکل میگیرد.
ایرانخودرو، با استفاده مکرر از یک پیشرانه در مدلهای مختلف سعی در افزایش حاشیه سود خود است. درواقع موتورEF7 که در سورن، دنا و حتی تارا استفاده میشود، از نظر فنی تفاوت محسوسی با یکدیگر ندارد. ایرانخودرو تلاش کرده با استفاده از واژه «ارتقایافته»، کمی تمایز بین این خودروها ایجاد کند، اما مصرفکننده آگاه به خوبی میداند که این ارتقا، اثر چندانی بر کیفیت، کارایی و دوام خودرو ندارد.
در واقع، تفاوت اصلی بین سورن و دنا، تنها در اتاق خودرو و برخی آپشنهای جزئی خلاصه میشود. سورن پلاس از نظر آپشنی تقریباً با دنا پلاس یکسان است، اما قیمت دنا پلاس حدود ۷۰۰ میلیون تومان بیشتر است. این اختلاف قیمت، هیچ توجیه فنی یا کیفی ندارد و تنها نشاندهنده یک استراتژی فروش است: ارائه محصولات متنوع با پلتفرم مشترک، اما با برچسبهای قیمتی متفاوت.
چگونه ایران خودرو از کهنگی پول درمیآورد
واقعیت این است که تولید سورن با پلتفرمی که ریشههایش به سال ۱۳۸۱ بازمیگردد، برای خودروساز به صرفهتر از طراحی یک محصول جدید است. صفر بودن هزینه تحقیق و توسعه، قطعات ارزان و فراوان و مهمتر از همه، سیاستهای قیمتگذاری دستوری شورای رقابت که خودروساز را از رقابت واقعی معاف کرده باعث شده سورن به پرتیراژترین مدل تولیدی ایران خودرو بدل شود.
تولید سورن با پلتفرم سمند، از منظر اقتصادی برای ایران خودرو یک «معامله پرسود» است. پلتفرم سمند در اواخر دهه ۷۰ توسعه یافت و هزینه طراحی آن با ارز ۴۰۰ تومانی، حدود ۱۲۰ تا ۱۳۰ میلیارد تومان بود. اما سورن، به عنوان یک فیسلیفت از همین خانواده، تنها حدود ۲۲میلیارد تومان هزینه طراحی داشته است که رقمی ناچیز در مقایسه با هزینه طراحی یک پلتفرم کاملاً جدید است. به عبارت دیگر، ایران خودرو با تغییراتی جزئی در چراغها، سپرها و داشبورد، محصولی را به بازار میفرستد که هزینه تحقیق و توسعه آن جزیی است.
در سوی دیگر، هزینه قطعات نیز برای خودروساز پایین است. قطعات سورن، به دلیل تولید انبوه و سابقه طولانی، در شبکهای گسترده و با قیمت تمامشده پایینتر تولید میشوند. اما این صرفه اقتصادی برای خودروساز، به معنای کیفیت برای مصرفکننده نیست. پلتفرم قدیمی، نه تنها استانداردهای ایمنی جدید را پاس نمیکند، بلکه در تست تصادف از نمای جانبی نیز ناموفق بوده است. با این حال، تولید آن ادامه دارد، چون هزینهاش برای کارخانه پایین است و بازار هم به دلیل نبود گزینه بهتر، آن را میپذیرد.
نگاهی به قیمتهای سورن پلاس و دنا پلاس در آبان ۱۴۰۵ نشان میدهد که شکاف عمیقی بین قیمت کارخانه و بازار وجود دارد. سورن پلاس دوگانهسوز قیمت کارخانه حدود یک میلیارد و ۹۲۴ میلیون تومان است اما در بازار آزاد با قیمتی بین ۳ میلیارد تا ۳ میلیارد و ۳۳۰ میلیون تومان معامله میشود. دنا پلاس اتوماتیک با قیمت کارخانه حدود ۲ میلیارد و ۶۱۱ میلیون تومان جزو محصولات گران ایرانخودرو محسوب میشود که در بازار تا ۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان فروخته میشود.
شکاف قیمتی، نشان میدهد که هر چه تولید کنی، با هر کیفیتی، در بازار خریدار دارد. وقتی سود تضمینی است و رقیب خارجی هم وجود ندارد، انگیزهای برای سرمایهگذاری در کیفیت، ایمنی و فناوری باقی نمیماند. شورای رقابت، به جای هدایت خودروساز به سمت رقابتپذیری، او را در یک منطقه امن نگه داشته است که در آن، تنبلی سازمانی، پاداش دارد. مقایسه سورن و دنا با خودروهای چینی وارداتی یا حتی نمونههای داخلی گرانتر، عمق این عقبماندگی را آشکار میکند.
سورن پلاس و دنا پلاس، از نظر آپشنی تقریباً در یک سطح قرار دارند، هر دو از موتور EF7 (یا XU7P در برخی نسخهها) استفاده میکنند و تفاوت اصلیشان در اتاق و برخی تزئینات است. اما در بازار خودروهای چینی، با قیمتی مشابه یا کمی بالاتر، میتوان محصولاتی با موتورهای کممصرفتر، گیربکسهای اتوماتیک مدرنتر، سیستمهای ایمنی پیشرفته (مانند کنترل پایداری و کیسههای هوای بیشتر) و آپشنهای رفاهی متنوعتر یافت.
مصرفکننده ایرانی به خوبی میداند که بین تارا و سورن، یا بین دنا و سورن، تفاوت کیفیتی چندانی وجود ندارد. موتور EF7 که در سورن، دنا و حتی تارا استفاده میشود، یک پیشرانه مشترک است و «ارتقایافته» خواندن آن، تغییری در ماهیت فنی ایجاد نمیکند. در واقع، تفاوت اصلی، در برچسب قیمت و کمی شتاب بهتر خودرو است، نه در کیفیت. ایران خودرو با ارائه چند محصول روی یک پلتفرم و یک موتور، تنها تنوع ظاهری ایجاد کرده، اما تنوع کیفی و فنی را نادیده گرفته است.
اقتصاد تولید سورن، برای ایران خودرو یک «اقتصاد بقا»ست، نه «اقتصاد توسعه». هزینه تحقیق و توسعه صفر، قطعات ارزان و قیمتگذاری دستوری، یک چرخه بسته ساخته که در آن، خودروساز از تولید محصولات کهنه سود میبرد و مصرفکننده، به ناچار این محصولات را میپذیرد. شکستن این چرخه، نیازمند دو اقدام همزمان است، اول، شورای رقابت باید از قیمتگذاری دستوری فاصله بگیرد و اجازه دهد واردات آزاد خودروهای اقتصادی با تعرفه منطقی شکل بگیرند. دوم، ایران خودرو باید با سرمایهگذاری واقعی در تحقیق و توسعه و طراحی پلتفرمهای جدید، از «فروش بیشتر» به «کیفیت بهتر» حرکت کند.
تا زمانی که این دو اتفاق نیفتد، سورنهای کهنه، همچنان پرفروشترین محصولات ایران خودرو خواهند بود و مشتری ایرانی، همچنان اسیر انتخابهای محدود و کیفیت پایین. آنچه در این میان نادیده گرفته میشود، مصرفکننده است. مشتریانی که توان مالی بالاتری ندارند، به سمت سورن هدایت میشوند؛ نه به این دلیل که این خودرو بهترین انتخاب است، بلکه به این دلیل که ارزانترین گزینه در سبد محصولات ایران خودرو محسوب میشود. این یعنی خودروساز، به جای تولید محصولی با کیفیت بالا و قیمت مناسب، به تولید محصولی با کیفیت پایین و قیمت پایینتر روی آورده است. در بازار خودروهای داخلی، تقاضا همچنان به سمت ملاک قیمت اهمیت دارد.
مصرفکننده ایرانی میداند که تولیدات داخلی، تفاوت کیفیتی چندانی وجود ندارد، اما قیمتها متفاوت است. بنابراین، به سراغ گزینهای میرود که هم نیازش را برآورده کند و هم از توان مالیاش فراتر نرود. به طور کلی ایران خودرو با تولید انبوه مدلهای قدیمی، ثبت فروش ۳۸۸ همتی را جشن میگیرد، اما از این واقعیت غافل است که مشتری، تنها به دلیل نبود گزینه بهتر، به سراغ این محصولات میآید.
تا زمانی که خودروساز بزرگ کشور، کیفیت را فدای قیمت و فروش نکند و به سمت تولید محصولاتی حرکت نکند که بتوانند با نمونههای خارجی رقابت کنند، بازار خودرو ایران، همچنان در چرخهای معیوب از «تولید ارزان، فروش زیاد، کیفیت پایین» گرفتار خواهد بود. مشتری ایرانی، شایسته انتخابهای بهتری است؛ انتخابهایی که نه بر اساس قیمت، بلکه بر اساس کیفیت و نوآوری شکل گرفته باشند.